Het verleden van cinema volgens Wenders: Die Gebrüder Skladanowsky

12 december 2012 · · Film over Film

Udo Kier in Die Gebrüder Skladanowsky

Na het succes van Der Himmel über Berlin (1987) maakte Wim Wenders een reeks van commerciële en kritische flops. Hij werd verweten te veel te willen, megalomaan te zijn geworden, prekerig en bombastisch. Het werd tijd terug te keren naar het kleinere werk, een film met een bescheiden budget, een terugkeer naar zijn studententijd. Letterlijk, want Die Gebrüder Skladanowsky uit 1995 is een film die hij maakte met zijn leerlingen van de filmacademie in de rol van leraar.

Variété met Udo Kier

Voor de film Lumière et Compagnie (1995) mocht Wim Wenders net als zo’n 20 andere regisseurs filmen met een originele Lumière-camera. Geïnspireerd door het werken met ouderwetse technieken en het begin van de cinema besloot Wenders zijn opdracht hierop toe te passen. Samen met zijn studenten maakt Wenders een film over de broers Emil en Max Skladanowsky, pioniers van de cinema, die de Lumière broers een paar maanden voor waren met een filmvertoning. Het verhaal van de
broers die met, het moet gezegd worden inferieure beeldkwaliteit aan de films van de Lumières, praktisch film uitvonden wordt door Wenders verteld met enkele dichterlijke vrijheden. Meer dan een film over “de gebroeders Skladanowsky” is Die Gebrüder Skladanowsky een experiment in filmtechniek.

Die Gebrüder Skladanowsky bestaat uit drie segmenten. De eerste van de segmenten is een pastiche op de vroege film, gefilmd met een ouderwetse filmcamera, in slapstickstijl. Udo Kier, Otto Kuhnle en Christoph Merg worden in Wenders’ versie van het verhaal gestuurd door hun nichtje en dochtertje in het uitvinden van film in de huidige vorm. Slapstick-taferelen rondom het uitvinden van film, meer meta kan het niet worden. In plaats van echt volledig primitieve filmvormen na te bootsen maakt Wenders geen gebruik van filmtitels, maar een nogal irritante voice-over van een zelfingenomen rotkind. Blijkbaar is cinema ontstaan door het gejengel van een verwend nest.

De geest van Eugene Skladanowsky

Het tweede segment is een interview met de jongste dochter van een van de drie broers. In dit interview vertelt de stokoude vrouw, Lucie Hürtgen-Skladanowsky, over de eerste dagen van de cinema, de band met haar familie en hoe haar familie het (gebrek aan) succes ervaarde. Deze interviews zijn al sterk van zichzelf, maar wederom voegt Wenders een metatrucje toe. In kleur zien we de gewone interviews, waarbij ook Wenders en crew hier en daar gefilmd worden. In zwart-wit zien we de geesten van het verleden (we zien Eugene Skladanowsky en zijn nichtje toekijken) die als een soort beschermengelen waken over de huidige filmvorm. Zij zijn de voorlopers en pioniers en, zo lijkt Wenders te betogen, leven voort door de huidige vorm van film. De stillistische keuze doet denken aan die uit Der Himmel über Berlin, waarbij de engelen ook toeschouwers in zwart-wit waren, die buiten het leven stonden. De foto’s in de fotoboeken van Lucie komen ook tot leven en vormen de basis voor het derde segment.

Het heden en verleden van de Skladanowsky’s

Dit derde segment is ook sterk en vertelt de gefictionaliseerde gebeurtenissen rondom de eerste filmvertoning. Ook dit segment is gefilmd met ouderwetse technieken en doet denken aan de allereerste films, maar wederom is er hier ook een narratief wat in de korte scènes doorloopt. Het narratief gaat ditmaal over de problemen rondom de eerste vertoning, en Wenders gebruikt ook hier verschillende technieken die pas later uitgevonden zouden worden. Er is een tracking-shot en een point-of-view-shot en een zoom. Interessantst aan dit segment is dat Wenders het narratief duidelijk afzet tegen de korte films (nagespeeld en authentiek) die tussen het narratief doorgemonteerd worden. Deze korte scènes, sommige afkomstig van de Skladanowsky’s en sommige gereconstueerd door Wenders zijn de complete tegenhanger van narratieve films. Het zijn sfeerimpressies, circus en variété-nummertjes, eindeloze loops. Doordat Wenders zijn eigen narratief sterk afzet tegen de shorts, maar ondertussen wel de stijl van deze shorts nabootst ontstaat er een interessant contrast. Een extra meta-laag is het zien van de vroege cinema op het witte doek in een film die de stijl nabootst van de vroege cinema.

Een rit door de tijd

Aan het einde van de film keert Wenders terug naar het interview met Lucie en de eeuwenoude beschermengelen van de film. Deze beschermengelen verlaten de kamer, waarna een slapsticknarratief volgt, en een scène die doet denken aan de experimenten van Meliès. Wat daarna volgt is een ritje in een oldtimer door het Duitsland van het verleden, waarbij door de taxi-ramen de geschiedenis van Duitsland voorbij trekt. De oldtimer rijdt uiteindelijk, in het laatste shot van de film, de industrieterreinen van modern Berlijn op. Heden en verleden zijn door elkaar gaan lopen. Hetzelfde is op meta-niveau aan de hand met de film zelf. Een film met een modern narratief die teruggrijpt op de stijl van honderd jaar eerder. Als geschiedenisles te vrij en te gefictionaliseerd, maar als experiment in stilistisch docudrama geslaagd. Jammer van de ellenlange aftiteling (inclusief bloopers, achter de schermen-beelden en verwijderde scènes). Voor wie blijft kijken volgt echter nog een vijf minuten durende loop van een origineel Skladanowsky-filmpje.


Onderwerpen: , , , , , , ,


Reageer op dit artikel