In weiter Ferne, so nah! (1993)

26 mei 2013 · · Kritiek

In weiter ferne, so nah!

In weiter Ferne, so nah! is het vervolg op Wim Wenders’ eigen Der Himmel über Berlin(1987). Een vervolg op een film waarop geen vervolg nodig was. In weiter Ferne, so nah! is dan ook een film die afwijkt van de stijl van zijn voorganger, maar die eveneens voortborduurt op andere elementen van die film. Het is niet voor niks dat weinig mensen gehoord hebben van In weiter Ferne, so nah!, waaronder Wenders-fans, want waar Der Himmel über Berlin een associatief kunstwerk was, daar is de opvolger een rommelige rechttoe-rechtaan-thriller geworden die in vergelijking met de voorganger wel erg eenduidig is.

Van non-narratief naar narratief

Het eerste waarin In weiter Ferne, so nah! afwijkt van Der Himmel über Berlin is de focus op een narratief. Der Himmel über Berlin introduceerde het plot vrij laat in de film. Het eerste uur was een reeks gedachtenspinsels over het leven en Berlijn, een stadssymfonie waarbij de gedachten van de inwoners het narratief uitmaakten. Aan het eind van die film liet engel Damiel zijn rol van toeschouwer achter zich en koos hij voor een leven van liefde als mens. Engel Cassiel bleef achter en deze vormt de spil van In weiter Ferne, so nah! De narratieve trend van het laatste uur van Der Himmel über Berlin wordt doorgezet, waarbij zelfs de toeschouwersrol van Casiel gebruikt wordt om plotelementen te introduceren.

Casiel verandert namelijk, onvrijwillig, ook in een mens, en dit gebrek aan keuze van zijn kant vormt de basis van een leven vol ongeluk. Casiel raakt aan lager wal en het contrast tussen de twee engelen kan niet groter zijn, al benadrukt Wenders ook de overeenkomsten. Casiel bezoekt net als Damiel namelijk een concert (Lou Reeds Berlin i.p.v Nick Cave) in een plotlijn die het narratief verder helpt. De rest van het verhaal is een thriller over de maffiapraktijken rondom oorlogsgoederen uit het nazi-verleden waarbij Casiel een belangrijke rol speelt. Ook het oorlogsverleden van een oude man die Casiel observeerde als engel speelt een belangrijke rol binnen het narratief. In tegenstelling tot de suggesties en metaforen in Der Himmel über Berlin speelt in In weiter Ferne, so nah! het nationale trauma op de voorgrond uit.
Toch zijn er ook nog metaforische scènes rondom geschiedenis en het leven, maar deze raken ondergesneeuwd door de focus op het verhaal. Een van de sterkste scènes in de film laat het narratief los en verwijst naar een onbekend stuk Duitse geschiedenis rondom Die Entartete Kunst. Deze tentoonstelling uit 1937 toonde expressionistische en dadaïstiche kunst vanuit een Nazi-oogpunt, waarbij de tentoonstelling de werken van liberale kunstenaars publiekelijk aan de schandpaal nagelde. De kunstwerken van o.a Chagall, Klee en Kandinsky werden gezien als een doorn in het oog van zogenaamde Arische kunst, en werden als ontaard gezien. Cassiel verplaatst zich letterlijk in dit traumatische verleden, waarbij hij terechtkomt op de tentoonstelling. Deze scène dient het narratief verder niet, maar is metaforisch voor het thema van de film waarbij de film de nationale schuld uit de doofpot probeert te halen. De scheidslijn tussen goed en slecht en de zeer verschillende visies daarop zijn ook een belangrijk element binnen de rest van de film.

Van metafoor naar non-metafoor

Casiel wil namelijk goed zijn, (om Lou Reed te quoten: Why Can’t I Be Good), maar wordt door zijn nieuw vernomen menselijk een strobreed in de weg gelegd. Ook Emit Flesti (Willem Dafoe) speelt een dubieuze rol binnen Casiels leven, waarbij de agenda van Emit niet duidelijk blijkt. Emit is niet goed of slecht, Emit Flesti is Time Itself. Deze opzichtige anagram is tekenend voor de film waarbij de boodschap niet meer verborgen is maar vol in het zicht door de strot gedouwd wordt. Ook voormalige metaforen, zoals de trapeze, zijn nu verworden tot non-metaforen, waarbij in deze film de trapeze dient als plotpunt.

Het probleem met de film is dan ook niet zozeer dat alles minder is dan Der Himmel über Berlin, het probleem is dat sterke elementen in Der Himmel über Berlin in In weiter Ferne, so nah! gestript worden tot narratief plotpunt. Daardoor zijn metaforen geen metaforen meer, en zijn andere metaforen verworden tot platitudes. Waar Der Himmel über Berlin hemels is, is In weiter Ferne, so nah! het aardse, lichtelijk slome broertje. Toch is In weiter Ferne, so nah! geen slechte film. Visueel zit de film erg strak in elkaar, het acteerwerk is nog steeds prima in orde, en er zijn een aantal zeer sterke scènes die het niveau van de film omhoog halen. Het thrillergehalte, hoe mundaan ook, is spannend uitgewerkt, en de reprise van Peter Falk is hilarisch. Ook de reprise van de rol van Phil Winter uit Alice in den Städten (1974), Im Lauf der Zeit (1976) en Until the End of the World (1991) doet van Wenders’ fans het hart sneller kloppen. Wanneer men In weiter Ferne, so nah! loskoppelt van zijn voorganger is het een degelijk gemaakte arthousethriller met haken en ogen, maar in vergelijking met Der Himmel über Berlin is het een jammerlijk vervolg.


Onderwerpen: , , , , , , , , , , , , , , , , , ,


3 Reacties

  1. Camera Obscura

    Goed om deze op de frontpage aan te treffen (what happened to Bis ans Ende der Welt? ;)).
    Lang niet gezien deze.. denk dat ik me makkelijk block voor de narratieve en ‘thriller’-elementen en simpelweg meedrijf op de vele mooie momentjes die In weiter Ferne toch wel voldoende voor me hadden. Een vergelijking met Himmel über Berlin overleeft ‘ie waarschijnlijk niet en de metaforen uit Himmel beginnen behoorlijk te wankelen nu ze wat opzichtig en al te letterlijk naar voren worden gebracht, maar ik was er ondanks dat toch nog wel positief over. Maar ik ben een beetje een Wenders-apologist… ;)

  2. theodoor steen

    Ik ben ook een Wenders-apologist. Ondanks mijn wat negatieve toon in de recensie bevat deze film toch een aantal zeer sterke elementen, zoals die passage rondom de Entartete Kunst. Dat zie je ook in mijn hoge waardering voor Until the End of the World, (of Bis ans Ende der Welt) zoals ik twee weken geleden op de frontpage betoogde. Dat is ook zo’n gekraakte Wenders film die stiekem toch erg sterke kanten heeft. Die vind ik zelf beter werken dan deze, daarentegen.

  3. Camera Obscura

    Oh, excuses! Tuurlijk heb je die besproken. Geheugen als een zeef! Suf van me…


Reageer op dit artikel