De top 25 van Theo 2013 (Slot)
De top 10

31 december 2013 · · 2013 + Indientjes 2013 + Lijst

10-1

We zijn nu aangekomen bij mijn top 10. In de top 10 onder andere drie (!) documentaires, waarvan twee waar Werner Herzog meewerking aan verleende. Naast de twee noteringen voor films die dit jaar op het IDFA draaiden, is mijn nummer 1 ook slechts een handvol keren op het Holland Animation Film Festival te zien geweest. Sowieso hebben een flink aantal van de noteringen in mijn top 10 slechts een handvol keren in de bioscoop gedraaid. Een van de films draaide in het retrospectief Previously Unreleased, een drietal films draaide enkel op festivals, en een aantal van de andere films in mijn top 10 waren binnen enkele weken uit de bioscoop verdwenen. Het mag dan wel een magistraal jaar voor films zijn geweest, je moest soms je best doen deze films te vinden in de bioscopen.


An Inconsolable Memory

10. An Inconsolable Memory (Aryan Kaganof)

Ik word graag uitgedaagd als kijker, aan het werk gezet en uit mijn comfortzone gehaald. Dat gebeurde dit jaar onder andere bij An Inconsolable Memory (2013), een film die interessante en gewaagde morele vraagstukken stelt, verpakt in een ongrijpbare, bijna gecodeerde buitenkant. Door te experimenteren met filmvorm vraagt de Zuid-Afrikaanse Aryan Kaganof de kijker te bespiegelen op wat persoonlijke herinneringen zijn, wat voor rol het verleden speelt in het heden, en in hoeverre we ooit de visie of herinneringen van een ander volledig kunnen doorgronden. In het hart van dit film-essay ligt een Zuid-Afrikaans nationaal trauma, dat Aryan Karganof aanvankelijk bewust bij de kijker vandaan houd, zodat de kijker op den duur wordt gevraagd zijn meningen te herzien en bij zichzelf te rade te gaan. Het spel met publiek en filmvorm levert belangwekkende inzichten op over zowel de Zuid-Afrikaanse politiek als het functioneren van het menselijke brein. De wisselwerking tussen het politieke en het persoonlijke, en tussen regisseur, publiek en de geinterviewde mensen maakt van An Inconsolable Memory een van de meer uitdagende films van het jaar.

On Death Row

9. On Death Row II (Werner Herzog)

Werner Herzog vs. de Amerikaanse overheid. In wezen bevind de kracht van het tweede seizoen van On Death Row, in Nederland op het Idfa eenmalig vertoont als één grote film, tussen de botsing van de humanistische visie van Herzog, en de conservatief-christelijke puriteinse moraal van de overheid van de staat Texas. Herzog staat voor de visie dat de doodstraf problematisch is, en dat geen mens een “monster” of de “verpersoonlijking van het kwaad is”, terwijl de geinterviewde ambtenaren de veroordeelde criminelen steevast reduceren tot “demonisch”, “onmenselijk”, “dierlijk” en “Satan”. Op het strijdterrein van deze twee visies vind Herzog zijn vertrouwde poëtische en vervreemdende terzijdes: van de gedeelde ervaringen tussen Herzog en een nihilistische seriemoordenaar, tot de ongelooflijk bizarre uitspraken van een redneck-meid over het (volgens haar gigantische) waarheidsgehalte van The Exorcist (1973), wat in de ogen van deze meid een documentaire is. Herzog levert zijn zoveelste meesterwerk af.

Post Tenebras Lux

8. Post Tenebras Lux (Carlos Reygadas)

Ik was geen groot fan van Carlos Reygadas’ Stellet Licht (2007), een film die in mijn ogen teveel leende bij andere regisseurs, zelfs wanneer hij niet een scène letterlijk kopieerde, zoals het einde van Ordet (1955), dat tevens het einde van zijn eigen film vormde. Nu heeft Carlos Reygadas eindelijk een film met een eigen smoel afgeleverd, en het is een prachtige smoel geworden. Volstrekt unieke beeldtaal, maar bovenal een scala aan symbolen die overtuigend met elkaar verbonden worden, maar die nooit helemaal sluitend worden. Juist de schurende elementen en losse eindjes die overblijven in deze semi-circulaire vertelling blijven in het hoofd steken. Een spookachtige film, die permanent op het netvlies geëtst blijft.

Frances Ha

7. Frances Ha (Noah Baumbach)


Frances Ha (2012)
is de ultieme film over wat het is om een zoekende twintiger te zijn. Tussen banen in, tussen woningen in, tussen vriendschappen in. De wereld verandert, verander jij mee? Frances Ha brengt dit thema vol humor en aanstekelijk enthousiasme naar de kijker. Frances, het hoofdpersonage, laat zich niet uit het veld slaan. Dat lijkt voor haar geeneens een optie. Dat Frances lange tijd in de film niet zo zeer meeverandert met haar omgeving is aanvankelijk geen probleem, want Frances blijkt zeer veerkrachtig, en kan wel tegen een stootje. Toch maakt ze uiteindelijk persoonlijke groei door, maar dat brengt de film niet naar voren op een moralistische wijze. Frances Ha beklijft vooral door de luchtigheid, door juist de lichtvoetigheid en de kleinschaligheid van de film.

Short Term 12

6. Short Term 12 (Destin Cretton)

Wat in wezen een simpele dramafilm is met een traditioneel onderwerp, wordt naar een hoger plan getild door het fantastische acteerwerk, en een aantal ijzersterke, onvergetelijke scènes. Dat regisseur Destin Cretton zich een meester toont in ingehouden camerawerk en montage tijdens deze scènes blijkt een extra kers op de filmische taart. De scène waarin Marcus rapt over zijn verleden wordt extra krachtig doordat de camera volledig op hem gefocust blijft. We zien de reactie van zijn begeleider niet, maar weten hoe erg het hem raakt, doordat de begeleider stopt met drummen. Het geluid illustreert de emotie van de begeleider, en de blik van Marcus spreekt eveneens boekdelen. De kleinschalige aanpak maakt van de film een wonder, zeker gezien het feit dat een minder subtiele regisseur in wezen Dangerous Minds II had gemaakt van dit materiaal.

Museum Hours

5. Museum Hours (Jem Cohen)

Museum Hours (2012) is een prachtige film over een opbloeiende vriendschap in het licht van lichamelijk verval. Wanneer tourist Anne in Wenen is voor ziekenhuisbezoek aan haar stervende nicht, brengt ze ook een bezoekje aan het museum, waar ze vriendschap sluit met suppoost Bobby. De kunst in het museum, en Bobby’s kunsthistorische terzijdes, schijnen een licht op het thema van sterfelijkheid en verval, en geven Anne en Bobby een visie op de werkelijkheid die troost bied. Kunst blijkt niet alleen een perfecte metafoor voor het leven, maar de manier waarop men naar kunst kijkt blijkt ook een perfecte manier om het dagelijks leven te kunnen aanschouwen.

Spring Breakers

4. Spring Breakers (Harmony Korine)

Spring Breakers (2012) is een bewust paradoxale film, die zich op het ongemakkelijke raakvlak tussen tegenpolen bevindt: het is een film waarin verseksualiseerde jonge meisjes feministische kracht vinden in diezelfde seksualisering, het is een film waarin de hedonistische Spring Break-cultuur tegelijkertijd enorm spiritueel en materialistisch is, het is een film waarin bevrijdend geweld heftige consequenties heeft, het is een kritiek op hedonisme die tegelijkertijd de bacchanalen ophemelt. De tegenstrijdige boodschappen en signalen van Spring Breakers bevindt zich ook al in de cast en crew, waarbij Disney-sterretje Selena Gomez botst met Hollywood-weirdo James Franco, gefilmd door arthouse-darling Benoît Debie, terwijl Gangstarapper Gucci Mane als antagonist opdraaft. Dat dit scala aan excessen en hysterische ruis nooit verveelt is te danken aan de doortimmerde structuur vol mantra’s en herhalingen, de intelligente diepere lagen rondom genderpolitiek en de surrealistische impulsen waarmee Harmony Korine zijn film doorspekt. De feministische gangster-Spice Girls van Spring Breakers zijn bijna even interessante personages als de wereldvreemde redneck-rapper Alien, en het is het duet tussen dit personage en zijn muzen op de klanken van Britney Spears “Everytime” dat van Spring Breakers meer maakt dan alleen een hele goede, experimentele Hollywoodfilm, namelijk een moderne klassieker.

The Act of Killing

3. The Act of Killing (Joshua Oppenheimer)

The Act of Killing is een volstrekt unieke documentaire, die de grenzen tussen fictie en werkelijkheid opzoekt. De genocide van 1965-66 in Indonesië kosten miljoenen opponenten van het militaire regime het leven, en de mannen, gangsters, die de executies uitvoerden staan centraal in The Act of Killing. Voor hun moorden werden ze geïnspireerd door Amerikaanse films, en door filmische propaganda werd jarenlang (en nu nog) de ware toedracht van de moorden verbloemd. Het is dus passend dat The Act of Killing de misstanden probeert recht te zetten door film. Anwar Congo, de hoofdgangster, en zijn handlangers, worden gevraagd hun “heldendaden” (lees: misdaden) na te spelen voor de camera. Langzaam maar zeker dringt bij Anwar en zijn mannen het besef dat het maken van deze film de beerput open trekt, de waarheid aan het licht brengt, en hun zal confronteren met hun eigen daden. Dat het laatste shot van de film, waarin Anwar Congo geconfronteerd wordt met zijn eigen demonen, bijna lijkt op een exorcisme uit een horrorfilm is dan ook volstrekt toepasselijk. Film kan inspireren tot erge daden, kan de waarheid verbloemen, maar kan ook de waarheid aan het ligt brengen en letterlijk visies veranderen.

The Master

2. The Master (Paul Thomas Anderson)

Paul Thomas Anderson, P.T.A voor ingewijden, flikt het hem weer. Een knaller van een film neerzetten die grootste themas aanpakt op een zeer kleine wijze. Inzet in The Master (2012) is dit keer de aard van mannelijkheid, het mannelijk libido en vermogen tot zelfdestructie, en de manier waarop religie (en religieuze, danwel politieke organisaties/cultussen) inspeelt op de menselijke (en mannelijke) wens jezelf te leren kennen. Aan de ene kant hebben we ongeleid projectiel Freddy Quell, gedreven door puur ID, aan de andere kant Lancaster Dodd, een narcistische zelfhulpgoeroe, en zijn rechterhand en vrouw Peggy Dodd, die een grotere vinger in de pap heeft dan de organisatie van Lancaster laat blijken naar de buitenwereld. De titanenstrijd tussen deze drie explosieve mensen is fantastich geschreven en geacteerd, en de film ontstijgt daarmee het idee dat het enkel een ontstaansgeschiedenis van Scientology betreft. Deze film gaat meer over twee mannen die met elkaar botsen, maar erg op elkaar lijken, en de vrouw die probeert de situatie in handen te houden.

It's Such a Beautiful Day

1. It’s Such a Beautiful Day (Don Hertzfeldt)

Ik heb rond de Indientjes It’s Such a Beautiful Day (2012) al een aantal maal de hemel ingeprezen als één van de beste films aller tijden. Ik blijf staan achter die boude uitspraak. Vorig jaar al prees ik in mijn toplijst één segment van de film, eveneens It’s Such A Beautiful Day (2011) genaamd. Deze lange versie voegt drie korte films van Don Hertzfeldt samen; naast het slotstuk gaat het respectievelijk om Everything Will Be O.k (2006) (het 1e gedeelte) en I Am So Proud of You (het middengedeelte). In combinatie met elkaar vullen ze elkaar perfect aan als een film die tegelijkertijd zeer persoonlijk en zeer episch opgezet is. Sprak ik tijdens de Indientjes al over de verschillende toonwisselingen van de film, waarin humor, drama, spanning, introspectie, het grote gebaar en kleine observaties afwisselen, maar hier wil ik tot slot nog benadrukken hoe goed Hertzfeldt deze wisselingen inzet. Nergens zijn de naden te zien tussen de toonwisselingen, nergens botsen de verschillende elementen met elkaar. Hertzfeldt maakt een meesterwerk, en het knappe is dat hij het eruit laat zien alsof het oergemakkelijk is zo’n prachtfilm in elkaar te flansen. Nergens voelt de film berekenend of hermetisch uitgemeten aan, en toch kent de film geen moment te veel en benadert de film perfectie. Met stokpoppetjes.


Onderwerpen: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,


4 Reacties

  1. beavis

    veel psychedelische achtergrondjes in je top 10, cool
    kudo’s voor het vele werk die dit jaar overzicht alleen al boven de middelmaat uit doet stijgen! ;)

    Heb drie films van deze tien nog niet kunnen zien, waaronder je numero uno
    Was inderdaad een lastige!
    Verder in grote lijnen wel eens uiteraard. Alleen Short Term 12 snap ik niet helemaal. Wel waarom je em zo goed vind, maar voor mij blijft de film toch iets te ‘bedachts’ houden waardoor het nooit top10 materiaal kan zijn. Maar ik moet wel terug denken aan het jaar dat ik Manic (2001) in de bios zag… was toen ook erg onder de indruk van het onderwerp en de indringende performances en wellicht heb ik die film toen ook wel in mijn top10 gezet… vergelijkbaar denk ik, en wellicht dat mijn lagere waardering gewoon komt door een toegenomen verlangen naar abstractie waar het op script en plot-devices aankomt aan mijn kant…

  2. Hendrik De Vries

    Complimenten, Theo. Prachtige tekeningen.

  3. Rik Niks

    Geweldige tekeningen en fijne stukjes Theo. Mooie reeks!

  4. Arjen

    Erg mooie lijst Theo, vooral je #1 moet ik maar eens gaan kijken. En inderdaad geweldige tekeningen. Zowel mooi getekend als inhoudelijk leuk. Wanneer komen de Verzamelde Werken uit? ;)


Reageer op dit artikel