Liefde voor film: Le Mépris (1963) en La Nuit Américaine (1973)

18 december 2012 · · Film over Film

In respectievelijk 1963 en 1973 regisseerden twee van de grootste Franse filmmakers en voormannen van de Nouvelle Vague een film over het maken van een film. Twee films die totaal van elkaar verschillen en een goed beeld geven van de manier waarop de twee regisseurs te werk gaan. Ik heb het over Le Mépris van Jean-Luc Godard en La Nuit Américaine van François Truffaut.

Sterrendom en relatie-problematiek: Le Mépris (1963)

Zoals in zo’n beetje iedere film van Godard speelt een sterke en zelfbewuste vrouw een centrale rol. In Le Mépris is die rol weggelegd voor superster van weleer Brigitte Bardot, de wonderschone en voluptueuze blondine die alle aandacht op haar wist te trekken. Dat gegeven maakt van Le Mépris een aparte film. Ja, Godard refereert er zoals zo vaak lustig op los en weet met lange shots prachtige scènes te filmen maar het is eigenlijk de grote Brigitte Bardot-show die aantoont ook te kunnen acteren in films die niet als pulp betiteld kunnen worden. Zeker het gehele middenstuk van de film – een typische Godard-conversatie binnenskamers van ruim een half uur – weet ze zichzelf te meten met de veel betere acteur Michel Piccoli. Bardot had zelfs zoveel invloed en kende zoveel bekendheid dat Godard pas in tweede instantie de beroemde openingsscène (zie bovenstaande foto) heeft gefilmd omdat de producent meer naakt in de film wilde hebben.

Naast de aandacht voor BB is Le Mépris uiteraard ook een film die vertelt over het produceren van een film, in dit geval een adaptatie van Homerus’ klassieker ‘De Odyssee’. Fritz Lang speelt zichzelf als de regisseur van het project en zijn grootste tegenspeler is de op geld en succes uit zijnde Amerikaanse producent die heerlijk vals wordt gespeeld door Jack Palance. Michel Piccoli is de ingehuurde scenarist die delen van het script moet herschrijven, iets waar we trouwens nauwelijks wat van te zien krijgen. Godard zou Godard niet zijn als hij zijn film niet vol zou stoppen met tamelijk pretentieuze verwijzingen naar onder meer Bertold Brecht en Friedrich Hölderlin en autobiografische elementen zoals Bardot die met een zwarte pruik veel wegheeft van Anna Karina. Een echt kijkje in het productieproces is de film niet al zitten er wel een aantal scènes in de film op de set van Fritz Lang’s film. De film in de film geldt eigenlijk meer als een katalysator voor de op de klippen geraakte relatie tussen Bardot en Piccoli. Wel treffend is de slotscène waarin Jean-Luc Godard zijn eigen film afsluit als de regie-assistent van Fritz Lang.

Liefde op de set en liefde voor film: La Nuit Américaine

Hoe anders is dan Truffauts film over film? La Nuit Américaine zou je met gemak de antithese van Le Mépris kunnen noemen. In tegenstelling tot Godard hield Truffaut zich nooit zo bezig met politieke en kunstzinnige verwijzingen en bespiegelingen en ondanks dat Truffaut een van de belangrijkste filmmakers van de Nouvelle Vague was zou je hem een meer klassieke filmmaker kunnen noemen. La Nuit Américaine is vele malen luchtiger dan Le Mépris en is in tegenstelling tot die film wel echt een ode aan het filmproces en de mensen die hierin rondlopen. Truffaut speelt – uiteraard – de rol van een fictieve regisseur die bezig is met een problematisch verlopend liefdesdrama. Verdere hoofdrollen zijn er voor Jacqueline Bisset en Jean-Pierre Léaud (die toch al als een rode draad door Truffauts werk gaat) als de twee centrale acteurs van de productie.

La Nuit Américaine geeft een bijna sprookjesachtig beeld van het productieproces waarin Truffaut constant heen en weer loopt en in de weer is iets van de film te maken. Dit leidt tot menige komische momenten, want La Nuit Américaine is boven alles erg onderhoudend en bij tijden hilarisch. Zo moet een bepaalde scène eindeloos worden herschoten omdat de actrice in kwestie telkens de verkeerde deur opent. Er is ook een prachtige scène waarin we de regisseur aan de telefoon zien met de componist van zowel La Nuit Américaine als de film in de film, Georges Delerue (die frappant genoeg ook de componist was van Le Mépris). Muziek van Delerue wordt gespeeld en we zien boeken over de filmhelden van Truffaut zoals Dreyer, Lang (daar is die weer) en Rossellini.

We zijn gaandeweg La Nuit Américaine ook getuige van verschillende manieren waarop de kijker in de luren wordt gelegd door de makers, zoals nepsneeuw en gebouwen die maar voor een klein deel gemaakt zijn om een bepaald shot mogelijk te maken. De filmtitel verwijst naar het zogenaamde ‘day for night shooting’, een techniek die nachtshots simuleert en in het Frans zo heet. La Nuit Américaine is dus veel meer dan Le Mépris echt een ode aan het filmproces, maar ook liefde speelt een grote rol. Verhoudingen ontstaan op de set en verbreken net zo gemakkelijk ook weer, zij het op veel minder dramatische wijze dan in Le Mépris. Truffaut lijkt hiermee te willen zeggen dat vanwege de intensiteit van het korte proces waarin een film moet worden gemaakt, mensen op en rond de set zich sneller tot elkaar aangetrokken voelen dan normaal te doen gebruikelijk is en je kan hem moeilijk ongelijk geven want hoe vaak gebeurt het wel niet dat relaties ontstaan op de filmset?


Onderwerpen: , , , , , , , , , , , ,


1 Reactie

  1. Stijn

    Waarom zijn de verwijzingen naar Hölderlin en Brecht pretentieus?


Reageer op dit artikel