Black Mirror (2011)

22 oktober 2013 · · Serial / Killer

Black Mirror

Charlie Brooker begon ooit als schrijver voor Chris Morris. Chris Morris is al jaren een cultfiguur onder film en televisie liefhebbers, vanwege tamelijk briljante dingen als Brass Eye (1997) en de beruchte Pedo Special van dat programma, The Day Today (1994), wat het begin betekende van Steve Coogan’s carrière, en zijn populaire personage Alan Partridge, en de film Four Lions (2010), een van de weinige films die komedie vindt in moslimterrorisme. Charlie Brooker schreef mee aan culthit Nathan Barley (2005), en bedacht op eigen houtje de reality spoof Dead Set (2008), over een Big Brother-huis overspoeld door zombies. Maar het grootste wapenfeit van Charlie Brooker tot nu toe, en degene waarmee hij uit de schaduw stapt van Chris Morris, is de tamelijk geniale satirische serie Black Mirror (2011).

Waarschuwing: dit artikel bevat spoilers.

Minifilms

Black Mirror is een anthologie, een serie met een episodische aanpak, waarbij elke afzonderlijke aflevering een compleet nieuw, losstaand verhaal vertelt. De serie kent tot nu toe twee seizoenen, elk met drie afleveringen. De kracht van Black Mirror is dat elke aflevering een compleet verhaal verteld, met een compleet uitgekiende wereld en de suggestie van een veel grotere schaal. In 45 minuten weet de serie elke week te bereiken waar de gemiddelde film minstens anderhalf uur over doet: een goed verhaal met kop en staart, met ronde personages, gelaagde thema’s en een constante spanningsboog.

Toch is er zeker wel een uniforme aanpak te bespeuren. Waar een serie als The Twilight Zone (1959) in wezen altijd gaat over de moeilijke morele keuze’s waar je als mens voor komt te staan, en The Alfred Hitchcock Hour (1962) altijd gaat over slechte daden van gewone mensen, daar gaat Black Mirror altijd over de rol van hedendaagse technologie en media, en de gevolgen daarvan in sociale, politieke en morele structuren. De Black Mirror is het beeldscherm, en elke afzonderlijke aflevering is een kritiek op de media, op de facebook-generatie, op leeghoofdige popcultuur en populistische politiek, en de televisie en computer als strijdtoneel van de samenleving.

Politieke satire

Sommige van de aflevering gaan hier soms ietwat simplistisch mee om. Zo is de aflevering Fifteen Million Merits als satire iets te kort door de bocht en dik aangezet, en komt de Big Brother-achtige samenleving (in zowel de Orwelliaanse als John De Molse-betekenis van het woord) nooit echt realistisch over. Ook is het ironisch dat de programmering die bekritiseerd wordt in Fifteen Million Merits, zoals Big Brother, Idols en The Voice, allemaal geproduceerd zijn door Endemol, eveneens producent van Black Mirror.

Maar schiet Charlie Brooker raak, dan schiet hij ook echt raak. White Bear, bijvoorbeeld, is een ontstellend heftig uur televisie, met een complex commentaar op rechts-reactionair commentaar in de media. De werkelijkheid die we zien in die aflevering staat niet zo ver af van de werkelijkheid vol Daily Mail en Telegraaflezers, reaguurders en Fox News-commentatoren. Het knappe is dat de plottwist in de aflevering de beerput opent, en de kijker vraagt bij zichzelf te rade te gaan. De aflevering is een sterk commentaar op rechtvaardigheid in een samenleving waar iedereen klaar staat om elkaar te veroordelen. Waar mensen zich vergoeilijken aan het leed van een ander, maar even makkelijk een oordeel klaar hebben over misdadigers, jeugd- en zedendeliquenten, daarbij zelf oproepend voor de meest onmenselijke behandeling van voornoemde groepen.

Spiegel voor de samenleving

Maar Charlie Brooker zou Charlie Brooker niet zijn, als hij de satire niet scherper zou maken door alles moreel te vertroebelen. Zowel White Bear als Be Right Back zijn niet altijd even zwart-wit omtrent hun personages. Regelmatig zit er een haak of oog aan het personage, waarbij in wezen sympathieke mensen slechte dingen doen en soms het einde voor alle personages zoek is. Als Charlie Brooker één ding stevig bekritiseert aan de moderne media, is dat de grenzen niet altijd meer duidelijk zijn. Waar begint de computer en eindigt de mens? Waar begint de politiek en eindigt de media? Waar begint het sociale leven en eindigt de sociale media? Hoewel de meeste afleveringen een science fiction element bevatten, of zich in een alternatieve of toekomstige samenleving afspelen, blijven veel van de afleveringen toch akelig dicht bij de werkelijkheid.

Het zou allemaal moralistisch en zwaar op de hand kunnen worden als de kleine dramamomenten niet zo goed geschreven zouden zijn, en de humor niet zo bijtend en vernuftig zou zijn. Waar een aflevering als The Entire History of You zich richt op hartverscheurend en kleinschalig drama, daar is The National Anthem een heerlijk naargeestige en cynische kijk op de politiek. Het is een slechte, sardonische grap, uitgewerkt op een gelaagde en gedetailleerde manier. De kroonprinses van Engeland wordt ontvoerd door een onbekende dader en zal pas vrijgelaten worden als de minister-president, live op televisie, seks heeft met een varken. Het briljante van The National Anthem is dat met een uitgestreken gezicht wordt bekeken wat voor effect deze gebeurtenis zou hebben op de samenleving. Hoe zouden nieuwsredacties reageren? Hoe zou het publiek reageren? Hoe zou het kabinet reageren? Een zieke grap wordt zo de basis voor een inkijk in de werking van de samenleving. De grens die Charlie Brooker in Black Mirror bewandelt tussen bijtende satire en entertainment, tussen politiek engagement en een goed verhaal, is erg sterk. Het is niet voor niets dat Robert Downey Jr. van de aflevering The Entire History of You een film wil maken, en het zal me niets verbazen als er nog meer zouden volgen. Black Mirror is een uiterst potente serie. Een moderne Twilight Zone met, net als in die serie, goed vertelde, complexe en relevante verhalen.


Onderwerpen: , , , , , , , , , , , , , , , , , ,


Reageer op dit artikel