Op Dinsdag 13 maart jongstleden sprak Salon Indien met regisseur André van Duren. Vanwege de lengte van het interview in dit artikel een aantal van de interessantste quotes. De rest van het interview is te lezen op het forum en wel HIER.

Over de visuele stijl van Mariken: AvD: Wat mijn uitgangspunt bij Mariken was, was dat we de middeleeuwen zouden vertellen alsof het de normaalste zaak van de wereld was. Want heel vaak in periodefilms gebeurt, en vooral gebeurde, was dat vooral hele grote kranen, cranes, worden ingehuurd en dat de camera dan grote bewegingen maakt over marktpleinen. En dat er ontzettend geleund wordt op het decor, hoe het er uit zag. En mijn uitgangspunt was: we moeten de middeleeuwen tonen zoals vandaag de dag een film in New York gemaakt wordt. Dan ga je ook niet nog een totaal van de flats laten zien, maar dan loopt gewoon iemand op straat en dan is dat niet bijzonder dat er een flat is, dan is dat heel normaal. En zo hebben wij ook het bos, de stad, het kasteel, heel sober gevisualiseerd, en heel dicht bij het kind. Dus dat je de wereld ontdekt met haar en dat je als regisseur niet ontzettend exposeert los van het hoofdpersonage. En eigenlijk is het concept van Mariken “een hedendaags kind in de middeleeuwen geplaatst”. Bijna een kind met de kennis en de brutaalheid en de karaktereigenschappen van een kind rond het jaar 2000. Een soort eigenwijze prepuber, die zich van god noch gebod iets aantrekt omdat ze opgevoed is door een vrijzinnig man en verbaasd door die middeleeuwen wandelt.

Over de gevaren van zelf-analyse: AvD: Er is iets aan waarom die film [Mariken] bijzonder werkt en dat is altijd moeilijk om dat als regisseur te willen analyseren. Peter van Gestel vertelt ook vaak een anekdote over een rabbi die heel goed slaapt. En dan zegt Sam tegen Moos: je moet eens naar de Rabbi gaan om te vragen waarom die zo goed slaapt, want jij slaapt slecht. Hij gaat er naar toe en vraagt aan de Rabbi: Rabbi, slaapt u altijd met uw baard onder de dekens of boven de dekens. En dan zegt die Rabbi: eerlijk gezegd weet ik het niet. En sinds die nacht heeft de Rabbi geen oog meer dicht gedaan.
Dus wat ik wil zeggen: moet je analyseren waarom iets goed is? Als je dat dan hebt gevonden lukt het misschien nooit meer.

Over historische producties in Nederland: AvD: Ik vind eigenlijk dat het te weinig gebeurt in Nederland. De laatste tijd wordt het beter. We hebben nu zelfs Reinout Oerlemans gehad die dat soort producties maakt, met Nova Zembla. Maar Amerikanen hebben hun hele korte historie verfilmd, in Engeland wordt het heel erg veel gedaan. In Nederland nauwelijks. Mijn eerste film, Het Verhaal van Kees speelde in 45. Mijn tweede film, Een Dubbeltje te Weinig was 53, toen heb ik Richting Engeland gedaan en die speelde in 58. Toen had ik het plan om een soort na-oorlogse geschiedenis van de gewone man [te verfilmen], het milieu wat ik ken van mijn ouders, omdat ik er vandaan kom. [...]

Toen werd ik gevraagd voor de serie Tijd van Leven, en toen dacht ik, dat is eigenlijk mijn plan om met allemaal films die na-oorlogse geschiedenis te vertellen in één serie. Ik moet alleen weer terug in 1945 beginnen. Dat heb ik toen gedaan. [...] Toen was ik klaar. [...] Maar toen kwam Peter van Gestel met de middeleeuwen. Ja, dat is goed, die heb ik nog niet gehad. Toen werd ik gevraagd door Matthijs van Heijningen voor Kees de Jongen. Toen dacht ik, oh, dat is interessant. Eind 19e eeuw, die periode heb ik ook nog niet gehad [...]. En toen heb ik zelf gedacht, die Bende van Oss, die had ik al vaker het plan van opgepakt.

Maar wat ik wel interessant vond was ook die jaren 30, die altijd zo geromantiseerd worden. Zo als onschuldig worden getoond. Dat vond ik zo’n waanzinnige geschiedvervalsing. Omdat alles wat je leest, en daarna gewoon de geschiedenis kent: de tweede wereldoorlog heeft niet voor niets in de jaren 30 kunnen ontstaan. De periode van de jaren 20, jaren 30, wat zo erg aan kattenkwaad gekoppeld wordt, ik vond het eens goed om eens de harde, brute historie te laten zien. En daarmee zeg ik juist niet: vroeger was het beter, wat vaak bij nostalgische touch van Nederlandse films zo is: “Vandaag de dag is het waardeloos en vroeger was het goed”. Ik vind eigenlijk: “Vandaag de dag is het niks, maar vroeger was het nog veel erger”.

[…] Daarom vond ik het goed om de jaren 30 van zijn harde kant te laten zien. En daar zit wel een soort overtuiging in dat als je laat zien hoe het vroeger was, dat zegt bijna meer over deze tijd dan een hedendaagse film, vind ik. Alleen niet iedereen beschouwt dat zo, maar ik vind dat De Bende van Oss heel veel zegt over deze tijd. De parallellen van: als je denkt dat je als bezettingsmacht een maatschappij kunt veranderen of verbeteren, dan maak je een enorme denkfout. De parallel tussen de marechaussee die in Oss probeert het gezag te herstellen en de westerse legermacht in Afghanistan; dat is gewoon precies hetzelfde. Het is een illusie te denken dat je als buitenstaanders de maatschappij kunt veranderen, je maakt het zelfreinigende vermogen van zo’n maatschappij kapot. En wat gebeurt er, je krijgt precies als in Oss, dat iedereen zich tegen de bezetter keert en dat burgemeesters, pastoors, criminelen, dat iedereen samenklontert, omdat ze denken, “dan nog beter onze klootzakken”, dan dat ze de buitenstaander het laten doen. Dus via de geschiedenis van De Bende van Oss vind ik dat ik iets zeg over deze tijd en over niet gelegitimeerd gezag. En dat is eigenlijk ook wat ik heel interessant vind, omdat ik het een voorbeeld vind van niet gelegitimeerd politie-optreden, en dat daar lessen uit getrokken horen te zijn, omdat het op die manier niet meer moet gebeuren in Nederland. Dan gaan we maar met zijn allen naar Afghanistan, waar we dezelfde fout weer maken.

Over Mariken’s gesneuvelde akte: AvD: Er zat eigenlijk nog een verhaal meer in wat wegbezuinigd is, tot mijn grote verdriet. In het boek zit dat ook. Het verhaal van vrouw Aleid die haar kind, kleine Ganzerik, te vondeling legt en dan wordt haar hoofd afgehakt door haar man. [...] En die sequentie zou ook verbeeld worden. Maar dat is niet gebeurd. Rotstreek van de producent. Want dat was buiten de planning gehouden, express. Want we filmden Mariken in de herfst, en dit zouden we dan in de winter, in Schotland filmen, drie dagen daar voor uitgetrokken. En al gecast. Monic Hendrickx zou vrouw Aleid spelen. En toen was die film helemaal gedraaid, en ik had wel al opgenomen dat Joachim het verhaal tegen Mariken vertelt. Alleen de beelden zouden nog bijgedraaid moeten worden, zoals de Gravin vertelt, je hoort haar stem en daar zouden dan beelden worden bijgezet.

Maar toen zei de producent, dat is helemaal niet nodig dat verhaal. Maar het zat dus in de film dat het verteld werd. Maar we hadden de beelden er nog niet bij. “Ja, we moeten de beelden nog opnemen”. ”Ja, maar het budget is op”. En uiteindelijk heb ik dat verloren en heb ik een ding geleerd. Je moet je scènes die je heel graag wil eerst schieten en nooit op het laatst. Op de laatste draaidagen moet je de scènes zetten die de producent per se wil, want die worden opgenomen, en niet die de regisseur per se wil.