Lijdensweg van een prostituee
Shen Nu (1934): een alternatieve klassieker

3 oktober 2012 · · Kritiek

Terwijl Mark Cousins in zijn The Story of Film menig onderbelicht meesterwerk afstoft, doet EYE gezellig mee door een aantal van die titels te vertonen in de weken dat ook de docureeks zelf draait. Naast het geijkte Pantserkruiser Potemkin en Ordet gaat het om minder bekende films als Daisies en de Bill Douglas Trilogy, die filmliefhebbers hooguit van dvd of download kennen. Nog obscuurder zijn het Senegalese Hyènes en het Chinese Shen nu (The Goddess). Het gevolg van Cousins poging de traditionele canon te herschrijven. Want waarom wel La Passion de Jeanne d’Arc of handenvol Ozu, maar geen Shen nu? Afgelopen zondag vertoonde EYE deze Chinese silent met muzikale begeleiding, terwijl momenteel in de Expanded Cinema-tentoonstelling de installatie Ten Thousand Waves te zien is waarin deze film figureert.

Krachtig als de film op zichzelf mag zijn, het kan niet zonder het verhaal achter actrice Ruan Lingyu. Van het ene huwelijk waarin ze uitgebuit werd rolde ze in het andere, terwijl de roddelpers begerig wroette in de details daarvan. De druk werd Ruan, een van de grote Chinese sterren van dat moment, teveel en ze pleegde op 24-jarige leeftijd zelfmoord, vlak na het verschijnen van Shen nu.

Een tragische geschiedenis, ooit verbeeld in de biografische film Center Stage door Maggie Cheung. Misschien zijn het de hoogsluitende jurken uit In the Mood for Love, die ook Ruan in deze film draagt, maar beide actrices hebben wel wat van elkaar weg. Knap, elegant, getormenteerd en met iets melancholisch rond hun verschijning.

In Shen nu speelt Ruan een prostituee die vecht tegen de vooroordelen van een maatschappij jegens haar beroep. Ze wordt door een pooier onderdrukt, terwijl ze het geld nodig heeft om haar zoontje de scholing te geven die hem een betere toekomst moet opleveren dan haar gegeven is.

Het is niet moeilijk voor te stellen dat Ruan veel herkende in de rol die ze speelde. Hoewel het verhaal een hoog melodramatisch gehalte heeft (zonder uit de bocht te vliegen overigens) is de film daarmee tevens een fijn staaltje neo-realisme zoals we dat in de Westerse cinema eigenlijk pas na WOII zagen. Het schetst sociale problematiek bij de lagere klasse als armoede, vooroordelen en groepsdruk, via de exponent bij uitstek in het realisme: de prostituee.

Beheersing is wel het kernwoord dat de uitwerking typeert. Dat komt ongetwijfeld voort uit de cultuur; de lijdensweg wordt in stilte en met waardigheid afgelegd. De momenten van emotie zijn daardoor des te pregnanter, zeker wanneer je de achtergrond van Ruan in ogenschouw houdt. In dubbel opzicht komt op zulke momenten via haar natuurlijke mimiek een ‘echt’ persoon naar boven. Niet alleen is er de mens achter de actrice, ook in de film speelt de prostituee vooral rollen. In de ‘liefde’ waar ze voor betaald wordt, richting de pooier die ze bedriegt, maar bovenal naar haar zoontje. Het scherm van onbezorgdheid dat ze rond hem optrekt houdt onder druk van een bevooroordeelde maatschappij echter geen stand. De climax is, hoe paradoxaal het ook klinkt voor wie de film gezien heeft, een bevrijding. Een bevrijding van illusies die maar in stand gehouden moesten worden.

Dat ik in de inleiding La Passion en Ozu noemde, geeft al aan hoe beperkt mijn referentiekader is wanneer ik zoek naar vergelijkingen. Toch weer de usual suspects. Shen nu bevat veel wat bekend voor komt, zoals realisme, melodrama, passiespel en een biografische laag. Het is de combinatie daarvan die Shen nu een klassieker op zichzelf maakt.


Onderwerpen: , , , ,


4 Reacties

  1. Fedor

    Ik had deze heel graag willen zien, maar ik kon die ochtend niet. Ik zal hem deze week proberen te kijken, want Chinese cinema is en blijft (zeker vooroorlogs) een obscuriteit. Met die reeks van Cousins ben je definitief klaar, of zijn er nog episodes die je interesse opwekken? Bijvoorbeeld Afrikaanse cinema – Hyènes prikkelt ook mijn interesse.

  2. Rik Niks

    Ja, ik hikte na 2 afleveringen wat teveel aan tegen de geschiedenislesstructuur met de bekende vensters. De lijst met afleveringen bekijkend heb ik nog wel oren naar een aantal afleveringen in de 2e helft van het schema (voor een keer op tv ofzo). Hyènes wil ik ook zeker proberen. De Afrikaanse cinema is totaal onbekend terrein voor mij. Datum prikken?

  3. Kaj van Zoelen

    TV is dan ook volgens mij het oorspronkelijke format van de serie.

  4. Straka

    Gaat allen ook vooral de in het stuk genoemde film Center Stage zien. Sterke rol van Maggie Cheung en Stanley Kwan durft de biopic net even op een iets andere manier te benaderen.


Reageer op dit artikel