Napoléon (1927)

3 augustus 2013 · · Frans Impressionisme

Napoleon

Abel Gance’s Napoléon (1927) staat in veel lijstjes te boek als een klassieker: een fantastisch, ongeëvenaard meesterwerk, een niet te missen stille film, hét schoolvoorbeeld van het filmisch impressionisme. Toch is het een film die, zeker gezien zijn klassieke status, er niet een is die de gemiddelde filmliefhebber snel opzet. Grootste redenen: het is een stille film, een ruim vier uur durend, episch melodrama. Zeker deze combo suggereert een bombastische, lange, trage en gedateerde film, met overdreven acteerwerk en hysterische grote gebaren. Een film die ongetwijfeld al overtroffen is door meer moderne, snellere melodramatische historische epen als Lawrence of Arabia (1962), Gladiator (2000) en de zijnen. Niets is minder waar: een van de redenen dat de film als klassiek wordt gezien is vanwege de frisse en vlotte montage, geïnspireerd door de Russische school, maar dat is niet de enige redenen waarom de film nog steeds meeslepend en enerverend is.

De film maakt gebruik van veel, sommige nog steeds gebruikte, optische trucages en hyperkinetische effecten. Onder de meest opvallende en meeslepende effecten is de zeer snelle montage, waarbij tientallen shots in een aantal seconden elkaar afwisselen. Dit, in combinatie met de point-of-view-shots, hand-held camera, en ongewone camerastandpunten (bijv. vanaf het zadel van een paard gefilmd, of een shot gefilmd met een waterdichte camera, half onder water), zorgt ervoor dat er een filmhistorische lijn te trekken valt van Abel Gance tot moderne camera-goochelaars als Tony Scott, Sam Raimi en Mark Neveldine & Brian Taylor. Ongetwijfeld dat de mensen die laatstgenoemden hebben geïnspireerd hebben, op hun beurt weer zijn geïnspireerd door Abel Gance. Ook shots die tweemaal belicht worden (superimposition) zijn nog vrij nieuw in deze periode, net als het vroege gebruik van split-screen en de enorme wide-screen shots. Nog ver voor This Is Cinerama en How The West Was Won breidde Abel Gance zijn aspect ratio uit tot 4.00:1. Inspirerend.

Door het hyperkinetische camerawerk en montage zou je bijna vergeten dat Abel Gance ook op subtielere wijze zijn publiek weet te trekken. Ondanks dat de manier van vertellen tegenwoordig ietwat gedateerd aanvoelt, waarbij er wel erg veel nadruk licht op nationalisme en prestatie, is het acteerwerk vrij klein gehouden. Opvallend is bijvoorbeeld dat Gance het acteerwerk grotendeels stuurt met belichting, waarbij het havikachtige gezicht van Albert Dieudonné subtiel bijgestuurd wordt door harde schaduwen. Het valt ook op dat de acteurs dezelfde teksten uitspreken (ondanks dat we ze niet horen) als te zien is in de titelschermen. Met een beetje liplezen valt de strekking van het gesprek te verifiëren met de titelschermen, en de te volgen dialoog draagt bij aan de naturelle sfeer van de film. In tegenstelling tot veel films uit die tijd weegt de aanwezigheid van titelschermen niet zwaar op de film. Ook het subtiele gebruik van close-ups, het filmen op locatie en een aantal scènes waarin rijders worden ingezet om langzaam dichterbij de personages te komen brengen ons dichter bij de personages. Hoewel Napoleon dus aanvankelijk tegenstaat als moeilijk en daarna overrompelt en overmeestert door de bombastische beeldenkracht, is het uiteindelijk het subtiele drama dat zorgt dat de film ontroert en beklijft.


Onderwerpen: , , , , , , , , , ,


2 Reacties

  1. Kaj van Zoelen

    Is die montage werkelijk wel geïnspireerd door de Russen? Ik zag het Epstein al doen in ’23, en uit het stuk van Fedor gisteren begrijp ik dat Gance het in datzelfde jaar ook al deed.

  2. Theodoor Steen

    Ik vrees dat je gelijk hebt. Ik las ergens dat Abel Gance geinspireerd was door Eisenstein, maar het bleek een gebrek aan begrijpen lezen van mijn kant. Eisenstein was geinspireerd door Gance, niet andersom. My bad. Zie bijv hier: http://www.silentfilm.org/pages/detail/3617


Reageer op dit artikel