Het gelijk van The Lone Gunmen (2001)
Vreemde ervaringen met film en televisie (1)

11 september 2013 · · Column

The Lone Gunmen

Misschien wel de meest vreemde kijkervaring die film of televisie me ooit leverde kwam van de eerste aflevering van The Lone Gunmen (2001), de spin-off televisieserie van The X-Files (1993-2002) die na één seizoen – slechts dertien afleveringen – alweer werd stopgezet wegens tegenvallende kijkcijfers. The Lone Gunmen draait om de drie hacker-complottheorie-nerds die in The X-Files af en toe een bijrol hadden wanneer Fox Mulder hun hulp nodig had om een zaak op te lossen. Het verschil met The X-Files is dat er in The Lone Gunmen geen paranormale zaken of buitenaardse wezens aan te pas komen. De complottheorieën blijven wat meer met de voeten op de grond. Relatief dan natuurlijk.

Ik heb wel iets met complottheorieën. Niet vanwege een vermeend waarheidsgehalte; het concept zélf fascineert me. Het gaat me er juíst om dat het één grote constructie is, fictie gecreëerd rond de werkelijkheid. Hoe omvangrijker het complot, hoe beter. Het maakt me hierbij niet uit of de complottheorie nu daadwerkelijk door de bedenkers wordt aangehangen of bewust is gecreëerd als pure fictie. Van From Hell (Hughes, 2001) over Jack The Ripper, tot de chaos in Duitsland ten tijde van de Weimar-republiek in Dr. Mabuse, der Spieler (Lang, 1922); van de moord op John F. Kennedy in JFK (Stone, 1991) en die op Pim Fortuyn in 06/05 (Van Gogh, 2004), tot misschien wel de meest tot de verbeelding sprekende hedendaagse complottheorie, die rond de aanslagen van 11 september, zoals in onder andere de beroemde/ beruchte documentaire Loose Change: Second Edition (Avery, 2005) die 9/11 voorstelt als een inside job georkestreerd door de Amerikaanse regering en het militair-industriële complex, waarbij op afstand bestuurde vliegtuigen het WTC in zouden zijn gevlogen.

Al bleek The Lone Gunmen niet echt een succes, toch zou de serie in 2002 ook op de Nederlandse buis verschijnen, op Yorin. Wanneer een televisiezender de uitzendrechten van een succesvolle Amerikaanse serie koopt is het vrij gebruikelijk dat men er ook goedkoop één of meerdere onsuccesvolle series bij aanschaft, zo heb ik me eens laten vertellen. Die onsuccesvolle series worden dan bijvoorbeeld doordeweeks ’s avonds laat uitgezonden – gedumpt of in de juiste, kleine niche geplaatst, hoe je het ook wilt zien – wanneer de gemiddelde mens al naar bed is. Of wanneer men nog een beetje rondzapt om te kijken of er nog iets op is. Zo stuitte ik op de pilot-aflevering van The Lone Gunmen, simpelweg getiteld Pilot (Bowman, 2001). De aflevering werd in de VS oorspronkelijk uitgezonden op 4 maart 2001, in Nederland op 4 juli 2002.

Pilot, plot, spoilers

De pilot-aflevering begint met een poging van de drie Lone Gunmen een nieuwe chip te stelen, maar komt pas echt op gang wanneer één van hen, John, wordt geïnformeerd dat zijn vader door een auto-ongeluk om het leven is gekomen. De auto is totaal uitgebrand. Niet veel later vindt de begrafenis plaats.
Even later blijkt het geen ongeluk te zijn: in het wrak ontdekken de Lone Gunmen een apparaatje waarmee de auto op afstand blijkt te zijn bestuurd; het ongeluk lijkt bewust te zijn veroorzaakt om Johns vader te vermoorden. Hij werkte voor de overheid en zou “te veel weten”, maar waarvan wist hij te veel?
De drie bezoeken het huis van Johns vader. Door de computer van Johns vader te doorzoeken vinden ze een verwijzing naar een geheim tekstbestand. Om dit tekstbestand in handen te kunnen krijgen, hacken ze een database van de overheid. Het bestand draagt de titel “Domestic Airline In-Flight Terrorist Act”, het moet een tekstbestand zijn van een antiterrorisme-denktank met een beschrijving van een hypothetisch scenario waarbij terroristen een vliegtuig kapen. Echter, iemand is de Lone Gunmen op het spoor en ze moeten de hack voortijdig afblazen nog voordat het bestand binnen is.
Met wat aanwijzingen deduceren de Lone Gunmen dat Johns vader tóch aan de aanslag heeft weten te ontkomen. Wanneer John weer alleen in het huis van zijn vader is, blijkt deze daar nu ook ineens te zijn en dus inderdaad nog te leven. Welke informatie bezat zijn vader dat men hem er om wilde vermoorden? Hij vertelt John te hebben ontdekt dat het met betrekking tot het tekstbestand niet meer gaat om een hypothetisch scenario. Een kleine, geheime groep binnen de Amerikaanse overheid wil het scenario van een terroristische aanslag op een lijnvliegtuig zélf gaan uitvoeren. Waarom? Vader legt uit: “The Cold War is over John. But with no clear enemy to stockpile against, the arms market is flat. But bring down a fully loaded 727 into the middle of New York City, and you’ll find a dozen tinpot dictators all over the world just clamouring to take responsibility, and begging to be smart-bombed.” Een complot van het Amerikaanse militair-industriële complex dus.

The Lone Gunmen

Ik begon me wat ongemakkelijk te voelen. Het was slechts een aantal maanden na 9/11, en ik wist dat de aflevering in de VS oorspronkelijk slechts een aantal maanden vóór 9/11 moest zijn uitgezonden. De aflevering was inmiddels zo ongeveer 30 minuten bezig en zoals dat altijd gaat begint het langzaam, maar gedurende de laatste akte, die nú ongeveer ging komen, begonnen de onthullingen elkaar in steeds snellere stapjes op te volgen. En met elke nieuwe scène, elke nieuw stapje, werd de ervaring surrealistischer.

Vader vertelt John te weten dat de aanslag nog diezelfde avond zal plaatsvinden. Maar wie zal hun verhaal geloven? Ze moeten de aanslag zélf zien te verijdelen. Ze hebben dus gededuceerd dat het vliegtuig door middel van een bom tot ontploffing gebracht zal worden boven New York. Johns vader heeft niet alle details, maar hij heeft wel aanwijzingen welke specifieke vlucht de samenzweerders hebben uitgekozen. De twee gaan naar het vliegveld.

Met zojuist aangeschafte tickets gaan vader en zoon samen het bewuste lijnvliegtuig in, dat even later opstijgt en binnen afzienbare tijd boven New York zal vliegen. Een bommelding heeft geen zin, zo zegt John, ze weten niet hoe groot het complot is, ze kunnen absoluut niemand vertrouwen. Met een geavanceerd apparaatje probeert John, onopvallend voor de medepassagiers, de bom in het vliegtuig op te sporen om deze onschadelijk te kunnen maken.

John scant en scant maar kan niets vinden. Vreemd. John: ”You said they intend to bring this down in the middle of New York City? What if there is no bomb?”. Vader: “Well, how are they gonna bring it down?“ Ze herinneren zich het ‘ongeluk’ met de auto. Door vanaf de grond de controle over het vliegtuig over te nemen, het vliegtuig op afstand te besturen en dán neer te laten storten, zo deduceren ze.

Om erachter te komen waar het vliegtuig zou moeten ontploffen en neerstorten hacken de twee andere Lone Gunmen vanuit hun geheime thuisbasis in een kelder het navigatiesysteem van het vliegtuig en geven de informatie door aan John. Ze ontdekken dat het lijnvliegtuig inmiddels al vanaf de grond is overgenomen en op afstand wordt bestuurd. De piloten hebben niets in de gaten, die denken nog gewoon op de automatische piloot te vliegen. John en zijn vader weten de piloten aan te tonen dat ze geen controle meer hebben over het vliegtuig.

Ik hoor het mezelf nog denken: het zal toch niet?!

De twee Lone Gunmen ontdekken de locatie voor de aanslag en nu doorziet men het plan pas écht. Het vliegtuig zal het World Trade Centre in worden gevlogen.

De twee andere Lone Gunmen weten het systeem van het vliegtuig verder te hacken en de piloten op die manier weer de controle over het vliegtuig te geven. Op het allerlaatste moment weten de piloten het vliegtuig nog net óver het WTC af te buigen en zo wordt de aanslag op het allerlaatste moment verijdeld.

Op een bizarre manier leverde The Lone Gunmen hiermee het ultieme postmoderne: een complottheorie die niet volgt op een werkelijke gebeurtenis, maar daaraan voorafgaat. En het zal u nu vast niet verbazen dat er na 9/11 rond deze pilot-aflevering vervolgens weer geheel eigen complottheorieën zijn ontstaan. Toeval bestaat immers niet in de wereld van complotdenkers.

The Lone Gunmen

The Lone Gunmen

The Lone Gunmen

The Lone Gunmen


Onderwerpen: , , , , , , , , , , , , ,


Reageer op dit artikel