De amateuristische cinema van Kar-Wai Wong
Of: hoe ik doormiddel van Happy Together nog een poging waagde
25 juni 2012 · Bram Ruiter · Column
Het oeuvre van Kar-Wai Wong is niet aan mij besteed. Ongeveer drie jaar geleden zag ik voor het eerst In The Mood For Love, Wongs bekendste en meest gewaardeerde film. Ik schreef een warrig stuk waarin ik mijn frustraties rondom zijn oeuvre uitte. Ik had op dat moment drie films van hem gezien: Chungking Express, 2046 en In The Mood For Love. Drie films die ik in wisselende mate niet kon uitstaan. Maar in drie jaar ben ik heel veel veranderd. Ik schrijf minder warrige stukken en kom er achter dat ik bepaalde (type) films die ik vroeger stom vond nu leuk vind. Dus betekent dat ook dat ik de films van Wong nu ook eindelijk kan waarderen?
Happy Together bewees dat ik er nog steeds niets mee kan. Dus, nee.
Een terugkerend argument is dat Wong te veel aandacht besteedt aan stijl en te weinig aan zijn plots. Sterker nog, de plot is vaak non-existent. Wat niet zo heel erg is, want ik ben dol op plotloze films. Zo lang de personages maar interessant zijn. Maar ook daar scoort Wong weinig punten. Zijn personages zijn niet per se bordkarton. Dat zijn ze ook wel, maar da’s niet hetgeen mij het meest stoort aan ze.
Op het moment dat Wong diepgang wil toevoegen aan zijn personages gebruikt hij verlangen naar romantiek en liefde. Het probleem is dat Wongs mensenkennis niet heel breed lijkt. Elke keer als zijn personages worstelen met emoties van verlangen en liefde, worden het karikaturen. Of misschien zelfs kinderen. Ze nemen geen besluiten, hebben zelf-destructieve neigingen zonder na te denken over consequenties, jammeren een eind weg, hebben geen idee hoe ze met elkaar om moeten gaan, enzovoort. En Happy Together is hierin nog het ergste. Het voelde alsof ik naar een homoseksuele arthouse versie van Twilight zat te kijken.
De vervelende personages en het afwezige plot daargelaten heb ik net zo weinig goeds te melden over de stijl. Begrijp me niet verkeerd, Christopher Doyle heeft prachtige films geschoten. En ook in Happy Together weet hij prima plaatjes te maken. Maar zet Doyle samen met Wong in 1 kamer en ze zullen van het meest simpele en lineaire plotlijntje een incoherente zooi maken. Dit ligt niet zozeer aan de montage, maar eerder aan het feit dat Doyle en Wong totaal geen aandacht besteden aan het totaalplaatje. Kijk, shots moet je op elkaar af stellen. Shots moeten met elkaar snijden, anders gaan ze vloeken. Dat heten springers. En die springers halen je uit de film. In het geval van Godard is dat niet erg. Immers, Godard maakt films over films en wil jou er constant op wijzen dat je een film kijkt. Wong niet. Wong vertelt een liefdesverhaaltje en heeft totaal geen boodschap aan dit soort experimenten. En toch doen ze het. Doyle zwiept zijn camera alle kanten op, terwijl Wong hem aanmoedigt nog gekkere dingen te verzinnen.
“O, laten we dit shot zwart-wit draaien” roept Doyle dan.
“Nee,” zegt Wong, “laten we de eerste twintig minuten zwart-wit draaien.”
“Ja, en daarna gaan we gewoon weer naar kleur!”
“Yes! Zonder reden! Mensen hebben dan zoiets van ‘huh? wat gebeurt hier?’ en dan vinden ze ons heel diep, want we experimenteren alsof ons leven er vanaf hangt!”
Tony Leung onderbreekt de euforie “Maar wat moet ik in deze scène doen, dan? En waar zijn we ergens in het script?”
“Euh, je wil niet bij hem in de buurt zijn.” verzucht Wong terwijl hij naar Leslie Cheung wijst.
“Maar wat is mijn motivatie? Waarom wil ik niet bij hem zijn?”
Wong rolt met zijn ogen naar Doyle en zegt lachend: “Ja, weet ik veel, JIJ bent hier de acteur.”
Elke film van Wong voelt alsof ie op losse schroeven staat. Alsof een amateur aan het roer staat. Niets is op elkaar afgestemd. Alles en iedereen lijkt maar wat te doen, zonder een idee te hebben wat ze precies moeten doen. Wederom net als in Twilight, bedenk ik me nu.
Onderwerpen: 1997, arthouse, Christopher Doyle, Japan, Wong Kar-Wai
Op 25-06-12 om 10:43 #
Gezien de problemen die je hebt met het werk van Wong had je ook werkelijk geen sclechtere film kunnen kiezen om zijn werk weer een kans te geven.
“Elke keer als zijn personages worstelen met emoties van verlangen en liefde, worden het karikaturen. Of misschien zelfs kinderen. Ze nemen geen besluiten, hebben zelf-destructieve neigingen zonder na te denken over consequenties, jammeren een eind weg, hebben geen idee hoe ze met elkaar om moeten gaan, enzovoort.”
Vind je dat dit ook van toepassing is op “In the mood for Love”? Het gedrag van de hoofdpersonen is in die film juist zeer volwassen en in eerste instantie gestuurd door sociale omgangsvormen en besluiten worden juist genomen op basis van consequenties.
Op 25-06-12 om 17:12 #
Ik heb hier de laatste weken in iemands anders redenatie nogal wat drogredenen geconstateerd, en dan is het toch jammer om ze ook hier terug te vinden. Ik hou niet van Wong, maar bijna je hele redenering dat Wong amateuristisch zou zijn is gebaseerd op een denkbeeldig gesprekje. Ik denk dat iets meer argumentatie voor de bewering dat “niets op elkaar afgestemd is” je argument een stuk sterker. Maar goed, ik heb Happy Together niet gezien. Wel een aantal andere films, maar die gaven me geen reden om te denken dat hij maar wat doet, en je suggereert toch dat voor al zijn films hetzelfde geldt.
Daarnaast krijg ik bij “film moet zo of zo” argumenten altijd een beetje de kriebels, hoewel ik me daar best iets bij kan voorstellen en me er vast ook wel eens schuldig aan gemaakt heb.
Op 25-06-12 om 20:20 #
Ik moet me aansluiten bij Kaj. Hoewel ik Happy Together bij herkijk weinig sterk vond en je gevoel zelfs begrijp, draag je weinig argumentatie aan, laat staan steekhoudende. Het is wat makkelijk te suggereren dat achter de zwart/wit afwisseling naar kleur geen gedachte zit, maar ik denk dan: volgens mij wíl je er ook geen gedachte in zien. Voor mij illustreerde het, binnen de relatie die ogenschijnlijk elke seconde een gevecht was, dat er ook fasen van geluk waren, namelijk toen beiden op het appartement van Leung huisden. Voldoende legitimatie met dit stijlmiddel daar de aandacht op te vestigen.
Ook de passage die Straka uit je column aanhaalt: ja, dat ís juist waar de film over gaat. Je kunt het domoren vinden en het zelf allemaal anders gedaan hebben, maar dat is in film niet relevant. Het gaat erom of Kar Wai er iets interessants mee doet. Richt je kritiek dan daar op. Ik geef toe, een lastige film om te bekritiseren, ik vond er ook niks aan, maar ik zou aan kunnen geven waarin de film faalt.
Op 25-06-12 om 20:30 #
Ben het met Kaj eens dat je weinig onderbouwing aanvoert om je mening te steunen. En niet lullig bedoeld, maar waarom maak je eerst een statement dat je tegenwoordig minder warrig schrijft, om vervolgens een flink deel van je artikel (vooral de tweede alinea) ontzettend warrig te schrijven? De film is slecht, want hij heeft geen plot, zeg je. Maar je houdt van plotloze films, dus maakt het feit dat de film weinig plot heeft ‘m niet slecht. Dat heeft voor jou namelijk andere redenen, maar die hebben niets met het plot te maken. Dus waarom dit op deze manier verwoorden? En lees deze zin nog eens na: ‘Zijn personages zijn niet per se bordkarton. Dat zijn ze ook wel, maar da’s niet hetgeen mij het meest stoort aan ze.’ Zijn ze nou wel of niet bordkarton? Ik snap best wat je wilt zeggen, maar zoals je het nu schrijft komt het nogal krom en warrig over. En zo’n verzonnen dialoogje komt enerzijds heel denigrerend over (en wie ben jij om denigrerend te doen?), anderzijds is het voor een artikel dat poogt inhoudelijk te zijn een ontzettend zwaktebod. Verder met Straka eens dat “Happy Together” misschien niet de meest prettige en toegankelijke keuze was om Wong ‘nog een kans’ te geven. Wat dacht je van een objectieve herkijk van “In the Mood for Love”? :)
Op 25-06-12 om 23:56 #
Prikkelend stuk, Bram. Nice! Ik ben het natuurlijk wel op werkelijk alle fronten met je oneens ;)
>>Elke keer als zijn personages worstelen met emoties van verlangen en liefde, worden het karikaturen. Of misschien zelfs kinderen. Ze nemen geen besluiten, hebben zelf-destructieve neigingen zonder na te denken over consequenties, jammeren een eind weg, hebben geen idee hoe ze met elkaar om moeten gaan, enzovoort.
Ziehier een naadloze analyse van de moderne samenleving en de rol van liefde daarin. Iemand die datzelfde thema ook op genaadloze wijze fileert is Hou Hsiao Hsien, in Millennium Mambo en dat derde desastreuze deel in Three times. En er is natuurlijk een interessant linkje naar Beavis & Butthead, maar goed, da’s voor een andere keer…
>>“Ja, en daarna gaan we gewoon weer naar kleur!”
“Yes! Zonder reden!
Dit betekent: Bram weet geen reden te verzinnen dus kan het niks zijn :) Daarbij meteen toegegeven: ik weet het ook niet hoor in dit specifieke geval. Maar ik wil wel Wongs stijl verdedigen, want ik vind het verschrikkelijk mooi en effectief wat hij met Doyle doet. Het is totaal-cinema, je kunt de delen niet meer los analyseren, ik ga er helemaal in op. Kleur, muziek, het fragmentarische, wat overigens vreselijk goed past bij de emotioneel lege (maar niet spanningsloze) karakters uit zijn films. Het is vrij makkelijk te verslijten voor mooifilmerij (een verwijt dat ook vaak gemaakt wordt over Xavier Dolan), maar je moet het altijd in relatie proberen te zien tot de karakters. Die in het geval van Wong geen enkel grip hebben op hun eigen leven, zichzelf verliezen in de stad, die zichzelf niet begrijpen en non-committal zijn alsof het een ziekte is. Uiteraard kun je die karakters niet interessant vinden, maar ik vind dat Wong, ook met name door de vorm, enorm moderne, frisse, relevante cinema maakt. Ik denk te begrijpen wat hij maakt. En ik vind het prachtig, heel erg prachtig. Dan kun je zeggen “Shots moeten met elkaar snijden, anders gaan ze vloeken”. En dan denk ik: helemaal niets moet, film moet goed zijn, punt.
Op 26-06-12 om 00:09 #
>>Elke film van Wong voelt alsof ie op losse schroeven staat. Alsof een amateur aan het roer staat. Niets is op elkaar afgestemd. Alles en iedereen lijkt maar wat te doen, zonder een idee te hebben wat ze precies moeten doen.
Dit is natuurlijk de mooiste quote, want laat precies zien hoezeer vorm en inhoud bij Wong op elkaar afgestemd zijn…
Op 26-06-12 om 01:52 #
Even een zijspoortje, maar ik vond dat toch in Millennium Mambo wat sterker werken dan in dat stuk van Three Times. Kan zijn dat dat gewoon met de lengte/tijd om uit te werken heeft te maken, natuurlijk.
Op 26-06-12 om 08:18 #
Ja, dat vond ik ook, maar ik vond die academische truc met die opbouwende drie verhaaltjes (in niet-chronologsche volgorde!) prachtig. In het eerste verhaaltje krijgen ze elkaar zonder slag of stoot, in het tweede verhaaltje kunnen ze elkaar niet krijgen vanwege allerlei sociale omstandigheden, in het derde verhaaltje hebben ze elkaar en kunnen ze er geen zak mee. Effe copy/paste van wat ik schreef op moviemeter:
“De wereld in het tweede verhaal staat heel ver van ons af, zowel in tijd als qua conventies. Hou probeert dit nu juist uit te vergroten, door er een stomme film van te maken. Het maakt de afstand tussen film en kijker nog groter dan die al is. Maar, en dit is de crux, we kunnen wel begrijpen wat er gebeurt. Dat die twee mensen elkaar door omstandigheden niet kunnen krijgen mogen we raar vinden of stom, maar de kijker krijgt in ieder geval gewoon uitgelegd wat er aan de hand is, en dat lukt ondanks die grote afstand. Het is door deze bewust gekozen taaie vorm en inhoud dat het derde deel zo hard aankomt. Een eigentijds liefdesverhaal, en we begrijpen er geen donder van. Hou’s suggestie: hier is een generatie, onze generatie, die op een onbegrijpelijke manier met liefde omgaat.”
Op 26-06-12 om 10:03 #
Misschien is het allemaal wat objectiever uitgevallen dan ik had gehoopt, want mijn bedoeling was om een subjectieve frustratie te schrijven dat mensen prikkelt om te praten over zijn oeuvre. O, wacht. Het werkte!
Toegegeven, ik had het wat persoonlijker moeten maken. Het is geen recensie of analyse. Het is een column. Dus als ik zeg ‘film moet zo en zo’ dan bedoel ik ‘ik had de film zelf graag zo en zo gezien, want dit vind ik niet mooi/leuk/interessant’. Happy Together is niet wat ik zoek in een film. Het frustrerende is dat de film wel ingrediënten heeft die ik als filmkijker interessant vind. Het experiment in het beeld is daar een van. Dus het was voor mij extra frustrerend om te zien hoe ik totaal niet kon connecten met de film.
Maar dat was mijn voornaamste punt. Ik wilde geen goed beargumenteerde recensie schrijven, zoals ik dat bij In The Mood For Love probeerde, maar gewoon mijn frustraties rondom zijn films op papier gooien.
En wie ik ben om denigerend te doen? De schrijver van deze column die het gevoel heeft dat hij anderhalf uur van zijn leven heeft weggegooid. In een recensie had ik dat niet gedaan, maar in dit geval kan het prima, naar mijn mening.
Op 26-06-12 om 10:10 #
Ik vond je stuk helemaal niet denigrerend. En het was mij duidelijk dat dit compleet subjectivistisch was. Kan ik alleen maar toejuichen :) (Objectieve kritiek bestaat overigens natuurlijk niet. Objectieve lof ook niet.)
Op 26-06-12 om 10:19 #
Dank je, Olaf. En inderdaad, objectiviteit is een illusie. En grappig dat je Wong vergelijkt met Dolan. Van Dolan heb ik enkel Heartbeats gezien, maar die kon ik ook niet uitstaan. Had vergelijkbare problemen met oninleefbare personages en onfunctionele cinematografie. Tenminste, zo ervoer ik dat.
Maar nogmaals: ik kan de gekdoenerij van Doyle alleen maar toejuichen, maar ik snap de functie niet. Het haalde me uit de film, waardoor ik alleen maar naar plaatjes zat te kijken en niet het gevoel kreeg dat ik een connectie kreeg met het verhaal. Dat bedoelde ik met “Shots moeten met elkaar snijden, anders gaan ze vloeken.” Als je wil dat ze gaan vloeken, moet dat een specifieke functie hebben, iets dat op meta niveau werkt. Want het enige wat het voor mij doet is me uit de film halen. Dus het is een perfecte tool om me afstand te laten doen van het verhaal en te laten herinneren dat ik een film aan het kijken ben. Maar Wong is geen Godard of Dupieux, hij wil naar mijn weten niets vertellen op meta-niveau. So what’s up with that?
Op 26-06-12 om 10:40 #
Ik zou de films nog eens moeten zien om er gedetailleerd over te kunnen schrijven maar de algehele crux lijkt me te zijn dat de karakters net zo ontaard zijn als de camera. Dus om jouw terminologie te gebruiken: de cinematografie haalt je net zozeer uit de film, of staat net zo los van de karakters en het verhaal als de protagonisten dat zelf ervaren. Dat is heel erg Antonioni, die de kijker even verloren in een landschap plaatst als de karakters zich voelen. Maar dat werkt voor jou kennelijk niet. De vraag is of het er op deze manier naar kijken het kan laten werken voor jou. Het heeft mijn beleving van Antonioni namelijk desastreus gekanteld toen ik dat leerde. Kon eerst niks met die man. Ik vond het zo afstandelijk. Ja, dat is dus heel erg de bedoeling. Nu ben ik groot bewonderaar. Ik heb het leren waarderen. Zo heb ik ook hulp nodig gehad met Wes Anderson. Die kon ik ook pas waarderen nadat ik van anderen begreep wat ze er nou zo bijzonder aan vonden. Bij andere regisseurs werkt het voor mij niet. Ik vind het halve oeuvre van Godard nog steeds ontstellend slecht, wat mensen ook roepen.
Voor mijn duiding van die Dolan-prent:
http://www.subjectivisten.nl/de_subjectivisten/2011/02/les-amours-imaginaires-xavier-dolan-2010.html
Op 26-06-12 om 12:06 #
Mooi gezegd over Three Times, Olaf. Met Antonioni kon ik ondanks die wetenschap van te voren nog steeds weinig trouwens, op een film of twee na. :)