Meekijken met de gekte
De vijf beste making-of documentaires

28 december 2012 · · Film over Film + Lijst

Tegenwoordig kun je geen dvd of blu-ray aanschaffen of de film in kwestie wordt begeleidt met talloze extra’s waaronder trailers en biografieën. De making-of documentaire is ook een graag geziene gast op dit soort schijfjes en vaak zijn deze tamelijk saai met wat archiefbeelden en talking heads die over de productie kletsen. Veel interessanter wordt het zodra een aparte film-crew zich mengt in het productieproces en zonder opsmuk laat zien hoe zwaar het maken van een film wel niet kan zijn. Hieronder geef ik mijn top vijf van beste making-of documentaires die ieder op eigen wijze een beeld geven van een rumoerige productie.

5. Lost in La Mancha (Keith Fulton & Louis Pepe, 2002)

Op het verfilmen van Cervantes’ ‘Don Quixote’ rust een heuse vloek. Vele filmmakers waaronder Orson Welles hebben hopeloos gepoogd de legendarische roman naar het witte doek te vertalen, zonder resultaat. Laat het vervolgens maar aan Terry Gilliam over om hier een extra en vooral extreme dimensie aan te geven. Lost in La Mancha is als kijken naar een kettingbotsing. Straaljagers vliegen eindeloos lang over terwijl er gefilmd moet worden, een vloed aan modder verwoest een complete set en bijbehorend apparatuur, hoofdrolspeler Jean Rochefort krijgt zware rugklachten waardoor hij niet meer kan paardrijden en ga zo maar door. Het meest bizarre aan dit alles is dat het zich allemaal in slechts luttele dagen voltrekt. Lost in La Mancha mag dan halverwege wat inzakken, het is een fraaie schets van een rampzalig proces en wederom een curieus bewijs dat Gilliams films altijd geteisterd worden door onheil.

4. Burden of Dreams (Les Blank, 1982)

Daar waar Gilliam er (vooralsnog) niet in is geslaagd om zijn The Man Who Killed Don Quixote te verfilmen, lukte Werner Herzog dat na veel vertraging uiteindelijk wel met het prachtige Fitzcarraldo (1982). Maar bij het zien van Burden of Dreams mag je dat een klein wonder noemen. Het wegvallen van hoofdrolspelers Jason Robards en Mick Jagger was nog een op te vangen probleem met de onberekenbare Klaus Kinski. Nee, neem dan de hele operatie om een schip in de Peruaanse jungle over een heuvel te trekken. Het obsessieve karakter van Herzog komt duidelijk naar voren, hij wil van geen compromis weten en is vastberaden om met behulp van plaatselijke stammen het gevaarte van de ene naar de andere rivier te loodsen. Burden of Dreams is naast een boeiende kijk in een welhaast onmogelijke productie ook een interessant antropologisch object. We komen veel te weten over de diverse inheemse stammen en hun onderlinge strijd maar ook hun hele eigen cultuur waar Herzog en consorten constant rekening mee moeten houden. Burden of Dreams gaat overigens niet echt in op de intense relatie tussen Herzog en Kinski, wie daarover meer wil zien moet absoluut Mein liebster Feind (1999) een kans geven.

3. Making The Shining (Vivian Kubrick, 1980)

In tegenstelling tot de andere titels in de lijst die allen zo’n 90 minuten duren is de lengte van deze documentaire ‘slechts’ 35 minuten. Maar in die relatief korte tijd krijgen we wel een werkelijk fascinerend beeld van de unieke werkwijze van meesterfilmer Stanley Kubrick. We zien de man de meest uitbundige en originele shots creëren, hij laat Stravinsky’s ‘Le Sacre du Printemps’ snoeihard door de gangen van het hotel galmen om de energie bij de acteurs op te voeren maar ook de beruchte agressieve houding van Kubrick jegens Shelley Duvall passeert de revue. En dan is er uiteraard nog Jack Nicholson. Het mooiste moment van Making The Shining is wellicht wanneer we Nicholson zich zien voorbereiden op een intense scène en hij al springend en tierend met een bijl helemaal opgaat in de rol van de psychotische Jack Torrance. Making the Shining is zeer to-the-point en laat in ruim een half uur zien hoe verschillende pure professionals werken aan wat een meesterwerk zou gaan worden.

2. American Movie (Chris Smith, 1999)

Vier van de vijf documentaires in deze lijst zijn onderdeel van films geregisseerd door legendarische filmmakers. American Movie gooit het over een radicaal andere boeg en is een impressie van wat je in feite een mislukte filmmaker mag noemen, of liever gezegd van een idealist die het wel wil, maar niet kan. Mark Borchardt is zo’n filmmaker en cultheld sinds 1999. Zijn speelfilmdebuut Northwestern kent vele obstakels en komt maar niet van de grond. Sterker nog, Mark moet zijn korte film Coven (2000) nog afmaken! De ietwat simpele Mark leeft rondom trailerparken en is zijn hele leven al gefascineerd door het medium film, in het bijzonder de horrorfilm. Tijdens de productie van Northwestern – en het afmaken van Coven – wordt de hevig met drank flirtende Mark bijgestaan door onder meer zijn beste vriend Mike Schank en oom Bill, beiden zo ongelooflijk onnavolgbaar en uniek dat ze direct onweerstaanbare figuren worden. Het fijne van American Movie is dat regisseur Smith op geen enkel moment spot met de drie curieuze mannen, waardoor het tegelijkertijd komisch en vertederend is. American Movie is verplichte kost voor beginnende of aspirerende filmmakers, maar het is voor andere filmliefhebbers ook een waar genoegen om Mark en zijn rariteitenkabinet aan het werk te zien.

1. Hearts of Darkness: A Filmmaker’s Apocalypse (Fax Bahr & George Hickenlooper, 1991)

Bij de voorbereiding van dit artikel stond eigenlijk alleen de nummer een bij voorbaat al vast. Want Hearts of Darkness: A Filmmaker’s Apocalypse is niet alleen de beste making-of documentaire die ik ken, het is simpelweg een van de beste films die ik ken. Met behulp van archiefbeelden geschoten door Eleanor Coppola, repetities en interviews wordt de totale chaos die Apocalypse Now ontegenzeggelijk was keiharde waarheid. Hearts of Darkness is eindeloos intrigerend met zijn beelden van een uit de hand gelopen megalomaan project die evenwel zou uitgroeien tot een van de grootste meesterwerken van de cinema. We zien Francis Ford Coppola onderhandelen met Filipijnse legercommandanten over te gebuiken helikopters en zichzelf en de crew meer en meer ingraven bij een traditionele junglestam. De documentaire is ook erg confronterend in dat Eleanor Coppola er niet voor terugdeinst haar man zeer fragiel neer te zetten tot op het punt dat Francis Ford helemaal lijkt door te slaan. En dan heb ik het nog niet eens gehad over de acteurs die vrijwel allen onder de dope zaten of volstrekt onvoorbereid hun werk deden. Het meest aangrijpende moment doet zich voor wanneer een stomdronken Martin Sheen naakt en tot bloedens toe zijn innerlijke demonen confronteert wat als resultaat de beroemde opening van de film kent. Hearts of Darkness geeft van begin tot eind een geniaal beeld van de gekte die Apocalypse Now op locatie was en op celluloid is en het is tevens een dan weer fraaie en dan weer pijnlijke documentaire over een tijdsperiode en filmcultuur die er nu mede door Coppola’s film niet meer is.


Onderwerpen: , , , , , , , , , , , ,


2 Reacties

  1. Erik Butter

    In the sweatbox is ook een interesante documataire over de Disney film Emperors ne groove en zijn productie problemen. Wellicht interessant om te zien hoe dat met zo’n animatie produktie gaat. Of ie nog ergens te vinden is weet ik niet want de Disney Company heeft liever niet dat je hem ziet. (wat het dan eigenlijk nog weer interessanter maakt).

  2. Theodoor Steen

    The Sweatbox ga ik binnenkort nog uitgebreid bespreken. Hij zwerft hier en daar nog illegaal rond op het interweb.


Reageer op dit artikel