Het beste van 2012 volgens Rik

4 januari 2013 · · 2012 + Lijst

Het beste nieuws dit jaar was wel de opening van het EYE in het nieuwe gebouw aan het IJ. Een prachtig gebouw, goede zalen, beter bereikbaar voor niet-Amsterdammers en het belangrijkste: een volle programmering met zowel geijkte klassiekers als afgestoft obscuur werk. In die laatste categorie was ik vooral enthousiast over het bijprogramma van The Story of Film (Cousins, 2011), terwijl het Yang-retrospectief als initiatief lovenswaardig was. Mede hierdoor zat ik dit jaar vaker voor hervertoningen in de zaal dan voor nieuwe releases. Ondanks dat 2012 er een beetje bekaaid vanaf kwam, de volgende vijf uitschieters.

5. Amour (Michael Haneke)

Twijfel tussen Shame en Amour. Beiden films over universeel herkenbaar leed dat in films veel te weinig belicht wordt. Shame is over seksuele frustraties een stuk gewaagder, waarbij vooral het onvermogen van de hoofdpersoon tot een persoonlijke binding te komen schrijnend is. Aan de andere kant van het spectrum zorgt een teveel aan binding juist voor complicaties: de stokoude Georges die in Amour plots de zorg voor zijn aftakelende Anne op zich moet nemen. In de aangrijpendste filmscène van het jaar komt die overmaat aan hechting tot uitbarsten, als Anne weigert verder te willen leven, daarmee Georges met een immens dilemma opzadelend. Een angstvisioen dat geen kijker ooit in werkelijkheid hoopt mee te maken, maar toch op de loer ligt. De dramatiek van Amour staat dicht bij de kijker, waardoor het in haar tikje saaie vorm toch een stevige impact achterlaat.

4. Cave of Forgotten Dreams (Werner Herzog)

De output van de 70-jarige Werner Herzog is zondermeer indrukwekkend. Niet alleen volgt nog elk jaar minimaal 1 film of documentaire, het zijn ook nog eens uitstekende werkstukken. Cave of Forgotten Dreams draaide pas in tweede instantie in Nederland, in 3D. Typisch dat (zo goed als) eerste stapjes in dit formaat buiten de spektakelfilms, van zo’n veteraan moeten komen. Onlangs verdedigde ik de artistieke keuze voor 3D, maar natuurlijk komt Herzog ook met zo’n truc niet dichter bij de wezens die 35.000 jaar geleden de rotstekeningen in de grotten van Chauvet achterlieten. Zijn documentaire blijft daardoor vol mysterie, ondanks zijn immer suggestieve interviewstijl. Een mysterie dat uitnodigt tot bespiegelingen over het begrip van kunst, religie en bestaan van onze voorouders. Duidelijk is wel dat dit met de beperking van beelden alleen in het duister tasten blijft.

3. Skyfall (Sam Mendes)

Zo Casino Royale (2006) al geen duidelijke breuk met de traditionele James Bond betekende, dan bleek Skyfall dat wel. Het is een alles-of-niets-spel, want de demythologisering neemt vormen aan die voor de die-hard-liefhebber even slikken zal zijn. Een superheld die zichzelf uit de goot moet rapen om er vervolgens achter te komen dat men niet meer op dit type held zit te wachten, terwijl de wereldvrede van achter anonieme pc’s bedreigd wordt. De reflectie op de Bondformule is ongewoon kritisch, want tamelijk definitief in het oordeel dat de oude tijden voorbij zijn. Uit die as zal Bond ongetwijfeld weer als een feniks herrijzen, maar Skyfall maakt nieuwsgierig in wat voor vorm dat zal zijn.

2. Moonrise Kingdom (Wes Anderson)

De ontspoorde excentriekelingen in Andersons films houden altijd iets schrijnends. Volwassenen zijn gewoonlijk kinderen die bij het opgroeien nooit volwassen zijn geworden. Anderson schakelt in op het moment dat ze daar achter komen, met al het psychologische gewroet en de onverwerkte vetes als gevolg. In Moonrise Kingdom is hij er eerder bij; kinderen zijn nog kinderen. Daardoor is de vlucht van de realiteit een avontuur in plaats van ontwijking van serieuze problemen, de rijke fantasieën eerder aandoenlijk dan pathetisch, de romance vertederend en niet zuur en problematisch. De onbezorgdheid van kinderjaren door een prachtige roze bril; Andersons visuele stijl was nog nooit zo op zijn plaats als in Moonrise Kingdom.

1. Once Upon a Time in Anatolia (Nuri Bilge Ceylan)

Een bedaard tempo dat soms haast tot stilstand komt, toch bleek Once Upon a Time in Anatolia een overvolle film die zo veel te vertellen heeft dat eenmaal kijken tekortschiet. Het gegeven van een lange autorit in het kader van een moordonderzoek is eenvoudig. In de ontmoetingen gedurende die tocht wordt er bovenal gereflecteerd op het wezen van het land Turkije. In woord, maar zeker ook in beeld. Anatolia is een heel zintuiglijke film, dwingt de kijker bewust te kijken. De eerste keer dat een vrouw ten tonele verschijnt, of het eerste shot met daglicht: kleine gebeurtenissen, maar als breuk niet te negeren. Of de intrigerende symbolische details, waar ieder zijn eigen verhaal bij zal maken. Eigen verhalen, persoonlijke geschiedenissen, associaties: dit is het complex waar de zogenaamde werkelijkheid uit bestaat, lijkt deze film te zeggen. Interessant genoeg opgehangen aan de kapstok van zoiets verondersteld rechtlijnigs als een moordonderzoek.


Onderwerpen: , , , , , , , , ,


Reageer op dit artikel