Het beste van 2012 volgens Theodoor

5 januari 2013 · · 2012 + Lijst

Toplijst: Tekening door Theodoor Steen

Aan het einde van het jaar wordt de balans weer opgemaakt, en dan pas valt echt te zien hoe het jaar beviel. Ik zag dit jaar meer recente films dan ooit, welgeteld (precies) 400 stuks (inclusief korte films) die draaiden op verscheidene festivals, bioscopen, en hier en daar zelfs een tv-première hadden (films zoals de One Night Stands). In de top 10 staan, door de vele festivals die ik bezocht (Imagine, NFF, HAFF en een dagje IFFR) opvallend veel festivalfilms, en opvallend weinig grote Hollywood-producties (waarvan wel verscheidene voorkomen in de top 30).

De beste films uit Amerika dit jaar waren dan ook geen Hollywoodproducties, maar kleine of semigrote onafhankelijke films, en hier en daar een middelgrote studioproductie. Steven Soderbergh had een geweldig jaar, met twee fantastische films (Haywire en Magic Mike), Tim Burton keerde terug met twee sterke films (Frankenweenie, en het publiekelijk slecht ontvangen en totaal verkeerd begrepen Dark Shadows), de Nederlandse filmindustrie had een topjaar (films als Kauwboy, Het Meisje en de Dood, Brammetje Baas, 170 HZ en De Van Waveren Tapes waren van erg hoog niveau), en het bleek het jaar van Channing Tatum (21 Jump Street bleek zowat de leukste komedie van het jaar en Magic Mike is zoals gezegd briljant). Maar maar tien films kunnen de beste zijn. En de runners-up behoren daar helaas net niet toe: Cloud Atlas (Tom Tykwer, Lana Wachowski, Andy Wachowski) Holy Motors (Leos Carax) Dark Blood (George Sluizer), ParaNorman (Chris Butler, Sam Fell), Amour (Michael Haneke).

Beyond the Hills

10. Beyond the Hills (Cristian Mungiu)

Een uiterst subtiele, gelaagde en genuanceerde kijk op gevestigde instituten in Roemenië: politiek, medisch en vooral religieus. De uiterst trage opbouw heeft een functie, en de film laat op pijnlijk gedetailleerde wijze zien hoe een aanvankelijk vrij normale situatie extreem kan escaleren. Dankzij achtergrondinformatie van mijn zus, die in Roemenië woont en werkt, vielen kleine cultuurgebonden elementen nog beter op hun plaats, waardoor de kritiek op de moeilijk functionerende samenleving in Beyond the Hills nog duidelijker aankomt. Het sublieme laatste shot is daarin overduidelijk.

De Van Waveren Tapes

9. De Van Waveren Tapes (Wim van der Aar)

Wim van der Aars vormexperiment, dat hij baseerde op het voor hem onbekende leven van de voor heel Nederland onbekende Guido van Waveren begint met een fantastische premisse: Van der Aar vindt tientallen audiotapes afkomstig uit de erfenis van Guido van Waveren, een eenzame, getroebleerde man die zijn hele leven, en al zijn telefoonconversaties opnam op deze tapes. Van der Aar reconstrueert het leven van Guido, zonder hem ooit te tonen, en steunt daarbij op de connecties die de kijker zelf maakt tussen de impressionistische beelden en de vaak contrasterende geluidsband. De Van Waveren Tapes is boeiend puzzelwerk, voor zowel regisseur als kijker.

Beasts of the Southern Wild

8. Beasts of the Southern Wild (Benh Zeitlin)

De onbezonnen jeugd als een apocalyptisch drama. Met een flink vleugje folklore en fantastisch acteerwerk van Quvenzhané Wallis creëert hij een melodramatisch maar eveneens subtiel sprookje, waarin de dood een centrale plaats speelt. De botsing tussen natuurkrachten, de kindertijd, ziekte en herinnering is niet altijd even logisch, maar juist in de rauwe randjes en bizarre terzijdes zet Beasts of the Southern Wild zijn weerhaken in de kijker. Wat had kunnen leiden tot edelkitsch heeft een volstrekt unieke film opgeleverd.

Himizu

7. Himizu (Shion Sono)

De tweede film in deze lijst die een poëtische draai geeft aan een recente natuurramp, en ongetwijfeld even goed. Ik ben, afgezien van slechts een paar films, niet bekend met het werk van Shion Sono, maar Himizu smaakt naar meer. Een pijnlijke liefdes- en familiegeschiedenis speelt met op de achtergrond een even roerige nasleep van de aardbeving in Japan. De ontworteling van de samenleving en het lot van de hoofdpersonen valt niet los te koppelen en levert enkele explosieve en bijzondere scènes op, die zonder meer lang zullen blijven naspelen in mijn hoofd.

Carré Blanc

6. Carré blanc (Jean-Baptiste Léonetti)

Nog zo’n stilistisch meesterwerkje is >Carré blanc, die op volstrekt unieke wijze de kille maatschappijkritiek van Haneke koppelt aan de emotionele horror van de late Cronenberg en de slapstick van Tati. Toch is Carré blanc volledig Jean-Baptiste Léonettis eigen ding, visueel met niets te vergelijken in een bijzondere combinatie van strakke decors en explosief acteerwerk. Een grappig, ontroerend, ontluisterend en beangstigend toekomstbeeld, dat een gooi doet naar de dystopische kronen van Fahrenheit 451 (1966), Soylent Green (1973) en Brazil (1985).

Dead But Not Buried

5. Dead But Not Buried (Phil Mulloy)

Zonder meer de meest radicale én de meest grappige film die ik dit jaar in een bioscoop zag (in dit geval op het HAFF). Dead But Not Buried is het vervolg op het ook erg sterke (maar uiteindelijk minder goede) Goodbye Mr. Christie (2012), dat op precies dezelfde wijze gebruik maakt van zeer beperkte animatie en voice-acting: namelijk een constante herhaling van dezelfde 12 beeldjes per seconde voor elk afzonderlijk personage (enkel de oersimpele achtergronden (veelal rasters) en attributen (veelal piercings) veranderen soms), die er elk uitzien als een snel met met digitale vingerverf geschetst silhouet. De stemmen komen allemaal uit een spraakcomputer, inclusief foutieve uitspraken en bizarre vertalingen. Alle humor, spanning, inleving in de personages en details komen voort uit het werk wat de kijker moet doen. Het is vergelijkbaar met Dogville (2003), al geldt het invulwerk, dat vereist wordt van de kijker, hier voor werkelijk elk aspect van de film. Dit levert echter grappige taferelen op, volstrekt absurd qua humor. Het hilarische hoogtepunt is een 8 minuten durende scène in een donkere grot: het beeld is de volle 8 minuten volledig zwart. Voor een snelle indruk: bekijk deze korte spin-off van Dead But Not Buried op vimeo:

The Banker from Lupus Films on Vimeo.

Magic Mike

4. Magic Mike (Steven Soderbergh)

Als film onterecht angstvallig genegeerd door een groot deel van het publiek (hetero-mannen) om verkeerde redenen en omarmd door andere groepen (vrouwen en homo’s) om dezelfde verkeerde redenen. Magic Mike heeft immers veel meer om het lijf dan mannelijke strippers. Het is, voor wie door de uiterlijke glitz en glamour heen kan prikken, een fantastische bespiegeling op de economische crisis, een uiteenzetting van een milieu waarin seks en geld inwisselbaar zijn, en een uitstekende moderne update van Sunset Blvd. (1950) of Showgirls (1995). Daarnaast is het een briljant geschoten film, met uitstekende choreografie, en toffe typografie; allemaal elementen die we van de zwaar onderschatte Steven Soderbergh gewend zijn.

It's Such a Beautiful Day

3. It’s Such a Beautiful Day (Don Hertzfeldt)

It’s Such a Beautiful Day is een korte film die draaide op het HAFF, en die nu in combinatie met de vorige twee delen in de trilogie zijn te bestellen op import-dvd van de website van de filmmaker. It’s Such a Beautiful Day gaat verder met de stijl en plot van de vorige twee delen (respectievelijk Everything Will Be Ok en I Am So Proud of You: dat betekent een inkijk in het leven van een terminaal zieke man, die vanwege zijn neurologische problemen last krijgt van waanbeelden. Dat alles in een bizarre mix van slapstick, angstaanjagende waanbeelden, poëtische terzijdes, grappige observaties en melancholische jeugdherinneringen. De personages, stokpoppetjes, bewegen door een wereld die het midden houdt tussen het werk van Stan Brakhage, Terrence Malick, Roman Polanski, Woody Allen en een vleugje Monty Python. En toch is het ook volstrekt Don Hertzfeldts eigen ding. Humor en tragiek liggen dicht bij elkaar.

Anna Karenina

2. Anna Karenina (Joe Wright)

Het meest pure staaltje cinema dat ik dit jaar zag bevindt zich in Joe Wrights fenomenale Anna Karenina: een dansscène waarin cross-cutting, levende standbeelden, ballet en lang uitgesponnen camera-bewegingen elkaar op virtuoze wijze afwisselen, en de botsende emoties in de personages (passie, schaamte, woede, jaloezie) enkel visueel verbeeld worden. Anna Karenina wordt, in de stijl van Joe Wright, letterlijk een theaterstuk waarin iedereen een rol speelt, en de coulissen van de stad beginnen steeds meer beklemmend aan te voelen. De angsten en gevoelens van Anna Karenina worden op deze wijze altijd geïllustreerd door decor en cinematografie, maar Keira Knightley weet ook met haar acteerwerk nuances aan te brengen. Een film die bewijst dat een getrouwe verfilming niet perse de letter hoeft te volgen, maar de kern kan vatten door afwijkende keuzes.

The Woman

1. The Woman (Lucky McKee)

The Woman, is net als Anna Karenina en Magic Mike, een film die gaat over het beklemmende keurslijf van (seksuele) genderrollen. Maar waar Anna Karenina en Magic Mike slechts hinten naar de horror van de patriarchale samenleving, daar is The Woman letterlijk een exploitation-horrorfilm. Een aanslag op de zintuigen, met een briljant weerzinwekkende finale. De film is een aanklacht tegen misogynie, in kleine en grote vorm, maar schuwt tegelijkertijd niet om hardhandig geweld tegen de vrouwelijke personages te tonen. Het is juist deze paradox waardoor The Woman blijft rondspoken in het hoofd, en ook de bizar ontoepasselijke indie-rock-soundtrack werkt mee in deze tegenstrijdigheden. The Woman is grillig, afwijkend, problematisch, maar ook briljant, gedurfd en vol dubbele bodems. Het is de film die bij mij dit jaar het meeste weerzin opriep, maar ook de film die het langst bleef hangen en die ik het vaakst heb herkeken. Het is een gewaagde, gelaagde en geslaagde film die juist dankzij de rauwe randjes tot Lucky McKee’s meesterwerk gekroond mag worden.


Onderwerpen: , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,


6 Reacties

  1. ed crane

    Hoe is Dark Shadows totaal verkeerd begrepen? Ik heb die film nog niet gezien, dus zelf kan ik er niks over zeggen, maar het is misschien handig voor me om alvast te weten voor wanneer ik’m dan wél ga zien.

    Leuke illustraties trouwens :)

  2. Theodoor Steen

    Omdat de dingen waar de film op afgekraakt is (onlogisch plot, vreemd quasislecht acteerwerk, campy humor, bizarre deus-ex-machinas, constant wisselende toon, soapy plotontwikkelingen) allemaal aanwezig waren in de serie, en de film een ode is aan die serie. Oftewel, alle vermeend slechte elementen zijn bewuste keuze’s van Burton en Co. Het is dus een film die in de lijn ligt van Mars Attacks, Pee-Wee’s Big Advanture, Charlie and the Chocolate Factory en misschien zelfs Beetlejuice. Films die, hoewel ze ook in bepaalde kringen afgekraakt werden ook enorm veel lof kregen vanwege deze elementen. Maar Burton lijkt (ten onrechte, nou ja, afgezien van het slechte Sweeney Todd en het middelmatige Alice in Wonderland) zijn fanboy-credits verspild te hebben, want niemand sprong op de bres voor Dark Shadows, ook niet de fans die juist Mars Attacks omarmden.

  3. ed crane

    Oké, dank je, houden we in het achterhoofd.

  4. Erik Butter

    Ik denk ook dat veel mensen een beetje Tim Burton/Johnny Depp moe zijn.

  5. Verhoeven

    Nou, ik anders niet. Heb hardop genoten van Dark Shadows!

    Van je lijst wil ik zeker nog een keer Carré Blanc zien. Mooie maar wel cryptische illustraties trouwens!

  6. Henk Mul

    Ik ben ook erg over je tekeningen te spreken, theo. Hopelijk zet je deze trend voort!

    En ik kijk uit naar de nieuwe Hertzfeldt, de beste animator van deze eeuw.


Reageer op dit artikel