Liefde en boete
Paradies: Glaube (2012)

23 april 2013 · · Kritiek

Het eerste deel van Ulrich Seidls drieluik heet Paradies: Liebe (2012), een titel die evengoed op het tweede deel, nu genaamd Paradies: Glaube, geplakt had kunnen worden. Vertaalde het brede begrip liefde zich in het eerste deel in de intimiteit van seksuele liefde, in Paradies: Glaube is het de (christelijke) naastenliefde die in verwrongen vorm desastreus blijkt. Wat de hoofdpersonages in beide films bindt is een misperceptie van een bepaald soort liefde, met alle frictie in menselijke verstandhoudingen tot gevolg.

Anna Maria, een blijkens de openingsscène verder normaal in de maatschappij functionerende verpleegster, gaat tijdens haar vakantie de deuren langs met een Mariabeeld om mensen te bekeren. Boetedoening is daarbij haar unique selling point, waarbij ze zichzelf ook bepaald niet ontziet. Uit de gesprekken die ze met vreemden heeft blijkt haar leer zo rechtlijnig als een liniaal. Zelf is ze getrouwd met een invalide moslim, een huwelijk van louter ellende. Een echtscheiding zit er voor haar, met een beroep op de Bijbel, niet in.

Een aantal passages uit de Bijbel dringen zich bij de kijker op. De barmhartige Samaritaan; de naaste lief te hebben als zichzelf. Het toekeren van de andere wang. Idealen die Anna Maria voor ogen zullen staan als het gaat om het incasseren van de onbehouwen acties van haar onsympathieke man. In Glaube is het wel duidelijk dat consequent volgen van deze op zichzelf lovenswaardige moraal onherroepelijk tot problemen leidt. Anna Maria legt er de weg van de meeste weerstand mee af, een die enkel naar escalatie kan leiden.

Gewoonlijk gedijt een drama bij het besef van de fouten en oneffenheden in het karakter van het hoofdpersonage. Wat dat inhoudelijk behelst is dan zelfs van minder belang, het gaat om de weerslag op de karakterologische ontwikkeling. Bij Glaube is het zeer moeilijk Anna Maria op zo’n manier als dramatisch personage te zien. Daarvoor drukt het religieuze dogmatisme te sterk haar stempel. Een thema dat weinig nuances toelaat en waar de kijker op voorhand al een sterk (afwijzend) oordeel over heeft.

Toch is het wel degelijk boeiend te zien hoe Anna Maria zich verhoudt tot het dogmatisme wat ze predikt en waar ze consequent gevolg aan geeft. Slachtoffer of dader? Het destructieve van de theoretische leer maakt haar tot een slachtoffer. Tegelijkertijd houdt ze het systeem verbeten in stand. Ze legt de schuld van het lijden bij zichzelf, en is al even streng naar minder fanatiek gelovigen. Haar lijden krijgt ten overstaan van het Jezusbeeld aan de muur echter masochistische trekken. Ook hier blijkt een ander soort liefde aan de orde dan de strikt devote die de filmtitel doet vermoeden. Het zal overigens naar de smaak van de kijker zijn of de integriteit van het drama hiermee gebaat is.

Glaube is door het onderwerp onvermijdelijk afstandelijker dan Liebe was. Ook de filmstijl draagt daar aan bij. Seidl is zeer spaarzaam in zijn close ups. Het derdepersoonsperspectief dat in Liebe nader brengt, lijkt hier de afstand tot de kijker eerder te vergroten. Zonder een gezicht waar iets op af te lezen valt, blijft Anna Maria als dramatisch personage wat anoniem. Ondergeschikt aan de reflectie op toepasbaarheid van op papier hoogstaande moraal in de complexiteit van het echte leven.

★★★☆☆


Onderwerpen: , , ,


Reageer op dit artikel