De top 25 van Theo 2013 (2/3)
Nummers 20-11.

30 december 2013 · · 2013 + Indientjes 2013 + Lijst

20-11

Vandaag het vervolg van mijn top vijfentwintig, met ditmaal de nummers 20 tot 11. Onder andere vandaag een sublieme mix tussen documentaire en animatie, twee omstreden films van respectievelijk Terrence Malick en Nicolas Winding Refn, en een vermoedelijk even controversiële film van Lars von Trier.

De nummers 20-11

Lore

20. Lore (Cate Shortland)

Lore (2012) is een soort van vrouwelijke tegenhanger van Idi I Smotri (1985), waarin de volwassenwording van een jong persoon gelijk valt met de gruwelijkheden van een oorlog. In Lore is de hoofdpersoon (Hanne-)Lore, een meisje dat werd opgevoed door nazi’s ten tijde van de tweede wereldoorlog, en wiens ouders zijn gevlucht voor de geallieerden nu de oorlog is afgelopen. Lore moet de rol van moeder overnemen, en ondertussen groeit bij haar langzaam het besef van wat er werkelijk heeft plaatsgevonden in de oorlog. De onzekerheden van de puberteit, inclusief seksuele ontluiking, wordt zo gecombineerd met het besef van het falen van de ouders, de gruwel van oorlog, en de hardheid van mensen. Zowel het opgroeien van Lore als de ontrafeling van de oorlog wordt op bijna post-apocalyptische wijze in beeld gebracht. Bloed en modder vergezelen Lore op haar plastische, nachtmerrie-achtige reis. De briljante laatste scènes tonen het effect van het geopende besef: Lore zal nooit meer in het stramien van haar familie passen, en met het verlies van zekerheden is ze tegelijkertijd bevrijd van een juk.

Tito on Ice

19. Tito on Ice (Max Andersson)

Tito On Ice (2012) maakt van rommel kunst. De film is deels geschoten op super 8-film dat lag weg te rotten in de ijskast van regisseur Max Andersson, en deels op goedkope videocamera’s. De super 8 fragmenten bevatten animaties gemaakt van goedkoop, gerecycled materiaal, terwijl de videobeelden een reisverslag zijn van een tocht die Max Andersson met wat collega-kunsternaars maakte door de Balkan. Die reis namen ze een papier-macheën zombie-versie van Generaal Tito mee naar voormalig Joegoslavië, in een koelkast, en de interviews en gesprekken die ze voerde met underground kunstenaars in de Balkan op basis van dit gegeven worden geïllustreerd door de super-8 animaties. Uiteindelijk gaat Tito on Ice over het terug proberen halen van het verleden, trash-, B- en Underground-kunst, een land in staat van sociologische en culturele “bevriezing”, en over hoe het verleden doorwerkt in het heden op onverwachte wijzen. Dat de gekozen stijl van de film naadloos aansluit op al deze thematische gronden maakt de film een triomf.

Before Midnight

18. Before Midnight (Richard Linklater)

Before Midnight (2013) bied, in tegenstelling tot veel films in mijn lijst, weinig visueel vuurwerk, maar verschuift de innerlijke spanning en krachtpatserij naar andere vlakken: acteerwerk en script. Pijnlijk realistische dialoog, fantastisch geacteerd door twee acteurs die hun personages na twee films door en door kennen. Het strijdveld tussen twee mensen die tien jaar de tijd hebben gehad elkaars zwakke plekken te leren kennen, gespeeld door acteurs die al twintig jaar deze rollen spelen. Before Midnight is een film waarin niet alleen de acteurs dicht tot de ziel van hun personages komen, maar ook de kijker de kans krijgt om alles van de personages te leren kennen, inclusief hun scherpe randen en diepe wonden. Maar gelukkig bevat de film naast het prachtige verbale vuurwerk ook genoeg rustmomenten, en een tederheid en kwetsbaarheid die het realisme ook ten goede komt.

The world's end

17. The World’s End (Edgar Wright)

Edgar Wright zet de vorige twee delen in zijn Cornetto-trilogie (Shaun of the Dead (2004), Hot Fuzz (2007)) op scherp met The World’s End (2013), het derde deel, de mintgroene cornetto van het trio . Themas als assimilatie en de druk van een massa (zij het zombies of een dorp) keren terug in The World’s End op kosmische schaal. Het knappe is dat de film de innerlijke problemen van de personages, namelijk de keuze tussen opgroeien en een “schaap” worden, of niet volwassen worden maar wel in vrijheid, betrekt op kosmische schaal. Persoonlijke problemen blijken net zo goed het probleem van een volledige samenleving, en met veel humor legt The World’s End de pijnpunten van conformerend leven of vrij ten onder gaan bloot.

Wolf Children

16. Wolf Children (Mamoru Hosoda)

Wolf Children (2012) leest op papier als een high-concept fantasy-film en het plot begint aanvankelijk ook zo: een jonge student begint een relatie met een weerwolf, krijgt twee weerwolfkinderen met hem voor hij overlijdt en wordt gedwongen de kinderen alleen op te voeden. Maar de film begrijpt de kracht van fantasie als metafoor, en in wezen is Wolf Children een prachtige film over de valkuilen en moeilijkheden van opvoeden, en over wat het is om als jong kind langzaam maar zeker je eigen keuzes te maken. De dualiteit van de weerwolfkinderen, half mens, half dier, kan eveneens gezien worden als een metafoor voor ouderschap en opgroeien. De moeder krijgt te maken met aan de ene zijde een perfectionistische, vriendelijke dochter en een de andere kant een moeilijke, ongetemde zoon, terwijl zowel dochter als zoon keuzes moeten maken over hun eigen identiteit. In warme en ontroerende vignettes schetst Wolf Children het moeilijke leven van een hartverwarmende moeder, en de problemen die elk opgroeiend kind op zijn pad zal krijgen.

To the Wonder

15. To The Wonder (Terence Malick)

Terrence Malick heeft zijn voor én tegenstanders, maar To The Wonder (2012) leek beiden te verenigen. Tegenstanders zagen in de film munitie om de man nog verder af te schieten- “langdradig, pretentieus, non-personages”- terwijl voorstanders matigjes reageerden. Ik vond To The Wonder echter een fantastische film, terwijl The Tree of Life (2011) mij bijvoorbeeld niet volledig overtuigde. Malick is in To The Wonder nog radicaler bezig dan in The Tree of Life, en de film is een brok bijna pure abstractie. In wezen kan de film samengevat worden als een hyperreligieuze dansvoorstelling. De acteurs acteren met hun lichaam, en het verhaal is samen te vatten als aantrekkingskracht en afstoting die bij de liefde komt kijken. De existentiele religieuze crisis die in The Tree of Life speelde komt ook naar voren in To The Wonder, als metafoor voor de bekoelende relatie: is “God” “liefde” en zo ja, waarom voelen mensen zich dan toch zo verlaten? Een film over een overgaande relatie, maar ook over de vermeende existentiële leegte van het universum waar Terence Malick geen raad mee weet. En dat alles als een poëtische dans, tussen mensen onderling en mens en natuur.

Only God Forgives

14. Only God Forgives (Nicolas Winding Refn)

Voor een film met een grote Hollywood-acteur is Only God Forgives (2013) zeer weerbarstig: een minimum aan verhaal en een maximum aan geweld en Freudiaanse en religieuze symboliek. Het is een vrij experimentele film, waarin de Oedipale castratie-angst van de hoofdpersoon tot een gewelddadige botsing komt in een ontmoeting met een Thaise gangster die fungeert als een Bijbelse Engel Der Wrake. Het gebrek aan plot en comfort voor de kijker zorgt ervoor dat je je moet overgeven aan de grillen van Nicolas Winding Refn. Doe je dat, dan zal de film je overrompelen en hypnotiseren. Ik was tijdens het kijken van de film zo in trance, dat ik niet doorhad dat de halve zaal leegliep. Dat zegt genoeg over wat voor film je kunt verwachten.

Inside Llewyn Davis

13. Inside Llewyn Davis (Joel & Ethan Coen)

Zoals ik in mijn analyse betoogde is Inside Llewyn Davis (2013) een uiterst doortimmerde film, waarbij elk los symbool, van een rode kater tot een muziekclub genaamd The Gate of Horn, een duidelijke functie heeft in de psychologische queeste van een hoofdpersoon in crisis. Maar het knappe is dat ondanks de hermetisch uitgedachte structuur de film losjes en speels aanvoelt, soms bijna geimproviseerd. De prachtige liedjes zijn ankers in een film die allerlei kanten op meandert, en ook de rest van de film zit dus tussen vrij en gedirigeerd qua vorm in. Dat The Coen Brothers zo’n mooie balans weten te vinden tussen wat uitersten lijken, toont hun grootsheid als regisseurs.

La Grande Belezza

12. La grande belezza (Paolo Sorrentino)

Hoe kan je, omringd door ultieme schoonheid, toch een existentiële leegte voelen? Het is een dilemma dat ten grondslag ligt aan het prachtige La grande belezza (2013)en een vraagstuk dat vooral visueel getoond word. In de prachtige tableaus, met virtuoos camerawerk wordt de schoonheid van Rome constant benadrukt, maar dezelfde tableaus voelen bij vlagen overweldigend en claustrofobisch. Ook de vele (moderne) kunstwerken die de revue passeren zitten tussen nietszeggend en alleszeggend in. Het is de dolende Jep, de hoofdpersoon, die tussen deze uitersten manoeuvreert, en die daarin tevergeefs zijn weg probeert te vinden, tot het prachtige einde.

Nymphomaniac Vol 1

11. Nymphomaniac Vol. 1 (Lars von Trier)

Nymphomaniac Vol 1. (2013) is, ondanks dat Von Trier geen final cut had voor de film en de film dus ook deels de visie is van producenten, toch een typische Von Trier film, ondanks dat de seks nu echt nog wat explicieter is dan in zijn andere werken. Sterker nog, het vat al zijn obsessies samen, van de moeilijke relatie tussen man en vrouw, tot een uitwerking van zijn depressie; van masochisme als een vorm van liefde, tot het experimenteren met verschillende visuele vertelvormen. Daarnaast bevat de film ook vele intermezzos, terzijdes en encyclopedische verwijzingen die het beste kunnen gezien worden als voetnoten bij Von Trier’s film. Naast dat Nymphomaniac in wezen dus de meest directe vertolking is van het brein van Von Trier, met expliciete verwijzingen naar zijn obsessies en favorieten, is het ook een van zijn meest empathische films. De film werkt briljant op drie niveaus: als opwindende, lichamelijke film; als ontroerende, empathische film; als intellectuele, bijna encyclopedische film. Nooit heeft Von Trier zo expliciet een beroep gedaan op zowel hart, (onder)buik en hersens.


Morgen: nummers 10-1


Onderwerpen: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,


Reageer op dit artikel