De moordenaar draagt zwart leer
Een giallo top 10

10 maart 2013 · · Lijst

Komende week gaat de biografische film Hitchcock in première waarin Hitch’ klassieker Psycho (1960) een centrale rol speelt. Ter ere van deze nieuwe film en vooral Psycho wil ik extra aandacht geven aan mijn favoriete genre dat zeer veel inspiratie uit Psycho putte: de Italiaanse giallofilm. Dit genre koppelde een moordmysterie aan – met zeker voor die tijd – bruut geweld, prachtige vrouwen, seks, onherkenbare moordenaars met zwarte leren handschoenen en (scheer)messen, stijlvolle fotografie, excentriek design, waanzinnig kleurgebruik, onvergetelijke soundtracks en eindeloos veel flessen J&B whisky. De onderstaande top 10 is een lijst van persoonlijke favorieten waarbij ik als criteria heb dat de films door Italiaanse regisseurs gemaakt zijn en niet meer dan een titel per filmmaker in de lijst voorkomt, want het leek me aardiger een breder palet te schetsen dan enkel de geijkte titels en namen – vooruit, ik maak één uitzondering hierin. Ik laat dus bijvoorbeeld de zeer malle Spaanse productie Pieces (1982) buiten beschouwing, net als het uiterst aan te raden Frans-Belgische Amer (2009) welke een fantastische ode aan de giallo is. Maar goed, andiamo!

10. The Black Belly of the Tarantula (Paolo Cavara, 1971)

Zoals met zoveel giallo films is ook deze titel ietwat misleidend. Verwacht namelijk buiten een enkele scène geen aandacht voor de tarantula, maar eerder hoe deze door een wesp aan zijn einde komt. De unieke en tamelijk sadistische variant van The Black Belly of the Tarantula is dat de moordenaar van dienst met een giftige acupunctuur-naald in de nek het slachtoffer verlamt om die vervolgens met een mes hevig te bewerken. Het nare eraan is dat de vaak bloedmooie vrouw nog in leven is, maar zich niet kan bewegen. Paolo Cavara neemt de tijd het verhaal uit de doeken te doen met lang uitgesponnen scènes en prachtig langzaam glijdend camerawerk, een aspect dat samen met de zwoele soundtrack van Ennio Morricone (een naam die vaak zal terugkomen) bijdraagt aan de sfeer. Wat de film verder onderscheidt is de tamelijk cynische kant van het verhaal. De hoofdrolspeler is een politie-inspecteur die zich afvraagt of hij het werk nog wel aankan en we zien hem regelmatig twijfelen aan zichzelf. Wat niet helpt is dat hij gefilmd is terwijl hij seks heeft met zijn vriendin, dit tot grote hilariteit bij het politiekorps dat er toch al niet best vanaf komt in de film. Het mysterie is goed uitgewerkt, ondanks dat in tegenstelling tot andere gialli al vrij snel duidelijk is wie de moordenaar weleens zou kunnen zijn. We worden ook nog getrakteerd op een fraaie achtervolging te voet. Een aardige curiositeit is dat de film behoorlijk bezaaid is met James Bond-acteurs. De hoofdrol is weggelegd voor een uitstekende Giancarlo Giannini die in de eerste twee Daniel Craig films Mathis speelde, Claudine Auger was de Bond-girl in Thunderball (1965) en Barbara Bach was Bonds affectie in The Spy Who Loved Me (1977).

9. What Have They Done To Your Daughters (Massimo Dallamano, 1974)

Naast giallo zijn de spaghetti-western en de poliziotteschi typische Italiaanse genres die in de jaren 60 en 70 veel succes kenden en eindeloos veel films waren het gevolg. Een van de beste – zo niet de beste – cross-over tussen giallo en poliziotteschi is What Have They Done To Your Daughters, een film die voor een deel een politieonderzoek naar kinderprostitutie is maar ook de acties van een mysterieuze moordenaar in leer en met een slagersmes volgt. Het resultaat is verrassend geslaagd, ook omdat gaandeweg de film de twee zaken op een geloofwaardige wijze samenkomen. De hybride werkt ook omdat de politiemensen in kwestie zeer aimabel zijn en vastbesloten het onrecht te stoppen terwijl de typische giallo-scènes met een stalkende gek overtuigend zijn gefilmd. De perfecte samenkomst is een spannende sequentie die begint als giallo in een ziekenhuis waar de moordenaar rondsluipt en overgaat in poliziotteschi met een fraaie autoachtervolging – een van de typisch sterke punten van dat genre. Opvallend is tevens de serieuze toon die regisseur Dallamano aanslaat. Net als in What Have You Done to Solange? (1972) heeft Dallamano een appeltje te schillen als het gaat om tragische gebeurtenissen rondom tieners, zij het drugs of prostitutie. Het is allemaal wat moralistisch en ongebruikelijk dat in een dergelijk pulpy genre zulke sociale misstanden worden aangekaart, maar het werkt wonderwel omdat de balans met spanning en sensatie goed getroffen is.

8. Naked… You Die (Antonio Margheriti, 1968)

In navolging van Mario Bava’s eerste giallo films is Naked… You Die een goed voorbeeld van een vroege giallo en eentje die het nog niet zozeer moest hebben van exploitatie. Toegegeven, de titel zou anders doen vermoeden (andere internationale titels zijn The Miniskirt Murders en The Schoolgirl Killer) en de plaats van handeling is een kostschool voor jonge vrouwen maar Naked… You Die is een tamelijk subtiele giallo die ook qua moorden redelijk tam te noemen is. De film moet het vooral hebben van de balans tussen mysterie, moorden en humor waarmee het een van de eerste – zo niet de eerste – giallo met de nodige dosis komedie is. Hier en daar is Naked… You Die ongelooflijk hilarisch met het openingsliedje (inclusief pre-titelscène) dat veel weg heeft van de oude Batman tune en het einde is ontzettend over the top met eerst de onthulling van de moordenaar en diens motieven om vervolgens op de proppen te komen met een curieuze coda die verwijst naar James Bond. Naked… You Die is dan niet de meest artistieke giallo, maar sfeervol is het zeker met zijn pittoreske omgeving en het is pret voor tien.

7. The Killer Must Kill Again (Luigi Cozzi, 1975)

Een fascinerende variant op de standaard mysteries die gialli kennen waarbij de moordenaar tot het eind onduidelijk blijft is The Killer Must Kill Again, het speelfilmdebuut van Luigi Cozzi. Hier weten we namelijk vanaf het begin al wie de moordenaar is. Dit neemt echter niet weg dat de film behoorlijk spannend is en zeker een moordmysterie kent. De Hitchcockiaanse intrige is dat een gefrustreerde en op geld beluste man (gialloveteraan George Hilton) zijn vrouw wil vermoorden om zo een gigantische erfenis op te strijken. Als hij op een mooie avond een huurmoordenaar een lijk in een kanaal ziet dumpen, besluit de man hem in te huren. Dit is slechts de katalysator voor een opeenvolging van wonderlijke en tragische situaties waarbij ook een baldadig stelletje wordt achtervolgd door de moordenaar nadat ze zijn vluchtauto hebben gestolen. Ondertussen is de kijker vrijwel constant de personages een stap voor, wat tamelijk uniek is voor het giallo genre. De meest sinistere scène is er eentje waar via cross cutting een verkrachting wordt gekoppeld aan een liefdesscène waarin de vriend van de verkrachte vrouw vreemdgaat. The Killer Must Kill Again kent vanwege zijn opzet niet de opbouw van een normale giallo of een redelijk absurde apotheose, maar voor een film die de conventies op zijn kop zet is het absoluut de moeite.

6. The Forbidden Photos of a Lady Above Suspicion (Luciano Ercoli, 1970)

Het al dan niet vertrouwen van je man speelt vaak een belangrijke rol in giallo, zo ook in het zeer stijlvolle en intrigerende The Forbidden Photos of a Lady Above Suspicion. Luciano Ercoli doorspekt zijn film met vleugjes Les Diaboliques (1955) en Rosemary’s Baby (1968) als in dat een vrouw langzaamaan gek wordt gemaakt door haar directe omgeving en situatie. De fraaie roodharige Dagmar Lassander wordt door een afperser erop gewezen dat haar man een moordenaar is en als er daadwerkelijk ook moorden plaatsvinden en de druk van de afperser groter wordt neemt de paranoia toe. Naast Lassander speelt ook de immer breed glimlachende Susan Scott (Ercoli’s vrouw) een grote rol, net als een zeer gluiperige Simon Andreu; beiden ervaren in het giallo genre. In tegenstelling tot vele andere gialli ligt de nadruk hier niet zozeer op de horror van de moorden of de aanzet hiertoe, maar is vooral het mysterie aspect de belangrijke speler. Pas tijdens de climax wordt het echt onbehagelijk met een fantastische scène die stilte koppelt aan uitmuntend schaduwgebruik, hoge mate van spanning en vele twists. Het is (wederom) zeer schatplichtig aan Les Diaboliques en een van de meest essentiële aller giallo eindes, ook omdat het eens niet heel abrupt of totaal van de pot gerukt is. Ten slotte moet nog de briljante soundtrack van Ennio Morricone genoemd worden, een man die in die periode vooral bekend stond om zijn werk voor spaghetti-westerns maar talloze gialli flink beter heeft gemaakt. Sterker nog, Morricone componeerde naar mijn mening voor deze film zelfs een van zijn betere thema’s. Overigens is van Ercoli ook Death Walks on High Heels (1971) een echte aanrader, zeker als je meer moorden wil zien.

5. Strip Nude For Your Killer (Andrea Bianchi, 1975)

Onder liefhebbers van het genre is het geen hoogvlieger, maar dit is waarschijnlijk mijn ultieme guilty pleasure giallo. Strip Nude For Your Killer is pure 70’s sleaze die bijna door kan gaan als softcore. Sterker nog, buiten Slaughter Hotel (een matige giallo variant uit 1971 met Klaus Kinski in een kleine rol) ken ik geen giallo waarin zo veel aandacht wordt geschonken aan naaktscènes. Het lijkt wel of tussen de moorden door iedereen schaars gekleed rondloopt. We zien behaarde mannen in speedo’s en de wonderschone vrouwen in kwestie hebben nog minder aan. De hoofdrol is weggelegd voor de fabuleuze Edwige Fenech, een bijna onwerkelijk knappe Zwitserse actrice die allicht geldt als de meest fraaie giallo queen en eentje die er geen probleem van maakt uit de kleren te gaan. Kwalitatief stelt Strip Nude For Your Killer niet heel veel voor, de moordenaar loopt curieus genoeg constant met een motorhelm op rond en het tamelijk suffe einde laat te wensen over. Verwacht wel een aardige variant met voor de verandering veel mannen als slachtoffers, een dikke viespeuk in een smerige witte onderbroek die met opblaaspop zijn waterloo vindt (een tegelijkertijd hilarische als ook dubieus meelijwekkende scène) en een muzikaal thema dat wel erg veel lijkt op ‘Papa was a Rolling Stone’. De laatste minuten van de film passen precies in het geheel, het is totaal overdreven en schunnig. Zoals gezegd, een guilty pleasure maar als meer exploiterend en typisch jaren ’70 materiaal een aanrader.

4. The Case of the Scorpion’s Tail (Sergio Martino, 1971)

Van alle geijkte giallo regisseurs is Sergio Martino toch wel degene van wie ik al zijn gialli uitstekend vind. Zijn beste werk binnen het genre is naar mijn mening het zeer energieke The Case of the Scorpion’s Tail waarin Martino een volstrekt waanzinnig plot met veel gevoel voor stijl vertelt. De film kent talloze zijwegen die veelal doodlopen en pas tijdens de laatste akte krijg je echt een idee wie de moordenaar zou kunnen zijn, ook al is de algehele twist hier naar toe wel erg vergezocht en weinig logisch. Maar ook hier draait het weer om de visuele aanpak met uiterst curieuze camerahoeken en een aantal lugubere moorden. Hoogtepunt is een dubbele moord waarbij de moordenaar zeer traag met een mes een deur probeert open te splijten, een aspect wat Dario Argento ook een aantal keer fantastisch zou uitbeelden. Het muzikale openingsthema van Bruno Nicolai is onvergetelijk en zou hergebruikt worden tijdens de opening van de giallo hommage Amer (2009), maar probeer niet teveel chocola te maken van het houtje-touwtje plot waarin vooral het gecompliceerde mysterie de boventoon voert (er wordt zelfs een dikke verwijzing gemaakt naar Psycho!). Geef ook vooral de vier andere Martino gialli uit het begin van de jaren ’70 een kans aangezien ze allemaal meer dan de moeite zijn.

3. Deep Red (Dario Argento, 1975)

De meest beroemde en meest bekeken van alle gialli en de film die van Dario Argento echt een grote naam maakte. De man had al met zijn dieren trilogie een aantal gialli geregisseerd, maar met Deep Red (al noemen minstens zoveel mensen de film gewoon Profondo Rosso) zette Argento wat velen beschouwen als de gouden standaard van het genre. Dit is te danken aan een slim plot rondom (uiteraard) mysterieuze moorden gepleegd door iemand met leren handschoenen (de handen van Argento zelf zoals hij in al zijn films zou doen) en een duister verleden. Het visuele meesterschap is overduidelijk met de inmiddels beroemde tracking shots, lang uitgesponnen moordscènes en zelfs verwijzingen naar het werk van Edward Hopper (zie de bovenstaande dubbele foto) en Michaelangelo Antonioni. Minstens zo belangrijk is de energieke soundtrack van Goblin met vele klassieke thema’s al is de overdonderende soundtrack van Argento’s meesterwerk Suspiria (1977) nog beroemder. Zoals zoveel andere gialli is ook hier de uiteindelijke onthulling en uitkomst erg abrupt en losgeslagen, maar dat is juist de charme. Bekijk overigens wel de internationale versie, want de Amerikaanse mist een compleet subplot rondom een verlaten villa dat bijdraagt aan het mysterie plus dat het romantische subplot vrijwel verwijderd is en de niet constant aanwezige dub is erg matig wat zorgt voor een ongemakkelijke kijkervaring.

2. Blood and Black Lace (Mario Bava, 1963)

Met The Girl Who Knew Too Much (1963) had Bava al een eerste verkenning gemaakt met het genre, maar Blood and Black Lace is echt de essentiële giallo en de film die als blauwdruk zou dienen voor alles wat zou volgen. Bava’s film is een visuele tour de force, prachtig kleurrijk geschoten en bovenal ontzettend sfeervol. Sfeer en visuele aantrekkingskracht zijn misschien wel de twee belangrijkste pijlers van giallo en Bava toont zich een ware meester hierin. Je voelt bijna de gure wind en regen in sommige scènes, maar het is vooral de flair waarmee Bava het geheel schiet. Onweerstaanbare tracking shots in een modehuis worden afgewisseld met behoorlijk intense moordscènes. Let bijvoorbeeld op een meesterlijke scène waarin een jonge vrouw in een atelier wordt aangevallen door een mysterieuze moordenaar. Het gebruik van kleur, schaduwen en suspense is een overduidelijke inspiratie voor latere giallo helden als Dario Argento en Sergio Martino en zelden fraaier uitgevoerd. In tegenstelling tot latere gialli valt het scenario ook nog eens reuze mee. Een modieus en moorddadig meesterwerk.

1. The Bird With the Crystal Plumage (Dario Argento, 1970)

Daar is Argento weer! The Bird With the Crystal Plumage is niet alleen de allerbeste giallo film, het is simpelweg een van de meest indrukwekkende regiedebuten uit de filmgeschiedenis. Dario Argento wiens carrière een dramatisch neergaande spiraal kent sinds eind jaren ’80, is ongelooflijk op dreef in deze eerste giallo van zijn hand die onderdeel is van een zeer losse dierentrilogie die vervolg zou kennen met de uitstekende titels The Cat o’ Nine Tails (1971) en Four Flies on Grey Velvet (1971). Wat deze film van de rest onderscheidt is het goede geconstrueerde plot dat subtiel werkt naar de verrassende climax. We raken hier ook bekend met typische Argento motieven als trauma’s, herinnering, de prachtige composities en het belang van de eerste (poging tot) moord die een van de grote sleutels blijkt van het mysterie. In de film is een Amerikaanse schrijver getuige van een moordpoging in een galerie en ontvouwt zich een intrige rondom opeenvolgende moorden waarbij de schrijver met hulp van de politie op onderzoek uitgaat, daarbij zijn eigen leven riskerend. De meest invloedrijke en tegelijkertijd sterkste scène is die waarin de vriendin van de schrijver wordt gestalkt door de moordenaar die met een mes haar voordeur probeert te vermorzelen. Dit is de pure en trage terreur die we van Argento kennen. Opvallend is ook dat hier nog geen sprake is van de zo gewraakte droomlogica die latere films van de filmmaker de das om zouden doen en ook het uitzinnige kleurgebruik is afwezig, buiten wat misschien wel het meest geniale shot in welke giallo dan ook is met een volledig zwart scherm waar door een open deur ineens een silhouette verschijnt (zie bovenstaande foto). Dit is een zeer strakke giallo en misschien is dat wel de grootste reden dat ik deze net wat hoger inschat dan Deep Red. Overigens moet ook de (wederom of uiteraard zo je wilt) fantastische soundtrack van Ennio Morricone genoemd worden die dan jazzy is en dan weer hypnotiserend werkt met een la-la thema dat in latere Argento’s variaties zou kennen en gebruikt werd in Tarantino’s Death Proof (2007). Dario Argento’s eerste meesterwerk en de beste giallo die ik ken.


Onderwerpen: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,


5 Reacties

  1. Camera Obscura

    Paar leuke keuzes op je lijst, Erwan! Alleen, niet meer dan één titel per filmmaker claim je in je intro en dan toch twee Argento’s op je lijst? ;)

    Lastig om een ‘top 10’ te maken. Vind de meeste gialli leuk, ook slechte, al zou ik voor een top 10 na de Bava’s en Argento’s dan toch voor titels gaan die probeerden iets nieuws te brengen in plaats van de films die simpelweg op de Argento band wagon sprongen, zoals de Ercoli’s, de Martino’s of een (verder uiterst amusant) hackwerkje als The Case of the Bloody Iris (1972). Maar een top 10 zonder Martino kan bijna niet, blijf een zwak houden voor zijn films. Mogen dan wel vrij slaafs het Argento framework aanhouden en zijn natuurlijk nogal gelikte, relatief dure producties, maar met zoveel stijl en gevoel voor timing gemaakt dat ik er toch van blijf genieten. Denk wel dat ik All the Colors of the Dark zou kiezen, vooral vanwege de sfeer en beter locatiewerk (Martino hopte co-productietechnisch altijd zo random Europa door zonder dat ‘ie ook maar een beetje moeite deed om te verklaren waarom ze waren waar ze waren).

    Goed dat je Dallamano ook nog even namecheckt, al zou ik daar dan weer Solange ipv Daughters kiezen, maar soit, keuzes, keuzes..

    En voor een top 10 zou ik Fulci zeker een plekje geven (en met die twee Argento’s heb je mooi weer een plaatsje vrij). Ruime keus: A Lizard in a Woman’s Skin, Perversion Story of het nogal onderschatte The Pyschic, al is Don’t Torture a Duckling toch wel mijn favoriet.

    Nog een paar favorieten:
    The Designated Victim (1971) (gewoon een remake van Strangers on a Train, maar dan met een bizarre, hele sfeervolle progrock-soundtrack van Bacalov en Tomas Milian onder de kalmeringsmiddelen. Hoog herkijkgehalte)
    Aldo Lado’s Short Night of the Glass Dolls (1971) vond ik eerst maar zozo, maar nu toch wel een uitschieter. Dromerig, occult mysterie met een aparte setting in Praag die niet de standaardregisters opentrekt)
    The Bloodstained Butterfly (1971) van Tessari is misschien ook niet meer dan degelijk vakwerk, maar blijft toch ook wat beter overeind na een herkijk.
    En mijn favoriet: Barilli’s The Perfume of the Lady in Black (1974), een titel die wat mij betreft sowieso in een top 10 van beste Italiaanse horrorfilms zou mogen staan. Geweldige film.
    En het geweldige The House with the Laughing Windows (1976). Pupi Avati probeerde in elk geval iets nieuws. Check ook Zeder, geen giallo, maar ook zo’n fijne Avati waar je zelden wat over hoort.
    en Crispino’s The Etruscan Kills Again (1973) en Autopsy (1975) worden zelden als toppers genoemd. Er gaat een vreemd soort dreiging uit van zijn films. Moeilijk te verklaren, maar ik vind ze bakken met sfeer hebben.

  2. Erwan

    Je noemt erg goed titels en ik heb zelfs je favoriet nooit gezien, dus die ga ik zeker opzoeken! Don’t Torture a Duckling zat net op het randje, vind dat een prima film. Overigens had ik in mijn introductie wel gezegd dat ik een uitzondering zou maken qua regisseurs, maar die is in de zinsopbouw er dan niet helemaal lekker uitgekomen. De enige titel die je als aanrader noemt waar ik totaal niks mee kon was House With the Laughing Windows, die moet ik maar eens een herkijk gunnen.

    En Martino is inderdaad absolute must, eigenlijk hadden alle gialli van hem makkelijk in mijn top 10 gekund. Leuke trivia: een van favoriete bands – Grails – heeft een cover gemaakt van een All the Colors of the Dark thema: http://www.youtube.com/watch?v=jW3H5eSVU4g

  3. Erwan

    Overigens, andere titels die ik overwoog toe te voegen maar gewoon geen ruimte voor had (en die je niet hebt genoemd) waren The French Sex-Murders (1972) met een look-a-like van Humphrey Bogart en een fraaie locatie met Parijs. Van Emilio Miraglia dacht ik erover na om of The Night Evelyn Came Out of the Grave (1971) en zeker The Red Queen Kills Seven Times (1972), vooral omdat die qua sfeer erg fijn zijn met kastelen en kerkhoven. Van Aldo Lado kan ik qua curiositeit ook wel Who Saw Her Die (1972) aanraden, al was het maar omdat George Lazenby notabene de hoofdrol speelt.

  4. Camera Obscura

    Geloof of het niet, de Killer Queen action figure uit de The Killer Queen box set van NoShame staat nog steeds op mijn bureau… leuke film.

    The French Sex Murders is meer iets voor een lijstje met giallo-ontsporingen samen met Delirium of Giallo a Venezia, die hoek. Een totaal geschift greatest hits package van wat volgens jack of all trades Dick Randall een giallo zou moeten zijn. Ticking the boxes, paar kleurenfilters over iedere moord, beetje inzoomen et voila! Amusant filmpje, alleen is één guilty pleasure misschien wel genoeg voor zo’n top 10, anders krijg je weer zo’n cynisch lijstje. ;)
    Beste wat de Mondo Macabro’s dvd van French Sex Murders trouwens te bieden had, vond ik die fantastische documentaire over Dick Randall. Kleurrijk figuur.

  5. Erwan

    Wat ik hier van zie is het inderdaad Dick Randall for the win, pragmatische man!

    Boog me eerder vandaag ook over The Perfume of the Lady in Black: tamelijk geniale film al zou ik het in alle bescheidenheid geen giallo noemen, over die begripsomschrijving valt eindeloos te twisten uiteraard. Beter vind ik dit een psychologische (horror) thriller in de trant van Polanski, Clouzot en de films van Val Lewton met een dikke laag David Lynch; laatstgenoemde vooral omdat ik gedurende de speelduur nauwelijks een idee had wat er aan de hand was maar toch gefascineerd raakte. Goede tip!


Reageer op dit artikel