Het eindejaarslijstje: een verplicht nummertje als filmliefhebber waarmee ik nooit tevreden kan zijn. Elk jaar groeit de lijst gestaag tot ik er ergens in november achterkom dat ik echt enorm aan het achterlopen ben. Hals over kop maak ik een lijst met films die ik per se voor 31 december wil gezien hebben, wat vaak betekent dat ik binnen anderhalve maand ruim 40 films moet kijken. Dit jaar heb ik de handdoek in de ring gegooid. Ik kan wel elk jaar allemaal last-minute-films in mijn eindejaarslijstje gooien, maar is dat wel eerlijk ten opzichte van de huidige deelnemers? De films die veel meer respect verdienen omdat ze na al die tijd nog in mijn gedachten rondspoken? Ik besloot potentiële meesterwerken als The Turin Horse en A Separation te laten voor wat ze zijn en met de oogst van 41 films een uiteindelijke lijst te maken. En dit kwam er uit:

Animator David O’Reilly is een persoonlijke favoriet. Hij lijkt nog het meest op de Don Hertzfeldt van de 3D animatie. The External World, een 20 minuten durende kortfilm bestaande uit een verzameling vignettes. En terwijl het allemaal niets met elkaar te maken lijkt te hebben, zeggen ze stuk voor stuk iets over onze huidige staat van zijn. En nee, dit is geen Pixar of Dreamworks liefdadigheid. O’Reilly bekritiseert als geen ander amusement, sociale omgang en Walt Disney. Verontrustend, maar onwijs sterk.

Ook verontrustend was de nieuwe van Aronofsky, waarin hij Nathalie Portman als instabiele balletdanser portretteert. Wederom was het allemaal weer enorm over de top en in your face, maar het bleek voor mij een welkome verrassing na het abominabele The Wrestler. Aronofsky is geen regisseur voor subtiel drama. Black Swan gaat over stress. Stress is niet subtiel. Stress is moordend en zodoende Aronofsky’s beste onderwerp sinds Pi, die in principe over hetzelfde ging. Ik vrat het op.

Ik ben een groot fan van meta. Vooral als het gaat om films die kritiek hebben op zichzelf. De eerste Scream liet mij die voorkeur ooit eens inzien. Hoewel vele stemmen mij gaan tegenspreken in deze keuze was deel 4 voor mij de leukste horrorfilm die ik in jaren heb gezien. De film bleek erg ontopic (geen stoerdoenerij over iPhones en dergelijke, maar gewoon apparatuur dat onderdeel is van onze maatschappij) en had een hoop prachtige scenes waarin Craven zijn cojones toonde. En het einde was eindelijk weer eens een keer goed doordacht.

Ik ben erg gevoelig voor bepaalde filmische aspecten. The Polar Express heb ik nooit te durven afkijken vanwege zijn angstaanjagende dode ogen. Bij Tintin had ik daar absoluut geen last van. Sterker nog, de film had nooit zo fantastisch kunnen worden zonder deze techniek. Spielberg heeft door de animatie alle vrijheid van de wereld. Zijn camera vliegt alle kanten op, terwijl het shot maar niet wordt afgekapt. Dit levert één van de beste actiescenes van het jaar op. Nee, het is geen Raiders of the Lost Ark 2, maar het is wel weer een reden waarom ik ooit Spielbergofiel werd.

The Social Network van 2011. Niet zozeer qua hype, die bij Contagion praktisch non-existent is, maar wel qua vorm. Beide zijn statisch gedraaide films over mensen in boardrooms en meetings. En in beide gevallen is het resultaat extreem spannend. Soderberghs film lijkt nog het meest op een zombiefilm zonder zombies, waarin hij zich vooral focust op het bestrijden van de ziekte. Hij toont hoe elk facet van onze huidige maatschappij hiermee omgaat (the common man, de invloedrijke blogger, de bestrijders, de regering, enzovoorts) en schetst een onwijs realistisch doemscenario. Zo realistisch dat ik nog steeds schrik als ik mijn gezicht aanraak en drieduizend keer per dag mijn handen was.

Ik ben een groot fan van meta. Vooral als het gaat om films die kritiek hebben op zichzelf. Quintin Dupieux is vermoedelijk mijn favoriete meta-maker. Zijn muziek, uitgebracht onder pseudoniem Mr. Oizo, is altijd verzorgd en goed geproduceerd, maar bevat stapels aan parodie en zelfdestructie. De man kan dus lachen om zichzelf en iedereen om zich heen. Rubber is precies hetzelfde. Parodie en zelfdestructie. Het is een soort van Charlie Kaufman-film ontdaan van pretenties en zelfmedelijden. Met in de hoofdrol een autoband.

Romanek is begonnen als videoclipregisseur, waarna hij in 2002 het fascinerend sterke One Hour Photo uitbracht. Het kostte hem uiteindelijk 8 jaar om zijn tweede (eigenlijk derde, maar Static tellen we niet mee) film af te leveren. Het werd een sciencefictionfilm. Maar niet eentje met ruimteschepen en robots. Never Let Me Go gaat over parallel universum dat werkt volgens een bepaald systeem en hoe de protagonisten worstelen om er onderuit te komen. Het is knap hoe Romanek op 20 minuten het plot weggeeft en het toch voor elkaar krijgt om het besef pas te laten inwerken in de laatste 10 minuten. ’Tevergeefs’ is het woord dat voor dit verhaal bedacht is.

Een film waar ik extreem veel respect voor heb en waar een hoop regisseurs nog veel van kunnen leren. En dat zeg ik eigenlijk vooral vanwege zijn vorm. Inhoudelijk is het een gefaalde film. Bepaalde aspecten van het verhaal komen niet zo lekker rond, terwijl dit wel gepretendeerd wordt. Daarbij lijkt de film zichzelf een beetje te verliezen in wat Malick nu precies probeert te vertellen. Niettemin wordt alles op zo’n magische wijze tentoongesteld dat ik niets anders kon dan geïnspireerd worden door zijn experiment. Zelden heb ik zo’n natuurlijke cameravoering en dito montage gezien. Zelden heb ik zo’n prachtige film gezien. En dat dwingt respect af.

De coolste film van het jaar. Refn verbaasde me al met Bronson, maar Drive sloeg alles. Het was de film waar ik al jaren op had zitten wachten: een arthouseversie van The Fast & The Furious waarin het niet over de auto’s gaat, maar over de man achter het stuur. Ryan Gosling heerst over het scherm, met zijn coole (en ietwat sociaal gestoorde) vertolking van de naamloze held. Op het moment dat hij zijn gecontroleerde bestaan inwisselt voor emoties rondom zijn getrouwde buurvrouw, verliest de held grip en komen hij en iedereen om hem heen terecht in een neerwaartse spiraal. It’s a goddamn Greek tragedy!

Dit wordt een moeilijke. Melancholia is niet per se beter dan welke film op deze lijst dan ook. Sterker nog, Melancholia is de enige film in deze lijst die ik, als het aan mij ligt, nooit meer wil zien. Dat ligt niet aan de film, maar eerder aan mijn persoonlijke ervaring ermee. Ik zag de film ergens in mei, net toen ik was aanbeland in een diep emotioneel dal. Plotseling was daar Von Trier die zonder enige moeite al mijn angsten vastlegde en voor het gemak voor iedereen op het witte doek projecteerde. Het had niet veel gescheeld of ik was hyperventilerend de zaal uitgerend. Ik besloot te blijven zitten en mezelf ”Het is maar een film” in te fluisteren. Het werkte. Melancholia kijken had iets therapeutisch. Iets zelfdestructiefs ook. Ik heb mezelf opnieuw leren kennen tijdens deze film, maar vervloek Von Trier nog steeds dagelijks hierom. Vanwege deze ervaring heb ik besloten de film ferm op 1 te houden.