Little Odessa (1994)
De Grote Gray (2): het debuut

28 juli 2013 · · De Grote Gray + Kritiek

Little Odessa

James Gray studeerde in 1991 af van de filmafdeling van de University of Southern California, keerde terug naar New York en begon daar met scripts te schrijven. De tweede daarvan werd zijn debuutfilm, Little Odessa. Die hij in de winter van 1994 draaide, waarna hij dat jaar op het filmfestival van Venetië de Zilveren Leeuw voor beste regisseur ermee won. Het is een film die tegen toenmalige trends in geen greintje ironie bevat, maar daarentegen direct, duister, emotioneel en enigszins authentiek is. Zoals de meeste van Gray’s films lijkt het een stijlvolle misdaadfilm maar is eigenlijk bovenal een prachtig familiedrama.

Een authenticiteit die deels te verklaren is doordat Gray zijn script baseerde op zijn eigen ervaringen. Het gezin met twee broers waarvan de één een stuk ouder is, de aan een dodelijke ziekte lijdende moeder, de vader die niet met het leven kan omgaan en de Joods-Russische etniciteit zijn letterlijk uit het leven gegrepen. Gray wilde een film maken over hoe de familie een plaats van prachtige emotionele steun is maar ook van veel en grote pijn. Hier voegde hij het misdaadgenre-element aan toe omdat hij bang was de film zonder dat niet gemaakt te krijgen én om de film wat minder persoonlijk en behapbaarder te maken. Anders had het gevoeld alsof hij de vuile was buiten hing.

Gray had desondanks moeite zijn project van de grond te krijgen totdat Tim Roth het script las en direct voor de film tekende, waarna de rest van de cast en een budget volgde. Roth speelt hoofdpersoon Joshua Shapira, een ongevoelige huurmoordenaar die voor een klus terugkeert naar zijn oude buurt Brooklyn. Daar wordt hij geconfronteerd met de familie die hij jaren geleden achter zich had gelaten: de zwakke doch gewelddadige vader die hij haat, zijn stervende moeder en zijn jongere broer die inmiddels een flinke puber is geworden en Joshua aanbidt. Deze Reuben spijbelt al maanden en brengt zijn dagen in een verlopen bioscoop door met het kijken naar oude films, ook weer zulk een autobiografisch element uit het leven van Gray.

Little Odessa

Dat geldt absoluut niet voor hoe de film opent met een moord en eindigt in dood en verderf. Maar in plaats van dat de genre-elementen de familietragedie doen ondersneeuwen, wordt deze door de dramatiek die het misdaadgenre met zich meebrengt juist versterkt en uitvergroot. Het resultaat is zowel spannend als tragisch en voelt authentiek ondanks dat duidelijk is hoe geconstrueerd het is. Een beetje vergelijkbaar met wat Werner Herzog de “extatische waarheid” noemt. Minstens zo bijzonder is de manier waarop Gray en cinematograaf Tom Richmond de film visueel vormgegeven hebben. Meest opvallende daarbij is hoe de nachtscènes warm belicht zijn. Gray wilde een chiaroscuro effect, maar wel zacht.

Wat dan weer in scherp contrast staat tot de verhardende familierelaties en de vrieskou en sneeuwbuien waarin gefilmd moest worden. Van de omstandigheden werd mooi gebruik gemaakt, want hoewel Gray de hele film tot in detail had uitgewerkt in storyboards met waterverf, paste hij zich op locatie waar nodig telkens aan. Een houding die hij pas later ook op zijn carrière en leven ging toepassen. Toen hij de Zilveren Leeuw op Venetië uitgereikt kreeg door Italiaanse filmlegende Monica Vitti dacht de nog arrogante Gray: “Zo gaat het leven. Je bent drieëntwintig, je maakt een film en je krijgt een zoen van Monica Vitti”. Al snel kwam hij erachter dat de wereld niet zo simpel was, en zijn tweede film The Yards ging pas het volgende decennium in première. Daarover de volgende keer meer.


Onderwerpen: , , ,


Reageer op dit artikel