Stranger on the Third Floor (1940)
Over het begin van de klassieke film noir

1 maart 2012 · · Kritiek

We schrijven 1940. In Europa woedt oorlog en Amerika is net uit een enorme depressie gekropen. Onder invloed van de vele donkere misdaadromans uit de jaren ’30 maakt het positivisme en oprecht geloof in rechtvaardigheid plaats voor cynisme en corruptie. Er zou een nieuwe filmstijl geboren worden die een donkere, pessimistische kijk op de wereld ventileert. De zogenaamde ‘klassieke film noir’ periode zou aanbreken en de invloeden en karakteristieke elementen zullen tot op heden ten dage in speelfilms terug te vinden zijn. Volgens velen begint deze periode met John Huston’s The Maltese Falcon, waarschijnlijk de oudste bekende noir, maar de klassieke stijl lijkt toch echt te beginnen met Stranger on the Third Floor van Boris Ingster.

Het verhaal draait om Michael Ward (John McGuire), een journalist die getuige is in een moordzaak rondom een lokale cafe eigenaar. Mede door zijn getuigenis wordt de kleine Joe Briggs (Elisha Cook Jr.), die hardnekkig volhoudt onschuldig te zijn, ter dood veroordeeld. Onder invloed van Ward’s vriendin gaat hij langzamerhand twijfelen aan de schuld van de ongelukkige Briggs. Als de verslaggever vervolgens opnieuw getuige is van een moord, en wel die op zijn buurman met wie hij regelmatig problemen had, lijkt hem hetzelfde lot beschoren wat hij eerder over Briggs uitsprak. De enige manier om hem te redden is het vinden van de mysterieuze vreemdeling (Peter Lorre) die door Ward bij de buren gezien is en alleen door hem geïdentificeerd lijkt te kunnen worden.

In eerste instantie is Stranger on the Third Floor een aanklacht tegen het Amerikaanse rechtssysteem. Een slapend jurylid, een verongelijkte hard schreeuwende verdachte en een weggedoezelde rechter. Elementen die over-the-top gepresenteerd worden om de kijker, mocht deze dit niet al door hebben, er op te wijzen dat deze wijze van rechtsspraak verre van waterdicht is en bol staat van aannames in plaats van harde bewijzen. Een aanklacht die later in verschillende films veel beter uitgewerkt zou worden.

Qua personages lijkt deze film nog niet echt op de het geijkte klassieke noir werk waar mannen geen oprechte moralisten maar drinkende mopperende geharde zielen zijn geworden en vrouwen niet meer de loyale echtgenotes maar gewetenloze verleidsters zijn. Onze protagonist is een oprechte en goedaardige verslaggever die op het punt staat te gaan trouwen met een voorbeeldige voorkomende dame waar nog geen greintje cynisme of immoraliteit bij te bespeuren valt.

Wat betreft narratief en filmstijl echter zijn de eerste stappen gezet. Allereerst wordt het verhaal deels in flashback en met voice-over narratie verteld, iets wat in de klassieke noir zeer gebruikelijk zou gaan worden. In de stijl worden de letterlijk donkere elementen enorm aangedikt met weinig belichting, sterk contrast en schaduwgebruik. Deze zogenaamde Duitse expressionistische cinematografie komt prachtig tot zijn recht tijdens een beklemmende droomscene in het hart van de film. Dat deze prent als noir bestempeld wordt is dus zeker te verdedigen, maar puur afgaande op de filmstijl zou het bijna 10 jaar oudere M van Fritz Lang ook al onder noir geschaard kunnen worden (waar wellicht iets voor te zeggen valt).

Los van de discussie of Stranger on the Third Floor noir is, is het een degelijke doch voorspelbare en qua boodschap overduidelijke film. Over het acteerwerk kan ik kort zijn, het feit dat de angstaanjagende Peter Lorre met relatief weinig screentime de show steelt, zegt veel over de rest van de cast, die nergens echt opvalt. Lorre, die zijn personage overigens zo uit het toevallig eerdergenoemde M lijkt te hebben gekopieerd, zou later als ‘grote’ naam de main attraction voor deze film worden.

Dus of deze film de eerste echte klassieke film noir is? Afgaande op de filmstijl is dit zeker te verantwoorden, maar The Maltese Falcon, die een jaar later uit zou komen, is niet alleen een betere film maar kent zeker qua narratief en archetypen alles wat de klassieke noir definieert: Een gelaagd misdaadverhaal, cynische toon, de ongenaakbare femme fatale en Humphrey Bogart is zelfs misschien wel de meest tot de verbeelding sprekende hard-boiled detective ooit en grappig genoeg zet Peter Lorre ook in deze film weer een interessante rol neer. Laat de film noir periode maar met ‘The Falcon’ beginnen ook al zijn de eerder genoemde cinematografische aspecten daar misschien wat minder sterk aanwezig.

★★★½☆


Onderwerpen: ,


3 Reacties

  1. Caitlin

    Goede recensie! Ik krijg gewoon zin om deze film, welke ik nog niet heb gezien, te gaan bekijken!

  2. Jan Willem Wijers

    Goed uitgedachte recensie, ben benieuwd naar de rest!

  3. Fedor Ligthart

    Een hele fijne uiteenzetting: ben benieuwd naar de vervolgstukken!


Reageer op dit artikel