Antonia (1995)
Oppervlakkig Oscargoud

Antonia (1995)

“Goh, die film is bijna on-Nederlands goed”. Een vaak voorkomende uitspraak wanneer een film van Nederlandse bodem als enigszins kwalitatief ervaren wordt. Het moge duidelijk zijn dat de cinema der lage landen een imagoprobleem heeft. Onze films kennen slecht acteerwerk, grauwe en inspiratieloze cinematografie, veel gevloek en bovenal grossieren de meeste producties in zinloos naakt. Wanneer een Nederlandse film echter overladen wordt met prijzen in binnen- en buitenland zou je toch iets meer mogen verwachten dan de slechte kwaliteit waar ons land helaas om bekend staat. De film Antonia, van regisseuse Marleen Gorris, bewijst dat dit niet het geval hoeft te zijn.

Antonia is samen met Karakter (1997) en De aanslag (1986) één van drie Nederlandse films die ooit een Oscar voor beste buitenlandse speelfilm wist te winnen. Ondanks deze kwaliteitsindicatie werd het zien van deze film werd mij door een bevriende cinefiel sterk afgeraden. Hij zette zijn advies kracht bij door te stellen dat het afstaan van één van zijn testikels de voorkeur genoot boven herkijk van deze film. Een uitspraak die mij uiteraard prikkelde om deze wel te gaan kijken. Alhoewel ik niet zo extreem als hem van leer zou trekken, kan ik hem na het aanschouwen van deze film wel beter begrijpen. Antonia is absoluut geen goede film.

Het falen van deze prent ligt niet eens zozeer aan bovengenoemde clichés die voor deze film zeker niet over de hele lijn gelden. Het acteerwerk is bijvoorbeeld best aardig, ook het vloeken is binnen de perken gehouden. Uitzondering hierop is de openingsscène waarin Antonia haar demente moeder bezoekt die als een razende tekeer gaat. Het fragment wat hierop volgt toont een begrafenis waar we een visioen van Antonia’s dochter Daniëlle mogen aanschouwen. Een uit haar grafkist opspringende oma, Jezus die aan het kruis tot leven komt, het zijn rake klappen in het gezicht van de zichzelf respecterende kijker. Wanneer Daniëlle vervolgens de lokale klootzak en dus verkrachter met een riek in zijn edele delen verwondt, extreem kneuterig gemonteerd, lijkt de maat al na een paar scènes vol.

Gelukkig blijkt het begin het slechtst. We leren gestaag Antonia haar dorp en alle bijbehorende rariteiten kennen. Antonia en haar dochter weigeren zich aan het conventionele plattelandsleven te conformeren. Daniëlle wil een kind, maar geen man. Ze besluit een paar dagen in de ‘grote stad’ door te brengen waar ze zich laat bezwangeren door een man wiens rol, laat staan kennis over een nakomeling, ongemoeid wordt gelaten. Hierin blijkt deze film een feministisch pamflet, waar de man of puur slecht (verkrachter) is of mag dienen voor zijn sterke zaad. Deze notie maakt een uitspraak over de film in relatie tot testikels komisch genoeg wat dubbelzinniger, maar dit terzijde. Het ‘sterke zaad’ levert Daniëlle een dochter op die bijzonder hoogbegaafd blijkt. Zes jaar later blijkt haar docente de grote liefde van haar moeder te worden en de enige man die wel een (genuanceerde) rol vervult, de dorpsfilosoof die als de Kromme Vinger door het leven gaat, bouwt een sterke band op met Daniëlle’s geniale dochter Thérèse.

Uiteindelijk blijkt Antonia qua plot en zeggingskracht toch bijzonder weinig om het lijf te hebben. Op een bierviltje valt uiteen te zetten dat er meerdere generaties van vrijgevochten vrouwen worden geportretteerd die als kapstok voor feministische en in mindere mate filosofische statements dienen. De uitdieping van de karakters valt daarin tegen. Met name Daniëlle, toch een spil in het verhaal, leren we geenszins kennen terwijl zij toch wel een lans breekt als lesbische ongehuwde moeder. Dat dit in een boerendorp geen sinecure is komt slecht uit de verf. Veel meer komt de focus op wonderkind Thérèse en haar ontwikkeling te liggen. Zo zien we haar in een aantal levensfases waar de meest heftige gebeurtenis, namelijk dat ze verkracht wordt door de man wiens edele delen ondanks een prikje met de riek nog blijken te werken, weinig aandacht krijgt. Het enige wat eigenlijk een beetje fatsoenlijk uitgewerkt is is haar vriendschap en intellectuele klik met Kromme Vinger. Hoe een buitengewoon intellectuele vrouw zich voelt in een bekrompen gemeenschap en waarom ze deze nooit verlaat zijn wederom vragen die onbeantwoord blijven.

Toch is Antonia in met name Hollywood onthaalt als een bijzonder kwalitatief onderdeel van de Nederlandse cinema. Mogelijke verklaring is dat deze film een beladen thema behandelt, iets waar de Academy een zwak voor lijkt te hebben. Dat deze thematiek eenzijdig, ongenuanceerd, oppervlakkig en uiteindelijk redelijk inspiratieloos wordt neergezet lijkt niet in acht genomen te hoeven worden. Een andere verklaring voor internationaal succes zou Mike van Diem een jaar later treffend grappen toen hij voor Karakter hetzelfde beeldje op mocht halen: “Deze film moet wel echt fantastische ondertiteling gehad hebben”.


Onderwerpen: , , ,


4 Reacties

  1. Theodoor Steen

    Ook ik ben het met je eens dat dit niet een sterke film is en dat de Nederlandse film een imago-probleem heeft, maar dat imago-probleem is wat mij betreft niet terecht. Er worden elk jaar prachtig gefilmde en sterk geacteerde titels uitgebracht, vaak ook met een goed script en een goede inhoud. Een aantal titels van de laatste jaren? Kauwboy, De van Waveren Tapes, 170 HZ, Plan C, Het Meisje en de Dood, Boven is het Stil, Borgman, De Wederopstanding van een Klootzak, Onder Ons, Exit, Matterhorn, Rabat, ik kan nog wel even doorgaan.

    Daarnaast mogen we echt wel eens van het idee af dat seks in de nederlandse film nutteloos is en iets om ons voor te schamen. Ik vind dat vaak ruiken naar protestantse schaamte, die we niet los kunnen laten. Films die worden afgekraakt op hun “zinloze” seks bevatten vaak seksscènes die ons ontzettend veel weten te vertellen over de personages. Het overbekende voorbeeld, Turks Fruit, bevat niet alleen zinvolle seksscènes, nee, de seksscènes zijn zelfs vaak de essentiële scenes in deze film. Dat geldt eigenlijk voor al het werk van Paul Verhoeven. Het naakt in Onder Ons? Essentiëel en schokkend. 170 HZ, de chemie tussen de personages is non-verbaal, en daar hoort seks uiteraard bij. De van Waveren Tapes? Uiterst belangrijk voor een sfeerschets en als contrast met de isolatie van Guido van Waveren. De andere films die ik noemde hebben geen eens seksscènes.

    Mijn punt blijft: dat imago-probleem van de Nederlandse cinema is inmiddels al jaren onzin. En het grote publiek dat deze onzin verkondigt? Die trekken wel allemaal massaal de bioscoop in om Sonny Boy te zien. Bah.

  2. beavis

    Misschien ligt het imago-probleem ook wel besloten in artikelen als deze? Er wordt blijkbaar nog steeds op gehamerd, terwijl ik in mijn omgeving mensen alleen maar enthousiast hoor zijn over de Nederlandse film, Nederlandse films ook naar Cannes, Berlijn en Toronto worden uitgenodigd, de afgelopen IFFR editie bol stond van Nederlandse films zonder dat er een speciaal Nederlands thema of bij-programma was en het met het bioscoop bezoek ook al jaren best wel ok gaat volgens mij. Er waren zelfs enkele echt grote Nederlandse hits te bespeuren. Dus laat een enkele ministek-flop en oude-doos-klassiekers als Turks Fruit en Blue Movie dat beeld toch niet zomaar teniet doen.

  3. theodoor

    Daarom beginnen we ook met “het slechte”. Over een paar weken zullen we ons focussen op het goede, en dan zal de toon (van mijn kant tenminste) een stuk positiever zijn.

  4. beavis

    De avond van de schande op het NFF (in het LHC met Vergeef Me en Mijn Nachten Met…), erg leuk aangekleed overigens met hapjes, muziek, talkshows, trailers en goodiebags tussen de films door, gaf genoeg voer voor deze discussie… al werd de discussie in de talkshows zelf overigens niet echt diep. Duidelijk werd wel dat de vermeende focus op naakt in Nederlandse film een hardnekkig vooroordeel is bij een nieuwe generatie die waarschijnlijk zelf nauwelijks Nederlandse films kijkt of heeft gezien. Verder is naakt natuurlijk overal en altijd een onderwerp voor verhitte discussies die vooral door de invloed van de preutse Amerikaanse cultuur en het met porno verzadigde Internet een nogal schizofrene werking op de maatschappij heeft. Als voorbeeld sla ik de roddelrubriek op nu.nl even open en vind ik de volgende headlines “Miley Cyrus geen behoefte aan advies Sinead O’Connor”, “Britney Spears wil kuiser worden”, “Katy Perry ‘te oud’ om naakt te gaan” (toevallig vandaag even geen gewaagde nip-slip oid, maar het truttige gehalte is toch nog groot). Maar waarom vinden we HBO massaal geweldig en prijzen we de programmering daar ondanks (of zelfs dankzij? Eerlijk zijn!) de vele kenmerkende naakt-scenes en is Nederlandse cinema volgens de verhalen overspoeld door naakt van het clichématige “onfunctionele” soort en dus slecht. Volgens mij heeft men in Nederland gewoon geen zin in de/een eigen cinema en is het een slap excuus om de hele sector weg te kunnen zetten ten faveure van de veel spannendere explosies en monsters uit Hollywood.

    In een discussie met Martin Koolhoven, Eddy Terstal en een ‘erotisch model’ over dit onderwerp kwam dit vooral naar voren. Het model (als je dit leest, sorry dat ik je naam niet onthouden heb) domineerde het gesprek nogal maar dat leverde uiteindelijk wel interessante inzichten op. Ze was aan de ene kant afwijzend over de Nederlandse cinema door te suggereren dat daar regelmatig orgies(?!?) in te zien zouden zijn, terwijl ze aan de andere kant pleitte voor meer sensualiteit en erotiek in de films. Ook zei ze dat ze naar Lovelace was geweest, ik neem aan vanuit haar interesse in erotische zaken, en zich verbaasde, misschien zelfs schande wou spreken, van het feit dat er zoveel mannen alleen in de zaal zaten. Nu is Lovelace uiteraard geen erotische film en zit ik regelmatig in zalen waar veel mannen in hun eentje bij de film (van welk genre of kaliber dan ook) zitten, dat is in de art-house sector helemaal niet zo ongebruikelijk, vandaar dat ik die schizofrene houding dus wel aardig geïllustreerd vond daardoor.

    Terstal wist heel af en toe nog een aardige opmerking te plaatsen en wees bijvoorbeeld op die gevaarlijke vertrutting die ik hierboven beschreef. Koolhoven gaf aan in zijn laatste films bewust niet zo veel of geen naakt meer te stoppen omdat dit de nieuwe generatie bezoekers alleen maar afschrikt (hij geeft mensen graag iets waar ze blijkbaar op zitten te wachtten :)). Een scenario-schrijver die hij in zijn posse mee had genomen wierp nog op dat hij daar eigenlijk wel een beetje genoeg van had en we dus nu juist weer expres veel naakt en seks moeten stoppen om de mensen weer even met de neus op de feiten te drukken. Een tweede Spetters zou best wel eens wat te weeg kunnen brengen misschien… maar aan de andere kant weet ik niet of zoiets in deze tijd écht gaat werken. In de jaren 60/70 was porno in film nieuw en kwam het in de bios, met de opkomst van video in de jaren 80/90 verdween het ondanks eerdere experimenten met porno/mainstream hybriden veilig naar de privésfeer. In het Internet tijdperk verdween de video, maar de porno uiteraard niet, alleen het vreemde is dat ondertussen Internet óók voor de meeste mensen een sociale sfeer is geworden… hierdoor zijn er wel een aantal opvallende invloeden van porno op de mainstream/wereld om ons heen, maar in de media (of misschien nog preciezer, bij de nieuwe met Internet opgegroeide generatie(?)) lijkt er dus vooral tegelijkertijd een soort truttige tegenreactie gaande… interessante materie voor sociologen… maar met betrekking tot de Nederlandse film is mijn conclusie wel duidelijk. Het gehalte aan naakt is nog nooit zo laag geweest, we zijn eerder truttig dan koploper op het gebied van naakt, en de kritiek er op wordt als slap excuus gebruikt om ongezien een hele boel films aan de kant te kunnen schuiven!


Reageer op dit artikel