Double-Bill: Amusement en atoombommen.
The Iron Giant (1999), Matinee (1993)

14 januari 2012 · · Beschouwing

Twee van mijn favoriete films aller tijden, speelfilm Matinee en animatiefilm The Iron Giant gingen pas in de herkijk. Dankzij het korte tijdsbestek waarin ik de films keek viel me nu pas op hoeveel overeenkomsten de beide films vertonen: niet alleen in opzet, maar ook in uitwerking. Ideaal voor een double-bill.

Zowel Matinee van Joe Dante, als The Iron Giant van Brad Bird spelen zich af in dezelfde periode: de fifties en sixties, in de tijd waarin de koude oorlog de belevingswereld van kinderen danig beinvloeden. Zowel in Matinee als The Iron Giant wordt de Duck-and-Cover-campagne op basisscholen flink op de hak genomen. De koude oorlog wordt gebruikt als opzet voor een beeld van de belevingswereld van kinderen. De wereld lijkt vijandig en de dreiging wordt niet altijd even goed begrepen.

Hogarth Hughes uit The Iron Giant trekt zijn schouders aanvankelijk op bij de dreiging. De russen zijn schurken uit stripboeken en marsmannetjes zijn even reeël als spoetnik. Het is niet dat hij niet bang is voor “het rode gevaar”, maar het gevaar van de “rode planeet” is voor hem even tastbaar. Voor Gene Loomis uit Matinee versmelten popcultuur en realiteit ook: zijn angst voor de veiligheid van zijn vader, die in dienst is tijdens de Cuba-crisis, probeert hij weg te drukken door zich te verliezen in de films van Lawrence Woolsey. Lawrence Woolsey is een William Castle-achtige regisseur die in probeert te spelen op de angst voor de atoombom door scifi-horror te maken met gemuteerde wezens. Hij leukt zijn films, alá Castle, op met allerhande technische foefjes. Zowel in The Iron Giant als Matinee blijkt de popcultuur die voortkomt uit de koude oorlog een reeële kracht te hebben.

In The Iron Giant blijken de scifi-fantasieën van Hogarth reeëler dan gedacht. Hij raakt bevriend met een gigantische ijzeren reus, die van buiten deze planeet komt. Deze reus blijkt een The Day the Earth Stood Still-achtige robot (Klatuu) die pas agressief reageert wanneer geprovoceerd. De b-films die Hogarth kijkt worden voor hem een realiteit. De ijzeren reus blijkt evengoed een bron van amusement voor Hogarth, als een bedreiging voor de veiligheid. Hetzelfde geldt voor het amusement in Matinee. De middagvoorstelling van Lawrence Woolsey’s Mant (half-man, half-ant) loopt gigantisch uit de hand wanneer de angst voor de atoombom overslaat op de bioscoopzaal waarin de technische foefjes in het honderd lopen. Typische koude-oorlog sentimenten als schuilkelders, angst voor communisme als censuur vieren hoogtij en worden gestuurd door de chaos in de bioscoopzaal. Entertainment, of tenminste elementen daaruit (pure sci-fi als een reuzen-robot) blijkt een vernietigende kracht te hebben. Maar zeggen beiden films: wat negatieve gevolgen kan hebben hoeft in wezen niet negatief te zijn.

In beide films blijkt uiteindelijk dat entertainment vanwege zijn grote kracht in staat is tot goede dingen en slechte dingen. Het is wat je er mee doet. In beide films wordt de terreur van het bekrimpende McCarthy-isme en Republikeinse censuur met de grond gelijk gemaakt. Het is juist de censuur, de bangmakerij, die in beide films de chaos oproept. De ijzeren reus reageert alleen wanneer geprovoceerd, en in Matinee ontstaat de chaos door de conservatieve antagonisten. Het blijkt zelfs dat popcultuur wanneer het er op aan komt positieve kracht bezit: in matinee is de boodschap dat enge films uiteindelijk bevestigen dat het leven de moeite waard is. Door angsten onder ogen te komen, zij het op een veilige afstand, wordt men geconfronteerd met eigen angsten en is de catharsis louterend. De aftiteling lucht op, de film leert ons om te gaan met angst. Films hebben macht, en dat maakt ze niet zozeer gevaarlijk maar magisch. In The Iron Giant geeft popcultuur de ijzeren reus een morele basis: films en comic-books kunnen naast een louterende werking ook een morele boodschap hebben. De ijzeren reus haalt zijn levensdoel uit een comic-boek: wees als Superman.

In de twee films, waarin de dreiging voortkomt uit popcultuur, blijkt de hoop ook afkomstig uit popcultuur. De dreiging blijkt in beide films virtueel: The Iron Giant is uiteindelijk zachtaardig en de angst voor hem is onterecht gevoed door de culturele weergave van Robots op de televisie’s van de fifties. In Matinee blijkt de dreiging in de bioscoopzaal vaker wel dan niet slechts de virtuele dreiging van een van de foefjes van Lawrence Woolsey en is de daaropvolgende angst gevoed door politieke indoctrinatie. Dat de regering popcultuur gevaarlijk noemt, of de robot gevaarlijk noemt, zorgt ervoor dat de boel uit de hand loopt: dat het gevaar reëel wordt. De redding zelf blijkt uiteindelijk afkomstig van de gedemoniseerde popcultuur. De redding van de dag is te danken aan Superman-bedenkers Jerry Spiegel & Joe Schuster en Lawrence Woolsey.


Onderwerpen: , ,


1 Reactie

  1. Pascal

    Thanks voor de tip, gister deze ‘double bill’ gekeken. Inderdaad veel overeenkomsten en twee fijne films.


Reageer op dit artikel