Looperholes
Over Looper(2012) en waarom het zo moeilijk is het tijdreisconcept adequaat op film te zetten

17 december 2012 · · Analyse

Looper (2012)

Wees gewaarschuwd: dit artikel bevat spoilers!

Eerder dit jaar schreef ik vrij uitgebreid over het concept tijdreizen binnen film en dan met name in het uitermate complexe Primer van Shane Carruth. Net als velen met mij had ik hoge verwachtingen van Rian Johnsons laatste film, Looper, die tijdreizen als uitgangspunt neemt. En terecht, Looper lijkt één van de betere films van 2012 te zijn. Echter, de manier waarop de regisseur tijdreizen gebruikt voor zijn verhaal lijkt plausibel maar kent een aantal fundamentele incorrectheden.

Het jaar is 2044. Tijdreizen is nog niet uitgevonden, maar dertig jaar in de toekomst wel. Door verbeterde opsporingstechnieken lijkt ongestraft moorden onmogelijk geworden in diezelfde toekomst. Criminele organisaties sturen hun slachtoffers terug in de tijd om bij aankomst afgeschoten te worden door de zogenaamde ‘loopers’. Joe (Joseph Gordon-Levitt) is één van de heren die deze niet al te schone taak op zich neemt. Dit lijkt een lucratief bestaan, ware het niet dat elke ‘looper’ weet dat hij over dertig jaar zelf teruggestuurd wordt om zijn eigen loop te sluiten. Zodoende staat Joe voordat hij het weet oog in oog met zijn dertig jaar oudere zelf (Bruce Willis), met de opdracht en intentie zichzelf te elimineren. Uiteraard weet de dertig jaar oudere versie van Joe de moordaanslag te overleven en slaat op de vlucht. Met belangrijke informatie uit de toekomst wil hij proberen het verleden te wijzigen door de ‘Rainmaker’, een allesoverheersende krijger in de toekomst, voortijdig te vermoorden.

Om geheel terecht positief te beginnen. Rian Johnson heeft van Looper een uitermate degelijke en spannende film gemaakt. Met name het eerste uur is van hoge kwaliteit. Het concept, de acteerprestaties (hulde voor de schmink en gelaatstrekken van Joseph Gordon-Levitt) en het prettige tempo verdienen een compliment aan het adres van de filmmaker. Dat hij een aantal fundamentele tijdreisproblemen over het hoofd lijkt te zien neem je als kijker dan ook graag op de koop toe. Of de film lijkt verder zo goed in elkaar te zitten dat de meeste kijkers deze problemen misschien niet eens zien.

Een mooie illustratie van het tijdreisconcept zien we wanneer een oudere versie van een andere ‘looper’, genaamd Seth, ontsnapt en dus in dezelfde tijd en nabije locatie van zijn dertig jaar jongere versie verkeert. De jongere Seth geeft zijn dertig jaar oudere zelf een boodschap door deze met een mes in zijn arm te kerven. Leuk gevonden, en voor de meeste kijkers goed te volgen, zeker omdat we zien hoe er ‘realtime’ in de oudere Seths arm geschreven wordt. Dit voorbeeld geeft ook meteen aan waar Johnson de fout ingaat. In deze situatie zou de dertig jaar oudere Seth namelijk al dertig jaar lang deze tekst op zijn arm moeten hebben, niet pas wanneer wij zien hoe dit gebeurt.

Kun je een filmmaker dit aanrekenen? Ja en nee. Ja, omdat de film conceptueel hiermee niet waterdicht meer is en dus eigenlijk niet klopt. Aan de andere kant is het voor een filmmaker enorm lastig om zonder deze foutieve illustratie uit te leggen wat zijn spelregels binnen het plot zijn, iets waar Shane Carruth over mee kan praten. Johnson maakt dan wel een fout, maar blijft binnen zijn eigen regels wel consequent dezelfde fout maken. Deze consistentie lijkt de grootste reden waarom de aangebrachte plotgaten weinig storend zijn. Dit, en het feit dat de film je constant bij de les weet te houden. Johnson zelf heeft ook al te kennen gegeven niet een film te willen maken die conceptueel foutloos is.

Looper Table

Ook het einde, waar Bruce Willis de ‘Rainmaker’ als 9-jarig kind wil vermoorden kent min of meer dezelfde fout. Zou hij de ‘Rainmaker’ daadwerkelijk elimineren dan zou Willis zijn aanwezigheid op dat moment niet meer te verklaren zijn omdat er nooit een ‘Rainmaker’ zal zijn in de toekomst. Maar hoe zou dit dan wel kloppen? Zoals ik reeds in mijn artikel over Primer uitlegde zou hier sprake moeten zijn van tenminste één parallel universum om het verhaal kloppend te houden. In één van de universa heerst de ‘Rainmaker’, maar parallel bestaat er een universum waar zijn bestaan in die vorm wordt voorkomen en alles vanaf dat punt anders zal lopen. Dit uitgangspunt is al eerder gebruikt in een film als Donnie Darko en zelfs in Tony Scotts Deja Vu werd dit redelijk correct toegepast. Meerdere parralelle lijnen binnen een tijdreisverhaal zijn nog enigszins te visualiseren (zie afbeelding) maar zet het maar eens op film.

Zoals reeds aangehaald toonde Primer al aan hoe verschrikkelijk complex een correcte weergave van een tijdreisprincipe kan worden. Het is simpelweg niet te vatten in onze referentiekaders omdat wij nou eenmaal een vrij lineair en eenzijdig besef van de dimensie tijd hebben en film wat dit betreft een beperkt medium is. Dit in acht nemende verdient Rian Johnson veel krediet voor het vernuftige stukje film wat Looper geworden is. Dat het niet helemaal klopt? Een kniesoor die daarop let, het zou de pret wat mij betreft niet mogen drukken.


Onderwerpen: , , , , , , , ,


Reageer op dit artikel