Onheilspellende symmetriëen en bespiegelingen
De kracht van visuele patronen in Stanley Kubrick’s The Shining (1980)

4 oktober 2012 · · Analyse + In Beeld + The Horror

Shining13

Eén van de bekendste (en mogelijk beste) horrorfilms aller tijden is nog altijd Stanley Kubrick’s The Shining. De film, naar het bekende boek van Stephen King, spreekt voor velen tot de verbeelding als een klassieke horrorfilm. Als geen ander wist Kubrick, naast angstaanjagende geluidseffecten en een intense acteerprestatie van Jack Nicholson, zijn film met visuele hoogstandjes kracht bij te zetten. En de oplettende kijker zal erg veel herhalende patronen herkennen. In deze beeldanalyse (als variant op de door Kaj eerder geïntroduceerde beeldrecensie) zal ik er een aantal voor het voetlicht proberen te brengen.

De film draait om het langzaam ontsporen van de protagonist Jack Torrance (Jack Nicholson) gecombineerd met de angst van zijn vrouw (Shelley Duvall) en de visioenen van zijn zoontje Danny. Het gevoel van langzaam gek worden in het enorme hotel waarin het gezin afgezonderd verblijft kan allereerst worden geïllustreerd middels de vele symmetriëen die de grootsheid en vereenzaming lijken te versterken:

Shining10

Shining11

Shining18

Shining8

Eén van Kubrick’s handelsmerken was het gebruik van groothoeklenzen wat in deze film het benauwende gevoel in de eindeloos diepe gangen versterkt. Wat hierin opvalt is dat Kubrick regelmatig naar de kijker lijkt te hinten dat de personages in gevaar zijn en het gebouw kunnen of moeten zien te verlaten (“EXIT”). Let verder op het subtiele gebruik van (bloed)rode accenten.

Shining1

Shining2

Shining12

Shining14

En Kubrick wil de dreiging zelfs nog wat kracht bijzetten door het jongetje Danny letterlijk onder het gevaar te plaatsen:

Shining3

Voor het vergrotende effect en de bijdrage aan een gevoel van desoriëntatie spelen ook spiegels een grote rol:

Shining17

Shining30

Shining22

De bloedrode kleur en bespiegelingen komen schitterend samen in de toiletscène, waarin Jack Torrance letterlijk en figuurlijk in onheilspellend rood gespiegeld wordt met zijn voorganger of alter ego.

Shining19

Shining20

Verder zien we vaak hoe de personages met name wanneer zij in gevaar zijn recht onder een kandelaar of lamp worden gepositioneerd (zie hoe dit heel subtiel in de openingsafbeelding van dit artikel gedaan is).

Shining21

Shining26

Shining27


Onderwerpen: , , , ,


7 Reacties

  1. Rik Niks

    Interessant, mooi gedaan. Het eerste setje over de lege gangen en zalen: dit doet mij altijd erg denken aan L’Année Derniere a Marienbad (of andersom, Marienbad aan The Shining), ook zo’n film waarin vereenzaming in een groots gebouw visueel uitgevent wordt.

  2. Hendrik De Vries

    Dank je Rik. Treffende associatie. Bij Marienbad denk ik inderdaad ook meteen aan die lange gangen en vele spiegels. En de bijbehorende orgelklanken.

  3. Titus

    Erg interessant Hendrik. Het doet me ook denken aan ‘Raise the Red Lantern’, waar ook symmetrie een grote rol speelt, en kleuren van objecten (lantarens bijv.) bepaalde emoties moeten laten zien:
    http://2.bp.blogspot.com/-iIhOedkFO84/UA4l1M2ut7I/AAAAAAAABF8/geI1Z1gj3b4/s1600/raise-the-red-lantern-sitting-in-bed-surrounded-by1.jpg

  4. Olaf K.

    Waarom is symmetrie een illustratie van langzaam gek worden? Grootsheid, vereenzaming, sja… Ik probeer met je mee te denken want je hebt gelijk, hier zit iets. Is het niet zo dat die symmetrie een soort van orderlijkheid illustreren die zich buiten de karakters bevindt en daarmee gaat contrasteren? Het is geen illustratie van gek worden maar het gek worden wordt zichtbaarder door de karakters te plaatsen in een orde en aangeharktheid waar de karakters geen vat op hebben en die geen vat heeft op de karakters.

  5. Verhoeven

    Olaf: http://filmmakeriq.com/2012/08/stanley-kubrick-and-the-one-point-perspective/

  6. Olaf K.

    “This supercut […] demonstrates the persistent vision of the filmmaking master.”

    Wat we hier aan het doen zijn is proberen te bepalen wat die visie is. Als er nou 1 thema is waar bijna al die films van Kubrick over gaan is het wel het onvermogen van de mens om de werkelijkheid naar je hand te zetten, om controle te krijgen over de situatie. Dat zit in The Killing, en dat zit in Eyes wide shut. Die symmetrische statische shots zijn een goede manier om dat uit drukken, zou ik zeggen, want je laat die omgeving steeds zien als iets perfects, als iets dat een zekere orde heeft. Met die wereld zelf is weinig aan de hand, zo zou je kunnen zeggen. Het is de mens die erin ronddoolt die het probleem vormt, en die nooit diezelfde orde weet te bereiken. Vandaar mijn gevoel dat die symmetrie, dat statische een contrastfunctie heeft.

  7. Rik Niks

    Mooi gesproken!


Reageer op dit artikel