Death by Hanging (1968)
Een discussie over de doodstraf

Death by Hanging

Nagisa Ôshima overleed vorige maand op 80-jarige leeftijd. De regisseur is internationaal vooral bekend vanwege enkele taboe-doorbrekende films zoals In the Realm of the Senses (1976). Een mooie gelegenheid om een iets minder bekende prent van de Japanner tegen het licht te houden. Salon Indien recensenten Kaj, bekend met het meeste werk van de filmmaker, en Hendrik, relatief onbekend met zijn werk, werpen hun blik op Death by Hanging, waarin Ôshima thema’s als de doodstraf en racisme aansnijdt.

Kaj: Erg jammer dat Ôshima’s reputatie voornamelijk rust op In the Realm of the Senses. Op het idee van de kijker ergens mee confronteren en een film maken als rebellie/strijd tegen de goede orde na is In the Realm of the Senses namelijk absoluut niet representatief voor zijn oeuvre. Death by Hanging daarentegen heeft zowel thematisch als qua vorm veel meer gemeen met een aantal andere films uit zijn oeuvre. In sommige opzichten bevat de film zelfs de meest extreme vormen daarvan. Zoals de Brechtiaanse vervreemding die Ôshima inzet om de kijker te laten nadenken over wat hij presenteert in plaats van mee te laten leven.

Bij mij sorteerde dat wel enig effect, vanaf het begin meteen al. De film begint als een soort documentaire-achtige aanklacht tegen de doodstraf, maar wordt al snel veel meer. Een ter dood veroordeelde Koreaanse jongeman, R genoemd, wordt opgehangen maar na een half uur klopt zijn hart nog steeds. En dan begint het gedonder, terwijl de documentaire benadering al verlaten is. De gevangenisbewaarders willen hem opnieuw verhangen, maar dan blijkt dat iemand zich bewust moet zijn van zijn daden en berouw moet tonen om ter dood veroordeeld te kunnen worden, en dat kan een bewusteloos iemand niet. Dus wordt hij bijgebracht, maar dat helpt niet, want hij blijkt amnesie te hebben.

Death by Hanging

Hendrik: Het feit dat Ôshima’s oeuvre sterker naar deze film dan naar In the Realm of the Senses hangt stemt mij positief. Death by Hanging wist mij namelijk meer te bekoren dan de eindeloze expliciteiten in het bekendste (of beruchtste) werk van de regisseur. Dit zit hem absoluut in de thematiek en de wijze waarop deze aan de kijker wordt gepresenteerd. De vervreemding die de regisseur met zijn stijlkeuze oproept deed mij in eerste instantie versteld staan en zette mij ogenblikkelijk aan het denken. Kan een doodstraf ooit gerechtvaardigd worden? Dient degene die de executie uitvoert niet hetzelfde lot te ondergaan? Deze vragen bestrijken nog maar een deel van de omvangrijke thematiek die de film behandelt. Wat dat betreft bereikt deze keuze het gewenste effect denk ik.

Helaas kent de Brechtiaanse stijlkeuze ook een keerzijde, namelijk dat de vervreemding maakt dat je als kijker vrij snel afhaakt wanneer bepaalde statements te ver worden doorgevoerd. De scènes waarin de bewaarders de veroordeelde zijn jeugd extreem stereotypisch portretteren worden naar mijn smaak iets te langgerekt en duren daarmee te lang. Als dit is wat jij met extremiteiten ten opzichte van de rest van Ôshima’s oeuvre bedoelt Kaj dan ben ik zeer benieuwd om mij hier verder in te verdiepen.

Death by Hanging

Kaj: Dat is daar inderdaad een voorbeeld van, in de zin dat het bijna letterlijk Brechtiaans theater wordt. Zeker in de scènes dat de officieren in een met krantenpapier beklede ruimte een scène opvoeren terwijl de anderen vanuit een raam met daarachter de Japanse vlag toekijken. Maar die vervreemding komt natuurlijk om de hoek kijken als die ene officier daadwerkelijk een meisje vermoordt voor de ogen van R om diens geheugen over zijn eigen daden op te frissen; waarna dat meisje dan weer tot leven komt als R’s zus die eerst alleen hij en de moordenaar kunnen zien.

Het is haar personage dat me een beetje aan vormingstheater doet denken, met haar lange speeches en uiteindelijk de filosofische dialoog met R tijdens de ‘wake’. Waar ik in tegenstelling tot jou geen enkele moeite heb met de eerdere toneelstukjes test dit gedeelte op het eind wel mijn geduld, ook omdat deze gevolgd wordt door een voorgelezen brief met alleen de brief in beeld. Maar verder zijn haar toevoegingen wel essentieel voor het culturele debat dat de film uitnodigt, en keert Death By Hanging na existentialisme, racisme en andere zaken uiteindelijk mooi terug naar de ethiek van de doodstraf. Een fascinerende, complexe film die misschien niet de beste uit Oshima’s oeuvre is maar wel bij de hoogtepunten hoort.

Death by Hanging

Hendrik: Ook ik had af en toe wel moeite met het trage verloop gedurende de tweede helft van de film. De aanwezigheid van het tot leven gewekte meisje haalt de vaart, voor zover deze er in zat, volledig uit de film. Toch wist het gedeelte waarin zij participeert mij beter te onderhouden dan de eerdere toneelstukjes. De filosofische discussie leverde veel inzichten op over de gevoelens tussen Koreanen en Japanners destijds. Door de gedachtes van twee kanten in deze film hardop uit te laten spreken krijg je een compleet beeld en enigszins begrip voor beide partijen. Ook wat dat betreft is de gekozen vorm uitermate functioneel. Afgaande op deze film is Ôshima inventief en creatief genoeg om zijn boodschap goed en volledig over te brengen.

Naast de verteltechniek maakt de regisseur nog een paar keuzes die mij wel konden bekoren. Zo horen we zodra R naar buiten loopt een voice-over speech van niemand minder dan Adolf Hitler. Ook de vele krantenknipsels aan de muur, die de media-aandacht rondom de waargebeurde gebeurtenissen waarop de film gebaseerd is illustreren, zijn slim gebruikt. De visuele symboliek waar de film mee afsluit is wat mij betreft ook om door een ‘ringetje’ te halen. Ik weet niet precies hoe deze film destijds in Japan ontvangen is, maar ik kan me voorstellen dat Death by Hanging zeker als controversieel ervaren is. Ondanks het dus wat trage karakter van deze film heeft Ôshima mijn interesse gewekt. Iets wat na In the Realm of the Senses nog wat te wensen overliet.


Onderwerpen: , , ,


Reageer op dit artikel