De top 25 van Theo 2013 (1/3)
Nummers 25-21 en een beschouwing over het jaar.

29 december 2013 · · 2013 + Indientjes 2013 + Lijst

Nummer 25-21

Voor mij was 2013 een briljant jaar voor film. Niet alleen was er sprake van een groot aantal films die op visueel of verhaaltechnisch niveau op vernieuwende wijze bezig waren, maar voor mij persoonlijk waren er ook een paar fijne film gerelateerde gebeurtenissen. Daarom heb ik besloten dit jaar uitgebreid uit te pakken met een top 25 van titels, in plaats van de gebruikelijke 10, verdeeld over de komende drie dagen. Ook heb ik voor elke notering in mijn top 25 van 2013 een afzonderlijke tekening gemaakt.

Dante en The Movie Orgy

Een van de gebeurtenissen dit jaar is dat ik afstudeerde als Filmwetenschapper aan de Universiteit van Amsterdam met een master thesis over het werk van Joe Dante, en hoe vier films van zijn hand commentaar leveren op militaire propaganda in Hollywood, werkend vanuit het Hollywood-systeem zelf. De scriptie kun je hier lezen. In September ondernam ik een reis naar Ljubljana, Slovenië, om Joe Dante te ontmoeten tijdens een retrospectief van zijn werk in de Kinoteka daar. Daar heb ik Joe Dante uitgebreid gesproken over mijn scriptie en zijn werk, en kreeg ik ook de zeldzame kans The Movie Orgy (1968) te zien.

The Movie Orgy beschouwde ik jaren lang als mijn heilige graal op filmgebied, een nauwelijks vindbare film die enkel gezien kon worden in festivalverband, met Joe Dante aanwezig. Dit is vanwege de opzet van de film, een compilatiefilm bestaande uit favoriete fragmenten uit Joe Dante’s jeugd, waarvan hij echter de rechten niet bezit, wat dus ook de reden is waarom de film niet commerciëel verkrijgbaar is. De film stelde niet teleur. The Movie Orgy is een hilarische, briljant samengestelde film, die alle elementen uit het werk van Joe Dante samenvat: van de obsessie met horror en televisie uit de jaren 50, tot de subtiele (en minder subtiele) politieke satire met een linkse inborst.

Positiviteit

Voor een jaar wat voor mij vol zat met briljante recente films, en dus ook fijne oudere ontdekkingen lijkt het me niet gepast om zoals elk jaar een slechtste titel te kiezen. Er waren wel wat gegadigden, maar over het algemeen waren de slechtste films verwacht slecht, en was het dus mijn schuld dat ik ze zelf opzocht, en waren de tegenvallende films slechtst teleurstellend, niet rampzalig.

Dit jaar zat namelijk ook vol middelmatige films, en dit waren vrijwel zonder uitzondering grote blockbusters. Van de grote films waren er slechts een handvol écht goed, maar tussen de middelgrote en kleine films regende het meesterwerken. Voor producties van niet-Amerikaanse bodem was het een ijzersterk jaar, en voor de onafhankelijke film uit Amerika eveneens. Ook lang geleden dat een jaar zoveel ontstellend sterke documentaires kende, wat betekent dat er maar liefst 4 titels in mijn top 25 staan, in tegenstelling tot de eenzame eenlingen van de jaren daarvoor.

Veranderingen in Hollywood

Het lijkt bijna of er een verschuiving gaande is, vergelijkbaar met de verschuiving van Old Hollywood naar New Hollywood in de jaren 70. De blockbusters trokken minder bezoekers, terwijl slechts een handvol films kaskrakers werden, maar dan ook met bizar hoge bezoekersaantallen. Kleine films deden het beter dan ooit, mede dankzij Video on Demand.

Opvallend was ook dat een groot aantal blockbusters en kleinere film internationale allure hadden. Naast een ijzersterk jaar voor non-engelstalige cinema, bleken ook veel Amerikaanse films een beroep te doen op het buitenland. Zo werden een flink aantal Amerikaanse films afgeleverd door regisseurs die oorspronkelijk buiten Amerike geboren zijn. Alfonso Cuaron leverde één van de blockbusters van het jaar af meet Gravity (2013), Nicolas Winding Refn een van de beste middelgrote films met het zwaar onderschatte Only God Forgives (2013), en Guillermo Del Toro stelde teleur met zijn grootste film tot nu toe. Park Chan Wook werkte voor het eerst op Amerikaanse bodem met Stoker (2013), net als collega Kim Jee-Woon met The Last Stand (2013). Werner Herzog maakte zijn zoveelste werk op Amerikaanse bodem, maar ditmaal ook met een typisch Amerikaans onderwerp, en Lars von Trier leverde zijn zoveelste Engelstalige film af.

Engelstalige maar niet Amerikaanse regisseurs als Peter Jackson en Edgar Wright kwamen ook dit keer met sterke films. Ook veel films met Amerikaanse regisseurs of geldschieters speelden zich soms buiten Amerika af. We denken dan aan de Griekse eilanden in Before Midnight, de Thaise hoerenhuizen, karaoke-cafés en sportclubs in Only God Forgives, Mont St. Michel in To The Wonder (2012), Wenen in Museum Hours (2012) en Indonesië in The Act of Killing (2012). Al met al leerde dit jaar ons één ding: experiment is terug, kleine films zijn terug, internationale kruisbestuivingen zijn terug. Er is hoop voor vernieuwende, interessante en mondiale cinema.

NUMMERS 25-21

The Bling Ring

25. The Bling Ring (Sofia Coppola)

The Bling Ring (2013) is, samen met films als Spring Breakers (2012) en een handvol andere films (inclusief het aankomende en geweldige The Wolf of Wall Street (2013), die ik al heb mogen aanschouwen) een tekenend voorbeeld van wat Bret Easton Ellis post-empire noemt in een geweldig artikel uit 2011. Post-Empire is in de definitie van Bret Easton Ellis precies het tegenovergestelde van de elitistische cinema van de verdedigers van de goede smaak, met als grootste voorbeeld The Academy of Motion Picture Arts and Sciences (het team achter de oscars). Post-Empire gaat om het omarmen van camp, slechte smaak, hedonisme, leegheid en excessen, en probeert deze uitwassen niet te verdoezelen. Denk Kanye West, Kim Kardashian, Paris Hilton, TMZ. The Bling Ring begeeft zich in de facebook-cultuur en de excessen uit de roddelbladen, om een beeld te geven van de veranderende digitale (media-)wereld van jongeren nu. Geen veroordeling, maar een omarming van de excessen. Geen vingertje, maar empathie. Als kind van de media-elite, en als slachtoffer van paparazzi, begrijpt ze de wereld van faam en de hedonistische cultuur van Hollywood. Inplaats van de excessen te verbergen, zoals de gewoonte was in “Empire”-films, omarmt Coppola de openheid van Facebook en Google Street View, en schetst een even meeslepende en angstaanjagend beeld van een lege, hedonistische wereld. Goede smaak mag dan wel verdwenen zijn “We’ll always have Paris”.

Gravity

24. Gravity (Alfonso Cuarón)

Er is genoeg geschreven over de minder sterke kanten van Gravity: ja, het verhaal is erg simpel; ja, de symboliek ligt er dik boven op. Deze kritiek gaat echter voorbij aan het feit dat de film toch emotie en empathie voor elkaar te krijgen met misschien wel het belangrijkste aspect van cinema: het beeld. Door het virtuoze camerawerk, en het intense geluidsdesign worden wij in de ruimteschoenen geplaatst van astronaute Ryan Stone. Het spektakel maakt ons duizelig en geeft ons adrenaline, en de intensiteit van de afzonderlijke scènes maakt het vrijwel onmogelijk om niet te delen in de avonturen van Ryan Stone. Dat het verhaal niet diepgaand is blijkt volstrekt onbelangrijk: voor een empathische, meeslepende film is een visuele connectie tussen personage en publiek in wezen al genoeg.

Antiviral

23. Antiviral (Brandon Cronenberg)

Brandon Cronenberg is een zoon van zijn vader. Antiviral (2012) is, net als veel films van David Cronenberg, bezig op het raakvlak tussen media en het lichaam. De inzet is de mediahetze rondom beroemdheden, hier zover doorgeschoten dat men bij bedrijven virussen van beroemdheden kan bestellen voor injectie in het eigen lichaam. De kracht van Antiviral is dat de effecten van deze wereld volledig worden uitgevleesd, tot vrij bizarre concepten aan toe. Zo is er uiteraard een zwarte markt, een unieke lichamelijke vorm van beveiliging op de virussen, en uiteraard bestaat er ook een markt voor eetbaar kweekvlees bestaande uit cellen van beroemdheden. Een goede scifi heeft baat bij een geloofwaardige, unieke wereld, en Brandon Cronenberg bouwt deze uitstekend. Hij gaat echter verder dan dat, en stuurt de film in een richting van nachtmerrieachtige beelden, droomlogica, en morele loopgraven. Naargeestig, weerzinwekkend, maar o zo briljant.

Rhino Season

22. Rhino Season (Bahman Ghobadi)

Rhino Season (2012) maakt voor eens en altijd het verschil duidelijk tussen “plot” en “film”. De plot van de film is immers bedrieglijk simpel en in een aantal zinnen na te vertellen. De film echter, gaat ver voorbij het narratieve niveau, en weet ons diep tot de zieleroerselen van de personages te brengen. In briljant geschoten, poëtische vignettes, vaak voorzien van een voice-over die gedichten voorleest van een dichter die inspiratie vormde voor de hoofdpersoon, komen we dicht bij de trauma’s van een man die door het Iraanse regime volledig uit de samenleving verwijderd werd en jarenlang werd gemarteld. Nu, op zijn oude dag, volgen we de man die probeert zijn oude leven op te pakken, hoewel hij wordt doorgewaand. Op vernuftige wijze worden heden en verleden, droom en werkelijkheid, fictie en waarheid met elkaar verweven, en daardoor komen we erg dicht bij de innerlijke wereld van de hoofdpersoon. De lyrische beelden en teksten versterken nog meer het gevoel naar de innerlijke belevingswereld van een mens te kijken, dan naar een film an sich. En daarmee wordt Rhino Season zoveel meer dan enkel het plot.

Final Cut: Ladies and Gentlemen

21. Final Cut: Ladies and Gentlemen (György Pálfi)

De kracht van Final Cut: Ladies and Gentlemen (2012) zit in het concept: regisseur György Pálfi probeert het universele verhaal van “Man ontmoet vrouw, conflict houdt ze grote tijd uit elkaar” samen te vatten door letterlijk elk beeld een (iconisch) shot uit een andere film te laten zijn. Hij monteert wild verschillende beelden uit de filmgeschiedenis aan elkaar, om de verschillen en overeenkomsten te belichten, en om het basisverhaal dat aan veel films ten grondslag ligt in zijn meest simpele vorm te vertellen. Een masterclass in editing, en een prima poging het verhaal van honderduizenden films terug te brengen tot de essentie, juist door te lenen van grote meesters.

Morgen: nummer 20-11


Onderwerpen: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,


1 Reactie

  1. beavis

    mooie kickoff!
    interessant om gravity in het rood te zien, kleuren zijn cool


Reageer op dit artikel