Nachtmerries, kilometers hoog: Twilight Zone: The Movie (1983)
Malen over Miller (4)

24 november 2012 · · Analyse + Malen over Miller

John Lithgow in Twilight Zone: The Movie (1983)

George Miller was een beginneling ten opzichte van John Landis en Steven Spielberg. Zij hadden onder andere Raiders of the Lost Ark, Jaws, Close Encounters of the Third Kind, Blues Brothers, Animal House en An American Werewolf in London achter de kiezen. Joe Dante had enkel The Howling en Piranha, en George Miller de twee Mad Max-films. Toch regisseerden deze vier allen een segment in Twilight Zone: The Movie (1983). Joe Dante en George Miller waren behept met het beste bronmateriaal, twee verhalen van Twilight Zone-grandmaster Richard Matheson. Miller neemt met zijn segment “Nightmare at 20,000 Feet” echter de prijs voor de beste short mee naar huis.

De short begint beklemmend. Miller kloot wat aan met de aspect-ratio, waardoor het gezicht van John Lithgow vervormt en uitrekt terwijl de storm buiten het vliegtuig rondraast. Lithgow heeft vliegangst en zit niet te wachten op een hevige storm. Zweterig en bevend zit hij aanvankelijk op het toilet, totdat hij noodgedwongen plaats moet nemen op zijn stoel. De passagiers rondom hem stoken zijn angsten op, waarbij vooral een tienjarig meisje het bloed onder de nagels vandaan haalt. Goed bedoelde opmerkingen van piloten en stewardessen helpen ook voor geen meter. Tot overmaat van ramp ziet Lithgow, als hij uit het raam kijkt, ook nog een groen monster de propellers van het vliegtuig naar de kloten helpen. Zie dan als paranoïde neuroot maar eens de medepassagiers te overtuigen van je gelijk.

Miller bouwt de spanning goed op. De eerste tien minuten van het segment zijn bedoeld om de vliegangst van Lithgow invoelbaar te maken. De camera filmt dicht op de huid, in gekantelde hoeken en met overdreven zwierende bewegingen en effectief gebruik van rijders. De bliksemflitsen en de blauwe tint in de coupe werken erg sterk als extra effect om het zweterige gelaat van Lithgow in naargeestig detail in beeld te brengen. De situatieschets, waarbij Lithgow steeds meer gezien wordt als een nare neuroot door zijn medepassagiers, een pain in the ass, wordt sterk opgebouwd. Het begint met onvrede, loopt over in irritatie, en wanneer Lithgow begint te schreeuwen over monsters op de vleugel is de maat vol. De situatie escaleert, en Miller bouwt op naar een actievol crescendo waarbij de confrontatie tussen Lithgow en het monster anders gaat dan men zou verwachten.

De gremlin in Twilight Zone: The Movie (1983)

Gremlins

Dit monster is overigens uitstekend vormgegeven en is goedbeschouwd een mix tussen een oerwoudmonster en een folkloristische gremlin. Dan bedoel ik niet de monsters van Joe Dante en Chris Columbus (die pas een aantal jaar later gecreëerd werden), maar de legende van vliegende monsters die de apparatuur van piloten onklaar maken. Deze legende gaat terug tot de jaren 20 van de vorige eeuw, waarbij piloten van oorlogsvliegtuigen van de Royal Air Force, gestationeerd in India en het Midden-Oosten beweerden dat kleine mannetjes de kisten onklaar zouden maken. Deze mannetjes staan in de traditie van Imps, een soort Ierse dwergen, elfjes of kobolden die eropuit zouden zijn de mensen op olijke wijze te saboteren waar mogelijk. Gremlins doken door de geschiedenis heen op in verhalen van Roald Dahl, een nooit voltooide Disney-cartoon, een Looney-tunes-short, een aflevering in The Twilight Zone waar deze Miller-short op gebaseerd is, en uiteindelijk dus in de handen van Joe Dante in de inmiddels klassieke kerstfilm.

Miller maakt er echter compleet zijn eigen ding van. De vormgeving van het monster heeft wel wat weg van een gekrompen hoofd zoals we die in horror- en avonturenfilms in de Amazone tegenkomen. Ook heeft deze wel wat weg van Afrikaanse en Zuid-Amerikaanse Fetisjen, die overigens ook een inspiratie vormden voor de Predator. De Predator, die overigens een stuk later bedacht werd (in 1987, om precies te zijn), komt visueel nog het meest overeen met “de gremlin”. Wanneer de gremlin oog in oog komt te staan met John Lithgow is dat een overtuigend moment, mede dankzij de onnatuurlijke doch subtiele bewegingen van het monster en het feit dat we hem bijna compleet in schaduwen gehuld zien.

George Miller’s virtuoze laatste shot

Het laatste shot van het segment, voordat de film door John Landis wordt afgewikkeld, is overigens typisch Miller. Dit shot doet hij later in The Witches of Eastwick nog eens dunnetjes over, maar hier wordt het beter gedaan. We zien de passagiers uit het vliegtuig stappen en praten over wat er gebeurd is. De camera gaat in een onafgebroken shot van personage naar personage, als een soort estafette. Eerst begint de conversatie met een in dwangbuis vastgegespte John Litghow die zichzelf als held wegzet, waarna de kijker begint te twijfelen of hij misschien echt paranoia was. Vervolgens krijgen we de meest negatieve visie te zien op hoe Lithgow handelt. Telkens als beeld en geluid zich naar een ander persoon verplaatsen wordt de visie positiever. Tot we uiteindelijk eindigen op de vleugel en zien dat Lithgow gelijk had. De camera stuurt de gedachten van de kijker van “misschien is hij toch paranoia” tot “hij had gelijk” via een opbouwende analyse van het handelen van de hoofdpersoon. Alle facetten vertegenwoordigd in één onafgebroken shot. Meesterlijk.


Onderwerpen: , , , , , , , , , , ,


Reageer op dit artikel