Scarlet Street (1945)
He gets away with murder!

27 maart 2012 · · Kritiek

Oostenrijkse filmlegende Fritz Lang heeft net als landgenoot Otto Preminger een groot stempel op de Amerikaanse film, en zeker op het klassieke noir genre gedrukt. Afkomstig uit het politiek onrustige Europa, was hij, na weigering van een functie bij het Film Instituut in nazi-Duitsland, en als filmmaker, beter af in Hollywood. Als één van de grondleggers van het film noir genre (misschien al met M) maakte hij in 1945 Scarlet Street, een uitstekende noir die grappig genoeg niet alleen zijn thematiek maar ook de cast deelt met Langs één jaar oudere The Woman in the Window.

We maken kennis met Christopher ‘Chris’ Cross (Edward G. Robinson), een trouwe bankklerk op leeftijd, die geïnspireerd door zijn rijke baas, fantaseert over een jongere vrouw. Zelf is hij getrouwd met een zuurpruim die constant haar overleden eerste echtgenoot ophemelt en haar huidige wederhelft ontmoedigt in zijn schilderhobby. Als hij na een bedrijfsfeestje een jongere vrouw genaamd Kitty (Joan Bennett) te hulp schiet als zij wordt belaagd valt hij meteen als een blok voor haar. Dat de vrouw daadwerkelijk werd ‘belaagd’ door haar verloofde Johnny (Dan Duryea) is voor de protagonist onbekend.

Als Cross, die indruk wil maken op Kitty, haar vertelt dat hij kunstschilder is krijgt zij de indruk dat er veel geld bij hem te halen valt. Haar verloofde dringt erop aan misbruik te maken van de schilder zijn naïviteit, en na aanhoudend geklaag over haar financiële situatie besluit Cross geld van zijn werk te stelen om haar te helpen en de schijn op te houden. Ook krijgt de vrouw het voor elkaar zijn schilderijen in haar bezit te krijgen, en voordat ze het weet wordt zij ‘ontdekt’ als getalenteerd kunstenares. Als Cross, die zich door zijn huwelijksstaat weerhouden voelt om Kitty de zijne te maken, van zijn vrouw af lijkt te kunnen, geraken de ontwikkelingen in een stroomversnelling, met dodelijke gevolgen.

Het hoofdthema van Scarlet Street is niet alleen de heimelijke verliefdheid van een man op middelbare leeftijd en zijn naïviteit, maar is, zonder teveel te spoilen, ook het wel of niet weg komen met moord. Thematiek die de regisseur een jaar eerder ook al behandelde. In Woman in the Window, speelt Robinson een professor die bij een dame terechtkomt wier vriend hem aanvalt, en die hij uit zelfverdediging het leven moet ontnemen. De rest van deze film wordt voornamelijk gedragen door de spanning van het wel of niet gepakt worden voor deze daad. Ondanks deze sterke overeenkomst is Scarlet Street alles behalve een herhalingsoefening. Thematisch bevindt Lang zich weliswaar in hetzelfde vaarwater, qua moraliteit schijnt de regisseur een ander licht op de zaak, wat in het geval van Scarlet Street een ijzersterke finale oplevert. Het einde van Woman in the Window zal door velen terecht als minder indrukwekkend worden beschouwd.

Voor beide films staat met Edward G. Robinson een oudere protagonist centraal. In deze rollen blijkt hij onder invloed van de beruchte mid-life crisis gevoelig voor verleidelijk vrouwelijk schoon. Opmerkelijk genoeg voldoet Robinson niet echt aan het typische noir archetype. Hij zou in tegenstelling tot de meeste noir karakters getypeerd kunnen worden als ‘soft-boiled’, volledig onschuldig, en wordt ‘slechts’ door zijn lustgevoelens en aandoenlijke naïviteit in de problemen gebracht. Over zijn gehele oeuvre lijkt Robinson dan ook voornamelijk een bijrol-acteur in grotere films (Double Indemnity, The Stranger). Hoofd- of bijrol, in beide gevallen is het een acteur die weinig dynamiek lijkt te kennen, maar altijd overtuigt en zijn stempel op een film kan drukken.

Fritz Lang staat bekend om films die als donker en cynisch getypeerd kunnen worden. Scarlet Street lijkt, zoals veel prenten uit de jaren ’40, zich gemoedelijk en vredig te ontwikkelen maar de regisseur trakteert ons op een zeer donker en intens einde, wat zeker door het schrille contrast met de rest van deze op het eerste oog zelfs brave film, erg veel indruk maakt. In het licht van een beschouwing van het klassieke noir genre, lijkt zo’n omslagpunt een algemene tendens. Ook het concept van onrechtvaardigheid versus morele dilemma’s lijken in deze filmstroming vaak terug te komen.

Scarlet Street mag met recht als een noir klassieker beschouwd worden. Waar het plot in bv. het door mij eerder beschouwde Laura nog vrij willekeurig leek, kent deze film een zeer inventieve afwikkeling van gebeurtenissen, die mede door het slimme gebruik van attributen als een keukenmes of ‘icepick’ verschillende kanten op lijkt te kunnen, maar in retrospect heeft Lang het plot zeer vakkundig sluitend weten te maken. Een erg fijne en indrukwekkende film!

★★★★½


Onderwerpen: ,


Reageer op dit artikel