Herkijk: verrijking of tijdsverspilling?
Een persoonlijk dilemma

17 juli 2013 · · Column

Mulholland Dr. (2001)

Een paar weken geleden: Ik kijk Edward Yangs The Terrorizers (1986). Ik ben vervuld van verwachting aangezien deze regisseur bijzonder veel indruk op mij maakte met zijn Yi Yi (2000). De eerste helft van de film maakt eerlijkgezegd weinig indruk behalve dat ik merk dat zijn stijl een rustgevend en bijna zelfs kalmerend effect op me heeft. Plotsgewijs voel ik me in het diepe gegooid daar er een aantal op het oog losstaande verhaallijnen uiteen worden gezet. Naar gelang de film vordert komen de lijntjes bij elkaar en tegen het einde ben ik zwaar onder de indruk, wederom. De informatie uit het begin van de film die ik maar moeilijk tot me nam zou ik met de kennis van nu zeker nog een keer willen zien. Met andere woorden, ééntje voor de herkijk. Maar, zou ik in plaats van een nu al bekende film beter proberen te doorgronden, mijn tijd niet nuttiger willen besteden om een nieuwe en mogelijk nog betere film te ontdekken?

Persoonlijk vind ik bovenstaande een lastig dilemma. Als licht ontaarde cinefiel wens ik zoveel mogelijk films te kijken, het liefst uit divers uiteenlopende genres en windstreken. Wanneer ik tijd heb, of maak, om de filmfreak in mij te voeden ontdek ik graag iets nieuws, zeker met die enorme lijst klassiekers achter de hand. Toch vallen er veelal ook genoeg nieuwe dingen te ontdekken in films die voor een tweede, derde of zelfs vierde keer bekeken worden.

Zo kwam ik op zeventienjarige leeftijd voor het eerst in aanraking met David Lynch zijn meesterwerk Mulholland Dr. (2001). Deze speelde op een lome nazomeravond op de Belgische zender Canvas. Een presentator leidt de film in als een ‘moeilijk oplosbare puzzel’. Ik start de videorecorder en ga er eens voor zitten. De fascinatie begint al bij het openingsshot en 146 minuten later gaat de recorder op stop en begin ik meteen terug te spoelen. Ik begreep er niks van maar vond het geweldig. Dit moet ik gaan snappen! Inmiddels, twaalf jaar later, heb ik deze film zonder overdrijven een keer of tien achter de kiezen. Het kostte me daarvan een paar keer om het plot te doorgronden, de overige kijkbeurten kwamen voort uit pure liefde en fascinatie. Zo staat deze film, ook na duizenden andere films, nog steeds fier op nummer één in mijn lijst met favorieten. Was dit zonder herkijk ook zo geweest? Of heeft de kwaliteit van deze film er juist toe geleid dat ik deze zo vaak op mijn netvlies heb geprent?

Tijdens een college filmanalyse wat ik een paar jaar geleden volgde poneerde de docent de stelling dat je een film pas echt gezien hebt na herkijk. Pas wanneer je de inhoud al kent weet je waar echt op moet letten om een goeie analyse te kunnen doen. Een herkenbare observatie maar in hoeverre gaat deze op? Er zijn talloze titels die voor mij na slechts één kijkbeurt geen enkel mysterie meer zijn. Of dit vaak goeie films zijn is een tweede. Voor een cinefiel die met de problematiek die ik in de eerste alinea uiteen zet worstelt zijn deze films makkelijk. De inhoud is eenvoudig tot je te nemen en herkijk is net zo min gewenst als noodzakelijk. Deze categorie cinema is gelukkig beperkt en indien gewenst eenvoudig te omzeilen. Bij de meeste films lijkt het toch wat complexer te liggen.

Il Deserto Rosso (1964)

Nog een voorbeeld: Il Deserto Rosso (1964) van Michelangelo Antonioni. Een film waarvan een deel aan mij voorbij ging tijdens de eerste kijkbeurt. De stijl van de regisseur, die je zo mogelijk moet leren kijken, bleek achteraf nog niet volledig aan mij besteed, al kon ik er deels wel van genieten. Nadat ik Antonioni’s oeuvre wat nader tot mij nam en veel over met name deze specifieke film gelezen had waagde ik mij hier opnieuw aan en werd zowaar overrompeld. De composities, kleurkeuze en sfeerversterkende geluidsband kon ik beter plaatsen waar ik deze eerder nog als vrij willekeurig zag. Opmerkelijk hoe een herhaling van precies dezelfde beelden, sfeer en muziekkeuze een ander effect op mij had dan eerder.

Wat leer ik hiervan? Moet ik alle films die mij ooit onberoerder lieten dan gehoopt herkijken? Zou ik bijvoorbeeld na een tweede of derde keer Wong Kar Wai’s In the Mood for Love (2000) wel waarderen? Deze film wist mij maar zeer beperkt te bekoren maar toch lees ik talloze lovende recensies over wat misschien al een moderne klassieker genoemd mag worden. Hier zou iets vergelijkbaars aan de hand kunnen zijn als bij Antonioni’s cinema. Vergt deze film misschien wat meer inspanning en moet ik me hier ook ‘inlezen’? Klinkt plausibel maar toch weerhoudt iets me hiervan en zegt een bepaald onderbuikgevoel me dat deze regisseur en deze film in het bijzonder nooit echt mijn ding gaat worden. Bij Antonioni wist ik kennelijk wel dat ik te ongeschoold naar een meesterwerk zat te kijken. Is herkijk dan niet zozeer een herontdekking danwel een bevestiging van iets wat ik eigenlijk al lang wist? Wie het weet mag het zeggen.


Onderwerpen: , , , , , , , ,


3 Reacties

  1. Rik Niks

    Een beter begrip krijgen is maar 1 reden om een film opnieuw te kijken. Ik merk zelf dat het herbeleven van een bepaalde sfeer van een film reden kan zijn voor herkijk, of simpelweg het opfrissen van het geheugen. Juist een overdaad aan nieuwe titels en dus indrukken, maakt dat veel snel weer wegzakt. Wat tijd investeren in herkijk van films die de moeite waard waren kan het dan best winnen van een volgende vluchtige nieuwe indruk.

    Maar inderdaad, als het gaat om het zoeken naar een klik met een film, blijft het gissen wat wel werkt en wat niet. Ik herkeek afgelopen week The Killer of Sheep en The Man Who Shot Liberty Valance. Beiden vielen wederom tegen, toch blijven het titels die me ergens fascineren en op een ander moment misschien wel klikken. In het geval van The Killer of Sheep kan ik er nog steeds de vinger niet op leggen waarom de film niet werkt voor mij; maar zodoende blijft er dus ook ruimte voor dat de klik nog wel een keer komt. Als het duidelijker voor je is waarom een film niet voor je werkt, lijkt een herkijk me minder zinvol.

  2. Olaf K.

    Mijn ervaring is dat herkijken over het algemeen enorm de moeite waard is maar er is een ‘obvious’ aspect dat het echt anders maakt. De tweede, derde etc kijkbeurt is academischer, en de atmosferische gevoelsmatige kant van de film kan daardoor veel minder indruk maken. Zo kan de cineast bewust aansturen op de verdwaaldheid van de kijker. Dat is wat Antonioni in zijn meesterwerken doet. Bij herkijk ben jij als kijker een stuk minder verdwaald, dus die ervaring werkt niet optimaal meer. Of neem A brighter summer’s day van Edward Yang. Bijzonder moeilijke eerste helft (net als Terrorizers) waardoor je als kijker net zo weinig grip op de werkelijkheid hebt als die mensen in de film.

    Waar ik voor mezelf niet over uit ben is wat nu precies bepaalt dat een film bij herzien wat tegenvalt. Ik heb Antonioni met heel veel plezier herbekeken. Ik merkte dat Wong Kar Wai wat tegenviel. De magie van Chungking Express had ik al eens ervaren en kennelijk was die ervaring voor een groot deel wat die film voor mij maakte.

    Kortom, I dunno..

  3. Kaj van Zoelen

    Je noemt daar met Chunking Express en A Brighter Summer’s Day nou net twee films die bij mij herkijk beter bevielen dan de eerste keer. Dat komt in het laatste geval deels door omstandigheden, maar heeft ook te maken met een hierboven nog ongenoemd aspect bij de herkijk: Dat je op het moment dat je jaren later een film opnieuw ziet, zelf ook veranderd bent en mogelijk anders naar bepaalde aspecten kijkt.


Reageer op dit artikel