De harde leider met twee gezichten
De sterren van Stone (2): Nixon

Nixon

Oliver Stone lijkt een zwak te hebben voor Amerikaanse geschiedenis en met name de roerige jaren rondom de Vietnamoorlog. Hij regisseerde bijvoorbeeld een drieluik (Platoon (1986), Born on the Fourth of July (1989) en Heaven & Earth (1993)) over deze beruchte mijlpaal in de historie en ook het vorige week besproken The Doors (1991) speelt zich tegen de achtergrond van deze periode af. De politieke ontwikkelingen die op het thuisfront speelden lijken de filmmaker eveneens te fascineren. Zo maakte hij JFK (1991), over de moord op Kennedy. Vier jaar later schoot hij zelfs een volwaardige biografie over één van de meest besproken presidenten uit de Amerikaanse geschiedenis: Richard Nixon.

De meer dan drie uur durende film uit 1995 vangt aan met de onthullingen rondom het Watergateschandaal. Dit incident zou uiteindelijk het einde van de periode Nixon betekenen. We zien hoe hij vervuld van emotie tapes beluistert die in de loop van de jaren in zijn kantoor gemaakt zijn. De enigmatische leider vraagt zich af hoe het zover heeft kunnen komen. Stone monteert vervolgens beelden uit zijn jeugd en middels diverse flashbacks wordt de weg naar zijn presidentsschap en de belangrijkste gebeurtenissen die hiermee gepaard zijn gegaan getoond.

In de flashbacks naar zijn jeugd zien we hoe de jonge Richard, afkomstig uit een arbeidersgezin, twee broers verloor aan tuberculose, een strenge, hardwerkende vader had en een moeder die door hem zelf gekarakteriseerd wordt als een engel. Zijn moeder komt ook veelal terug in de film als visioen op momenten waarop de politicus het moeilijk heeft.

En hij heeft het vaak moeilijk. Richard Nixon wordt geportretteerd als een keihard politicus maar een evenzogoed kwetsbare en gevoelige man. Dit wordt al snel duidelijk in zijn relatie met z’n vrouw die meermaals dreigt haar biezen te pakken wanneer manlief actief blijft als politicus. Vervolgens zien we een man die zijn staf en collega’s toezegt zijn vrouw, die erg populair is bij een groot deel van de aanhang, in te palmen en anderzijds oprecht emotie toont richting zijn eega. Deze emotie lijkt niet gespeeld, wel door Hopkins uiteraard, maar niet door de president.

Nixon

Een ander kwetsbaar moment, en één van de beste scènes uit de film, is wanneer Nixon zijn grote voorbeeld Abraham Lincoln aanschouwt bij het memorial vernoemd naar zijn idool. Het is oorlog in Vietnam en aangezien de president zich op een openbare plek bevindt is een confrontatie met een groep jongeren onvermijdelijk. Wanneer hij oprecht aangedaan is na een paar kritische maar simpele vragen zien we een moment van bewustwording en bezinning. De president heeft minder macht dan hij zich vroeger ooit had voorgesteld, lijkt hij zich te realiseren.

Want hoeveel macht heeft hij werkelijk? Voordat hij zitting neemt als president bekokstooft hij deals met J. Edgar Hoover, die belang heeft bij een kneedbare republikein op die positie. Ook de lobby van een (fictieve) vastgoedmagnaat is sterk en suggereert zelfs een link met de aanslag op John F. Kennedy wanneer Nixon aangeeft geen schijn van kans te maken zolang zijn geduchte concurrent zich nog verkiesbaar stelt.

De rol van John F. Kennedy, mogelijk de meest populaire president uit de Amerikaanse geschiedenis, komt ook meermaals naar voren. Nixon vraagt zich op momenten af hoe het toch kan dat het volk Kennedy op handen draagt en hem als het kwaad ziet. Tegen het einde van de film, vlak voordat de president zijn ontslag indient, zien we hoe hij zich ontroerd tot een beeltenis van Kennedy wendt:

“When they look at you, they see what they want to be. When they look at me, they see what they are.”

Of Oliver Stone nou wel of geen fan van Nixon is geweest is een goeie vraag. Bij vlagen wordt de president bijzonder onsymphatiek en snoeihard geportretteerd. Toch lijkt Stone met name de andere kant van de president te willen belichten. Van buitenaf hard en zelfs meedogenloos, maar eigenlijk diep teleurgesteld over zijn impopulariteit en zijn gebrek aan daadwerkelijke directe invloed. Treffend is één van de laatste scènes waarin hij samen met Henry Kissinger snikkend door de knieën in gebed gaat.

Nixon is zonder meer één van de betere films die Oliver Stone heeft afgeleverd. Met name de eerste twee uur zijn ijzersterk dankzij een goeie uitdieping van Nixons karakter. Een karakter wat innemend wordt neergezet door Anthony Hopkins die naarmate de film vordert steeds meer Nixon en steeds minder Hopkins lijkt te worden. Jammer genoeg rekt Stone zijn film uit naar een derde uurtje waarin de vaart naar het al bekende einde teveel inzakt. Toch wordt deze film te weinig geroemd binnen het oeuvre van de regisseur.


Onderwerpen: , , , , , , , , ,


Reageer op dit artikel