Man Of Steel (2013)
Superman zonder knipoog

19 juni 2013 · · Kritiek

Man Of Steel

Met David S. Goyer als schrijver en Zack Snyder als regisseur is de nieuwe Superman ‘reimagining’ Man Of Steel in handen gegeven van twee echte stripliefhebbers. Goyer bedacht het verhaal voor deze ruim 225 miljoen dollar kostende blockbuster samen met Christopher Nolan, met wie hij ook samen werkte aan Batman Begins (Nolan, 2005) en The Dark Knight (Nolan, 2008), en schreef vervolgens zelf het scenario. Man Of Steel blijkt toch vooral in grote lijnen een remake van Superman (Donner, 1978) en Superman II (Lester, 1980), samengevoegd tot één film van bijna tweeëneenhalf uur.

De verhaallijn met de aardse schurk Lex Luthor in die films is wijselijk gedumpt zodat Man Of Steel zich volledig richt op de confrontatie tussen de laatste overlevenden van planeet Krypton: Superman en generaal Zod met zijn troepen. Weg is ook alle kinderlijke slapstick, camp en klucht van de eerdere films. Er valt sowieso eigenlijk niets te lachen. In de Amerikaanse pers word nogal eens geklaagd over het gebrek aan humor; ook zou de film te duister zijn en zichzelf te serieus nemen. Ik vind Man Of Steel wat dat betreft juist een verademing. Het verschil met ándere superheldenfilms en met zoveel andere blockbusters van de laatste jaren is simpelweg dat Man Of Steel niet de noodzaak voelt zichzelf telkens te relativeren met humor, knipogen, camp of een kleurrijke tekenfilmwereld. Maar dat maakt de film niet minder een viering van zijn eigen pulpwortels. Goyer en Snyder geven hun incarnatie veel meer de sfeer van de bij fans bekende, meer recente strips die inspelen op Superman als het product van de jaren dertig dat het oorspronkelijk was: Man Of Steel is nog het beste te omschrijven als een heerlijke fusie van epische sciencefiction uit de jaren dertig en een soort bombastische, kitscherige Wagneriaanse opera.

Dit wordt al meteen duidelijk wanneer de film opent op planeet Krypton, een tot in detail uitgedachte wereld. Zoals bij veel sciencefiction van vóór de Tweede Wereldoorlog gaat het hier om een fusie van enerzijds een door en door technocratische, gereguleerde samenleving met bizarre, futuristische technologie en anderzijds een klassieke wereld met sterk Griekse, Romeinse en Middeleeuwse invloeden. À la Huxley’s roman Brave New World uit 1932 worden baby’s geteeld in organische machines (een idee overgenomen uit John Byrnes strip The Man Of Steel uit 1986, met het design van The Matrix (Wachowski, 1999). Iedereen wordt gecreëerd met een vooraf bepaalde functie in het geheel. Zod (Michael Shannon) is een generaal met typisch Romeins kapsel, gekweekt om Krypton koste wat kost te beschermen; Jor-El (Russel Crowe) behoort tot de kaste van wetenschappers en weet in alle chaos die uitbreekt zijn zoon, de latere Clark Kent, te redden van de ondergang door hem in een ruimtecapsule naar de aarde te sturen.

Fragmenten

De film pikt de draad vervolgens weer op bij een (niet toevallig) 33-jarige Clark Kent (Henry Cavill) die op aarde sporen van zijn buitenaardse identiteit onderzoekt en uiteindelijk natuurlijk ook journaliste Lois Lane (Amy Adams) ontmoet, terwijl Zod na al die jaren de aarde inmiddels heeft gevonden en een invasie voorbereidt. Goyer en Snyder wisselen dit alles af met flashbackscènes die telkens fragmenten geven van Clarks jeugd op het platteland in Kansas bij zijn aardse adoptieouders die zijn identiteit verborgen houden voor de buitenwereld.

Op zich is het een goede keuze van Snyder om de strakke, sterk gestileerde visuele stijl waar hij bekend mee is geworden met films als 300 (2006), Watchmen (2009) en Sucker Punch (2011) in Man Of Steel los te laten. Snyder kiest deze keer juist voor veel handheld camerawerk in een poging het toch wat afstandelijke, steriele imago van Superman tegen te gaan en alles realistischer te maken. Ná het technocratische Krypton en vóór de actieclimax die de gehele derde akte van de film in beslag neemt, zou dit het hart en ziel van de film moeten vormen. Maar het komt niet echt goed uit de verf. Het grootste probleem is de flashbackstructuur. Met het schakelen tussen heden en verleden worden de iconische momenten uit Clarks verleden wel allemaal netjes ingevuld, maar meer dan kleine schetsen worden het niet. De verschillende scènes krijgen niet echt de nodige ruimte om te ademen of om met elkaar het gewenste emotionele momentum op te bouwen, waardoor het toch allemaal vrij vlak blijft. En hoewel Kevin Costner en Diane Lane aardig zijn gecast als Clark Kents aardse ouders, is hun rol, vooral die van Costner, wel heel erg klein. Ik begin me toch af te vragen of er niet veel op de montagetafel is blijven liggen om de film de gewenste lengte voor de bioscoop te geven. Dit was immers ook het geval bij Watchmen, waarvan de uitgebreidere ‘ultimate cut’ ineens een stuk beter liep.

Toch komen Goyer en Snyder hier en daar nog wel met een aardige vondst. De meest interessante is hoe de superkrachten van de jonge Clark Kent zich beginnen te ontwikkelen. Zijn zintuigen blijken véél scherper dan die van de kinderen om hem heen. Hij hoort veel meer, ziet veel meer, waardoor de wereld hem overweldigt, zich aan hem opdringt. Mensen zijn voor hem als vreemde wezens. Zijn omgeving is chaotisch en angstaanjagend. Clark Kent is een eenling die geen aansluiting bij de andere kinderen kan vinden. Zijn zintuigen hebben lange tijd nodig om zich meer af te stemmen op onze aardse realiteit. Zo lijken Goyer en Snyder aan de supermanmythologie nog zowaar een eigen subtekst toe te voegen: de jonge Clark Kent als iemand met het syndroom van Asperger.

Jetzt geht’s los

Het verbaasde me hoe lang Man Of Steel zijn actiescènes uitstelt. We zien Clark Kent in eerste instantie een aantal heel korte reddingen uitvoeren, maar die mogen de naam actiescène niet hebben. Eigenlijk wacht de film volledig tot de derde akte, maar dan gaan Goyer en Snyder ook echt helemaal los. Een Titanenstrijd tussen de twee übermenschen Superman en zijn nemesis Zod, dat kan natuurlijk niet in tien minuten worden afgehandeld. De naar ik schat veertig minuten zijn veel meer op zijn plaats. Wie een hekel heeft aan Snyders handelsmerk van het gebruik van superslowmotion bij actiescènes kan ik geruststellen. Hij heeft voor Man Of Steel wijselijk gekozen voor het tegenovergestelde: de actiescènes spelen zich realtime af, terwijl Superman en Zod met zijn vrouwelijke rechterhand Faora (Antje Traue) bliksemsnel bewegen. Dit levert zo nu en dan heerlijk kinetische, duizelingwekkende gevechten op, hard tegen hard. Ook komt er gelukkig geen kryptonite voor in de film als plotmiddel om de almachtige superman toch nog een zwakte te geven. Goyer en Snyder orkestreren simpelweg situaties die zelfs hém overweldigen. Zod en Faora zijn tegenstanders met krachten gelijk aan die van Superman en hun invasie met enorme ruimteschepen geeft hem handen vol werk.

Ik moet zeggen dat ik erg heb genoten heb van dit apocalyptische slotakkoord. Toch denk ik dat voor velen een gevoel van overweldiging net zo gemakkelijk uitblijft. We hebben iets soortgelijks immers pas allemaal nog gezien in The Avengers (Whedon, 2012), die Snyder en Goyer hier natuurlijk bewust proberen van de troon te stoten, en eerder ook een stuk minder goed in bijvoorbeeld Transformers: Dark Of The Moon (Bay, 2011) en The Matrix Revolutions (Wachowski, 2003). Maar ondanks zijn zwakke kanten vond ik Man Of Steel toch wel heel lekkere pulp. Liever dit dan de superheldenfilms van Marvel-Disney.


Onderwerpen: , , ,


4 Reacties

  1. Fedor Ligthart

    Een behoorlijk positieve recensie: dat had ik niet verwacht! Je hintte er al naar met de leeftijdsverwijzing, maar hoe sta je tegenover de christelijke ondertoon in de nieuwe Superman? Ligt die er dik bovenop of is het meer subtiel?

  2. Arjen

    Af en toe worden een paar toespelingen gemaakt, de duidelijkste als hij even in een kerk is. Maar het ligt natuurlijk allemaal gewoon al vast in het idee dat hij door zijn vader naar de aarde wordt gestuurd vanuit een soort hemelse wereld/ tegelijk een soort Romeins rijk. Zo werken superheldenstrips nou eenmaal: meerdere subteksten in één en heel duidelijke iconografie. En mythologie/ religie vormt één van de wortels van het superheldengenre, waarvan Superman de grondlegger was. Ik kan me natuurlijk goed voorstellen dat dit voor veel mensen té is, maar dit is gewoon allemaal uit de strips. Hoewel de film zoals ik zei veel weg heeft van de eerste twee film,s gaan Goyer en Snyder voor de sfeer en de verdere invulling gewoon duidelijk voor een verfilming die meer in lijn is met de strips van de afgelopen 25 jaar. Dan kun je het natuurlijk nog steeds goed of slecht uitgevoerd vinden, maar ik krijg toch ook het idee dat veel recensenten totaal niet bekend zijn met de strips en een soort Superman willen gestript van alles wat hem Superman maakt.

  3. bas

    spoilers De meest duidelijke verwijzing was als hij het ruimteschip verlaat om terug te gaan naar de aarde en zn vader zegt dat hij de enige is die de mensheid kan redden, dan hangt hij in de lucht met zn armen gespreid. Een overduidelijke verwijzing naar de kruisiging.

  4. Verhoeven

    !SPOILERS! Volgens mij is de scène in de kerk – waar Arjen ook naar refereert – de meest essentiële . Het moment dat je op de achtergrond Jezus in de tuin van Getsemane ziet bidden. Doodsangst overvallen hem net als Superman:

    http://www.fbc-hamburg.com/images/Jesus-Praying-in-the-Garden.png


Reageer op dit artikel