Kannibalisme, kapitalisme en conformisme
The People Under the Stairs (1991)/ Parents (1989)

2 oktober 2012 · · Beschouwing + The Horror

Double bills zijn het leukst als ze niet alleen plotgewijs, maar ook thematisch aan elkaar verwant zijn. In deze double bill twee horrorfilms die over het ene lijken te gaan, maar uiteindelijk een geheel andere boodschap bevatten. Aanvankelijk lijken zowel The People Under the Stairs (Wes Craven, 1991) als Parents (Bob Balaban, 1989) kannibalisme te koppelen aan kindermishandeling. Uiteindelijk gaan ze niet alleen over kindermishandeling, maar over iets heel anders.

In People Under the Stairs breekt een donker jongetje uit het ghetto in bij een rijk gezin. “Moeder” (Wendy Robie, Nadine uit Twin Peaks) en “Vader”(Everett McGill, Big Ed uit Twin Peaks) voeren een strak regime over hun dochter “Alice”. Alice is door deze moeder en vader, die eigenlijk broer en zus zijn, gestolen van een ander gezin. Zij moet de perfecte dochter zijn, in tegenstelling tot de andere gestolen of uit inteelt ontstane kinderen die in de kelder wonen. Alice wordt mishandeld (en er wordt gehint naar seksueel misbruik), maar de kinderen “onder de trap” worden volledig verwaarloosd en krijgen als enige eten de resten van vermoorde mensen. Alice weet alleen te overleven in dit huis door alles te doen wat Vader en Moeder zeggen, en pas wanneer Fool, het jongetje, inbreekt, ziet zij een uitweg.

Parents gaat over Michael, een jongen van een jaar of 10 die op school vreemde signalen afgeeft. Zijn tekeningen zijn gruwelijk, zijn uitspraken bizar, en hij lijkt als de dood voor zijn ouders. Aanvankelijk lijken zijn ouders het perfecte kerngezin, in een mooi huis, in een rustige wijk, in de heilzame jaren vijftig. Michael ziet zijn ouders op een avond kinky dingen doen in bed en dit maakt hem onrustig. Hij vermoedt, op basis van wat hij heeft gezien, dat zijn ouders niet normaal zijn en al snel stapelen de bewijzen zich op: Michaels ouders zijn kannibalen. Michael voelt zich onder druk gezet door zijn (hardhandige) vader om mee te doen aan de familietraditie en reageert zijn angsten elders af. Het interessante van Parents is dat lange tijd onduidelijk blijft of Michaels ouders echt kannibalen zijn, of dat dit enkel de interpretatie van Michael is van de nogal orthodoxe en strenge opvoeding door zijn vader.

In beide films wordt kindermishandeling gelijkgesteld aan kannibalisme: het ondenkbare. Toch eindigt hier de thematiek van beide films niet: overeenkomstig is ook de kritiek op conformisme. Conformisme aan ouders blijkt voor zowel Michael als Alice nodig om (psychologisch) te overleven, maar vraagt ook morele grenzen over te gaan. Michael moet (al dan niet in zijn hoofd) kannibalistisch worden voor de waardering van zijn ouders, Alice moet de regels volgen van haar “ouders” wil ze niet ook in de kelder belanden en gedwongen worden tot kannibalisme. Bij de een is kannibalisme het ideaal, bij de ander de straf. Maar bij beiden wordt gevraagd mee te gaan in de wetten en regels van het huis. Conformisme ontwijkt gevaar, maar bij beiden is dit niet ideaal: het is beklemmend, vraagt het overschrijden van morele grenzen en vraagt fysieke en psychologische offers van de kinderen.

De aanklacht tegen conformisme aan ouders wordt in beide films breder getrokken, naar een maatschappelijk niveau. De ouders in People Under the Stairs blijken niet alleen Alice te onderdrukken, maar ook een gehele wijk waarvan zij huisbaas zijn. Fool, het donkere jongetje, woont in die wijk, en wanneer hij Alice helpt te bevrijden bevrijdt hij ook de wijk van het juk van de ouders. De opstand van de kinderen uit de kelder loopt parallel met de opstand van de wijk, die zich voor de stoep van Vader en Moeder verzamelen in de finale. Onderdrukking en mishandeling door ouders wordt gelijkgesteld aan onderdrukking door de elite. Conformisme van Alice aan de ouders wordt gelijkgesteld aan conformisme aan woekerrentes. Opstand en anarchie blijken het enige antwoord. Power to the People (Under the stairs)! Conformeren aan ouders en conformeren aan de maatschappij blijken hetzelfde, en blijken beiden funest voor zelfontplooiing.

In Parents loopt het anders. De twee vormen van conformeren zijn niet inwisselbaar, maar spreken elkaar juist tegen. Hier blijkt conformeren aan ouders en conformeren aan maatschappij tegelijkertijd onmogelijk. Je moet netjes reageren op school, maar thuis proberen je ouders je op te voeden als psychopathische kannibaal. Michael bezwijkt onder druk, en het is niet duidelijk in hoeverre de film een hersenspinsel is van de neurotische Michael (zelfs bij het redelijk evidente einde kunnen vraagtekens geplaatst worden). De ouders conformeren zich uiterlijk aan de maatschappij, maar binnen de deuren zit een rottende onderlaag waar Michael ook aan mee zou moeten doen. Michael kan onmogelijk aan beide verwachtingen beantwoorden.

Parents vraagt (op minder evidente en subtielere wijze dan People Under the Stairs) aan de kijker om na te denken over het conformeren aan de maatschappij. Moet je ook conformeren wanneer je niet achter de ideeën van je ouders of de maatschappij staat? Hoe ver kan en mag je gaan in het trekken van een eigen plan? Als iedereen A zegt, zeg jij dan B? Door de hoofdpersoon geen B te laten zeggen, maar eveneens te suggereren dat wat we zien in de film niet per se de werkelijke gebeurtenissen hoeven te zijn, legt Parents een figuurlijk verband tussen (non-)conformisme (anarchie) en geestesziekte.

Ben je geestesziek wanneer je tegen de gevestigde orde in gaat? Of is de gevestigde orde geestesziek? Als jij geen B zegt terwijl iedereen B zegt, heb je dan gelijk of zit er iets mis in je hersenen? Parents gaat niet zo ver om een letterlijke link te leggen tussen geestesziekte en anarchie, of tussen geestesziekte en kapitalisme, maar vraagt wel van de kijker om kritisch na te denken over zowel de maatschappij als Michael. Het kerngezin is geen evidente waarheid, maar ingaan tegen de gevestigde norm brengt ook (morele) problemen met zich mee. Waar People Under the Stairs zich bedient van platitudes om morele vraagstukken te beantwoorden (Rijken zijn slecht! Achter de voordeur is altijd gedonder! Power to the people!) stelt Parents enkel vragen. Ondanks het satirische jasje blijkt de boodschap niet evident. En dat maakt het uiteindelijk een sterkere film.


Onderwerpen: , , , , ,


Reageer op dit artikel