Thor (2011)
Uitgekauwde mythologie

29 april 2011 · · Kritiek

Daar is hij dan: de god met de hamer, de Noorse woesteling met de goudblonde lokken, die boven de mensheid gezeteld zijn krachten loslaat in bliksem en donder. Maar in tegenstelling tot zijn menselijke tegenhanger (de filosoof met de hamer, beter bekend als de wildbesnorde Nietzsche), slaat Thor geen heilige huisjes omver, want zijn filmvariant is als verwacht een bijzondere brave, weinig enerverende, en in mythologische termen vreselijk uitgekauwde, verdraaide en voorspelbare verfilming geworden. De Edda, het bronmateriaal dat wonder boven wonder niet helemaal achteloos wordt vervangen door de moderne blasfemie van stripboekstudio Marvel, vraagt toch iets meer dan een eendimensionale uitwerking, die zichzelf met zijn postmoderne knipoog richting het superheldengenre meer belachelijk maakt dan waarschijnlijk de bedoeling was. Want hebben we werkelijk behoefte aan 21e eeuwse Powerrangers die onze wereld komen redden?

De sterrenstorm uit de openingsscène die de komst van Thor (de opgepompte Chris Hemsworth) inluidt, introduceert gelijk ook zijn aardse liefde Natalie Portman. Evenals Anthony Hopkins die Odin (Thors vader) speelt, vraag je je af wat zij in hemelsnaam met haar wegwerprol te zoeken heeft in deze twaalf in een dozijn blockbuster. ‘Om samen te werken met regisseur Kenneth Branagh,’ had Portman gezegd. ‘Wegens de intrigerende vader-zoon relatie,’ had Hopkins gebromd. Maar mensen toch, dit is geen Shakespeare! Branagh mag dan met Shakespeare’s verfilmingen beroemd zijn geworden, de vader-zoon relatie mag in zijn universele karakter doorklinken in elke zonnestelsel en in elke mythologie, maar breng dan wat nieuws onder de zon, want het klassieke verhaal van de zoon die zich moet bewijzen voor zijn vader, en de andere zoon die uit jaloezie zijn geliefde broer verraadt: het is allemaal weinig spannend om naar te kijken.

Maar is deze verzuchting geen aanstelgedrag van de recensent? Want hoeveel mag je eisen van een blockbuster zonder veel pretenties die zich veilig in zijn eigen wereld nestelt van vermaak, fanboyplezier en Natalie Portman adoratie? Dus eigenlijk wordt gesuggereerd: zet je verstand op nul, denk niet te veel na over het slappe verhaal en geniet van de ‘eye candy’. Toch schuilt er in mij dan het jongetje dat hunkert naar de ouderwetse special-effects, de eigenzinnige personages, en het gevoel van onvoorspelbaarheid dat een werkelijk avontuur met zich meebrengt. Want Thor is niet alleen bijzonder matig door zijn voorspelbaarheid of zijn weinige diepgang, maar vooral doordat hij als film weinig aan de fantasie overlaat. En als er één essentieel onderdeel voor een blockbuster opgaat is het de vervoering die het teweeg moet brengen: de synchronisatie van jouw fantasie met de fantasie van de film.

De CGI laat echter weinig over aan de verbeelding: de wereld van de Thor, Odin en Loki lijkt voornamelijk op een kitscherige videogame en de trouwe vrienden van Thor komen in hun belachelijke pakjes meer over als helden van een misplaatste jeugdserie. Wanneer zij dan ook op de aarde tegen een blikken monster moeten vechten (een robot die overduidelijk van The Day the Earth Stood Still is gejat), worden ze door de normale mensen bijzonder raar aangekeken. Maar na afloop natuurlijk ook als ware helden gevierd, want het is duidelijk waar Marvel heen wilt: het volgend jaar te verschijnen The Avengers, de cumulatie van al zijn opgedrongen filmhelden (Thor, Iron Man, Captain America, S.H.I.E.L.D). Welkom tot de bloedloze mythologie van de 21e eeuw.


Onderwerpen: ,


4 Reacties

  1. theodoor steen

    Compleet oneens met deze recensie. Ten eerste lijk je er vanuit te gaan dat Thor een blasfemische verfilming is van de originele mythe. Hoezo blasfemisch? Mythes zijn altijd aangepast en geincorpereerd in de tijd waarin ze verteld werden, en bovenal is Thor een verfilming van het stripboek, die zeer getrouw verfilmd wordt. Je moet er van uit gaan dat de kitscherige elementen en de bombast allemaal getrouw gebaseerd zijn op het werk van Stan Lee en Jack Kirby, ook de Destroyer, die zeer getrouw is aan de interpretatie van het comic-boek en dus past binnen de schurken van de atoomoorlog: Klatu was in de fifties en sixties echt niet de enige buitenaardse robot. Zie Thor als een schoolboekjongensavontuur: superheldenpulp met een vleugje Branagh.

    Postmoderne knippoog richting de superhelden? Jongen toch, aan Thor, de comicbook is niets postmodern: jawel, de mythe wordt vervormd, maar het is bloedserieus bedoeld door Kirby en Lee. Als oprecht staaltje bombast dat grenst aan Kitsch werkt Thor. En nee, hoezeer je me probeert te overtuigen, we moeten af van het idee dat kitsch een slecht iets is. Wat is er mis met het hervertellen van de grote verhalen, wat is er mis met bombast? Thor staat in een aloude traditie en je kunt niet van elke film verwachten iets compleet nieuws te leveren. Soms is traditioneel en vertrouwd prima, zo is Thor bedoeld en Thor doet dat goed.

    21e eeuw? Thor is bovenal een terugkaar naar de sci-fi van de twintigste eeuw. Met de aardse held die beland in een buitenaards universum, of in dit geval omgekeerd. Met superhelden die de nieuwe mythe zijn geworden, met cosmologische mythes. Meer research naar de comic en hoe we deze moeten duiden was nodig geweest. Je gaat vrijwel om de comic-book-origines heen en verwijt de film nu niets origineels te brengen. De comic was echter baanbrekend, en als ode aan de comic werkt Thor prima. Bombast? Ja. Kitsch? Ja. Maar zelden heb ik het zo oprecht en nostalgisch zien gedaan worden als hier. Meer space-opera dan Edda. Plank. Mis.

  2. Fedor Ligthart

    Je hebt gelijk met dat ik het stripboek niet goed heb geïnterpreteerd als bronmateriaal (slechte research), maar je praat naar mijn gevoel nu te veel goed.

    Ten eerste doel met ik met blasfemie op het idee dat Marvel via goedkope blockbusters bezig is om al zijn superhelden te verbinden in een groot universum dat vooral erop gericht is om zoveel mogelijk geld mee te maken. Er wordt naar mijn idee dus een moderne, Amerikaanse mythologie gesmeed die weinig origineels biedt, weinig spannend is, en zoals bij Thor de Noorse mythologie wel bijzonder gemakzuchtig voor zijn karretje spant.

    Ten tweede doel ik met de postmoderne knipoog op de brave, vaak flauwe grapjes die worden herhaald met het feit dat Thor zich als sterveling moet gedragen op aarde, dat ongeveer de helft van de film beslaat. Daartegen is er weer de bombastische wereld van zijn eigen universum die in contrast van over de top CGI gevechten eigenlijk v vooral vloekt wanneer je die samenbrengt met die van de aarde: hoe serieus wil je de film zo gaan nemen?

    Ten derde heb ik echt niks tegen kitsch, maar wel in de juist context. Ik zeg namelijk duidelijk – mijn grootste punt van kritiek – dat de film niks nieuws of anders biedt: het magere verhaaltje is voorspelbaar, weinig enerverend en geeft niet de nodige twist aan zijn verschillende bronmaterialen. De robot is daarvan ook een voorbeeld van een lame eindbaas die al eerder langs is gekomen, Pulp indeed, maar dan wel saaie pulp, waar ik alles behalve nostalgisch van word.

  3. theodoor steen

    1. Dat universum smeden gebeurt ook al in de comics. Dat het nieuw is voor een filmserie is inderdaad waar, maar dat vind ik in Thor een redelijk goed uitgewerkt aspect. Het staat op de achtergrond en neemt niet de helft van de film in beslag zoals bij Iron Man 2 (wel een matige film wat mij betreft).
    2. Vis uit de water-komedie is al zo oud als de mensheid, maar dat is omdat het een effectief verhaal is. Cultuurbotsingen zijn voor iedereen relateerbaar. En de manier waarop het hier gebeurt, kosmische god op aarde, heb ik slechts eerder alleen in Masters of the Universe gezien. Dan is Thor daar toch superieur aan. Verhalen herhalen hoeft niet verkeerd te zijn, als het werkt dan werkt het. Hier werkt het.
    3. Je kraakt het verhaal af op dat het niets ander biedt, en de visuele stijl op de kitsch, als ik het goed begrijp? Het verhaal biedt inderdaad weinig nieuws, maar visueel valt de film met weinig andere films te vergelijken. Misschien kitsch, maar de opera-achtige bombast biedt wel iets wat zelden in andere films te zien is. De afgelopen paar jaar kan ik alleen Avatar ophalen. Wat wil je nu eigenlijk? Visueel originele bombast of én een traditioneel verhaal én een traditionele stijl. Je kunt Thor niet verwijten dat het geen visuele risico’s neemt. Het verhaal is misschien traditionele pulp (waar wat mij betreft niks mis mee is), maar visueel is de film glorieuze bombast/kitsch. Die maakt mij zeer zeker nostalgisch naar een tijd waarin meer dit soort films gemaakt werden. Thor is een space-opera die we, afgezien van Avatar, jaren niet meer in de bios hebben gezien.

  4. Fedor Ligthart

    Maar een universum die met honderden verhalen in een reeks comics bestaat is wel wat anders dan een commercieelgerichte reeks studioproducties die het universum als kapstok gebruikt om een hoop matige comicverfilmingen aan de man te verkopen dan het universum in detail uit te werken. Ik begrijp best je nostalgie, maar waarom blijf je dan niet bij de meer gelaagde comics dan de uitgeholde mainstreamverfilmingen?

    Het vis-uit-de-water-komedie mag dan een aardige insteek zijn voor een superheldenfilm, ik vond het hier gewoon vrij braaf en weinig spannend uitgewerkt. Nogmaals: ik had het gevoel dat ik op het eind naar een stel powerrangers aan het kijken was – als de wereld van Thor op de aarde niet serieus wordt genomen, kan ik dat überhaupt al moeilijk doen wanneer we daadwerkelijk in zijn wereld zijn en moeten ‘meestrijden’. Ik vind bijvoorbeeld de Disneyproductie Enchanted tot op zekere hoogte beter en grappiger uitgewerkt als een vergelijkbaar vis-uit-de-water-komedie.

    En over de pulpwaarde van de visuele kitsch: Zack Snyder? Ook pulp, ook kitsch, maar een politieke agenda die je niet ligt, dat weet ik. Bij Thor lijkt je politieke lezing echter vooral te zijn gereduceerd tot nostalgie, maar daar draait het ook niet direct om bij een epische, Shakespeariaanse blockbuster als deze waar (visueel) vermaak centraal staat. Mijn probleem lag in de voorgekauwde thematiek en narratief, dat bij mij tijdens het kijken resulteerde in plaatselijke verveling.


Reageer op dit artikel