No Country for Old Men (2007)
Broederliefde: de films van Joel en Ethan Coen (12)

No Country For Old Men 1

Kort na O Brother, Where Art Thou (2000) leek het alsof Joel en Ethan Coen in een existentiële crisis verkeerden. The Man Who Wasn’t There (2001) was een parabel over gebrek aan overzicht en de ongrijpbaarheid van het leven. Intolerable Cruelty(2003) en The Ladykillers (2004) leverden het bewijs dat The Coen Brothers inderdaad filmmakers in flux waren: beide film zijn overduidelijk films waar ze de controle kwijt waren. Intolerable Cruelty is enerzijds een poging om oude successen te herhalen, en anderzijds een poging een oude filmstijl te simuleren, namelijk de screwball komedie. The Ladykillers was de eerste overduidelijke remake van Joel en Ethan, en probeerde tegelijkertijd een andere vorm van humor onsuccesvol uit. No Country for Old Men (2007) is eveneens een poging een nieuwe weg in te slaan, dit keer wel succesvol.

De “nieuwe stijl” van No Country for Old Men

Wat The Coen Brothers beoogden wordt duidelijk uit een kortfilm die ze ten tijde van No Country schoten, World Cinema uit de omnibusfilm Chacun son cinéma (2007), eveneens met Josh Brolin in de hoofdrol. Daarin bezoekt Brolin’s Cowboy een filmhuis, een plek waar de man duidelijk niet bekend mee is. De Cowboy, overduidelijk opgegroeid met blockbusters, laat zich door de filmliefhebber achter de toonbank verleiden om zowel La règle du jeu (1939) als Iklimler (2006) te zien. De films bevallen hem onverwacht goed, en bevatten in de woorden van de Cowboy: “a hell of a lot of truth”.

Het is duidelijk dat The Coen Brothers met No Country for Old Men een filmhuisfilm willen maken met een “hell of a lot of truth” erin; met de existentiële crisissen van Jean Renoirs film, en met de trage, meditatieve sfeer, en wijdse landschappen van Nuri Bilge Ceylans Iklimler. De beginmonoloog van Tommy Lee Jones, het morele geweten en hart van de film, doet dan ook sterk denken aan de contemplatieve toon en wijds opgezette panorama’s van Ceylan’s film, maar tegelijkertijd voelt het ook als een meer ingehouden terugkeer naar de beginmonoloog uit Blood Simple. (1984). Ook hier zien we een Texaans landschap, terwijl een einzelganger het heeft over de pijnlijkheid en hardheid van het leven. En net als in Blood Simple. worden ook hier de personages van elkaar gescheiden gehouden voor een groot deel van de film. De Coen Brothers resetten met No Country for Old Men zichzelf als het ware. Het is een nieuw begin.

Jagen en vluchten

Het is duidelijk dat de filmmakers met No Country for Old Men een aantal demonen bevechten die eerder in mindere mate in hun oeuvre de kop opstaken. Mannelijke hardheid en machismo, de drang van mannen om zichzelf te bewijzen; het waren thema’s die in The Big Lebowski (1998) een grote rol speelden en die hier terugkomen in de vorm van de jacht. De drie hoofdpersonages zijn alle drie jagers. Lewellyn Moss (Josh Brolin), vindt tijdens de jacht een koffer met geld, wat er voor zorgt dat huurmoordenaar Anton Chigurh (Javier Bardem) de jacht op hem opent. Tommy Lee Jones speelt Ed Tom Bell, een sheriff die weer op de hielen zit van Chigurh. In beweging blijven is de redding van al de mannen, en stilstand betekent de dood. Zoals Lewellyn Moss zegt tegen het hert in zijn vizier voordat hij het geld vind “Hold still”. Het is dan ook pas wanneer Moss niet meer op zijn hoede is, dat hij het loodje legt. En Tom Bell verlangt ernaar dat de jacht stopt. Hij wil met pensioen, maar hij wil vooral de ellende in het leven, en de aanwezigheid van de dood leren accepteren. De acceptatie van ouderdom en het verlangen naar de dood waren al thema’s in de voorgaande drie films van Joel en Ethan Coen, maar enkel in The Man Who Wasn’t There en No Country For Old Men slagen erin om dit tastbaar te maken, in tegenstelling tot de farce van The Ladykillers en Intolerable Cruelty.

Een aanverwant thema aan de onvermijdelijkheid van de dood is oorzaak-gevolg. Elk van de daden van de personages heeft consequenties en No Country for Old Men maakt dit extra duidelijk door de structuur open te breken. Het bijzondere aan de verhaallijn is dat we afwisselend drie personages volgen, die elk in hetzelfde complot zitten, maar die nooit samen in beeld te zien zijn (ondanks dat ze wel enkele scènes delen). De acties van Lewellyn Moss worden bestraft door Chigurh, terwijl de acties van Chigurh ook weer bestraft dienen te worden. Daarnaast hebben de dadden van zowel Moss als Chigurh overdenking tot gevolg bij Tom Bell, die duidelijk de situatie niet meer aan kan. Door de verhalen parallel te laten lopen krijgen we te zien welk effect acties hebben, niet alleen op plotmatig, maar vooral op moreel en psychologisch niveau.

Regels en codes

De film gaat heel erg over regels, over oorzaak en gevolg, en de onvermijdelijkheid van gebeurtenissen in het leven. Chigurh leeft volgens zijn eigen regels, waaraan anderen zich dienen te houden. De winkelbedienden op zijn pad hebben hun eigen regels (“the store closes at five”, “we can give out no information”), maar daar weigert Chigurh zich aan te houden. Hij legt zijn eigen regel op, het tossen van een munt, een morele code. Niet voor niets dood hij Carla Jean, de vrouw van Lewellyn, lang nadat Lewellyn zelf dood is. Waarom? Omdat hij het heeft “beloofd” aan Lewellyn.

Lewellyn heeft ook zijn eigen morele code, wat de reden is dat hij water brengt naar de stervende Mexicaan in de auto. Maar zijn rol in de samenleving is ook anders dan die van anderen. Als Viëtnam veteraan weet hij dingen voor elkaar te krijgen die een gewone burger niet zou kunnen regelen: hij krijgt hulp van medeveteranen, omdat die handelen volgens hun eigen “wetssysteem”. En Ed Tom Bell vertegenwoordigt weer een andere moraal, die van de hand van de wet, maar leeft ook volgens zijn eigen morele kompas, wat niet zelden botst met de wet. De regels van het leven zijn complex, en niet altijd is het houden aan de regels even zinnig, even handig, of even moreel. De Coen Brothers houden zich ook niet “aan de regels”, door de plotstructuur zo open te breken, maar brengen hun film daardoor wel op het niveau van moraliteit in plaats van enkel een plotmatig niveau.

Lees verder op pagina 2

Bladzijdes: 1 2


Onderwerpen: , , , , , , , , , , , , , , , , ,


Reageer op dit artikel