Nymphomaniac (I) (2013)
De seksuele Möbiusring van Lars Von Trier

28 december 2013 · · Analyse + Kritiek + Première

Nymphomaniac

Het moest er natuurlijk een keer van komen: Lars Von Trier die een film met expliciete seks maakt over een nymfomaan. Nymphomaniac wordt na Antichrist (2009) en Melancholia (2011) al wel beschouwd als de afronding van zijn officieuze ‘depressie-trilogie’. En zoals tegenwoordig gebruikelijk lijkt – zie Harry Potter, Twilight en The Hunger Games – wordt het slotstuk opgedeeld in twee delen. Nymphomaniac (I) of Volume I is dus eigenlijk pas écht goed te beoordelen wanneer deze wordt gezien in relatie tot de tweede helft, die op 9 januari in de Nederlandse bioscopen zal verschijnen. Toch zal ik alvast een kleine poging wagen.

Eigenlijk zijn we er straks met het tweede deel nog steeds niet. Beide delen duren bij elkaar zo’n vier uur, maar later dit jaar moet nog een explicietere, anderhalf uur langere director’s cut uitkomen. De bioscoopversie van het eerste deel die ik hier bespreek, is een compromis dat Von Trier sloot om de financiering van zijn project rond te kunnen krijgen. Nymphomaniac (I) voelt in zijn huidige staat echter zeker niet verminkt aan. De film blijkt prima uitgebalanceerd voor het filmische experiment dat het toch eigenlijk is, en bevat alsnog veel seks en menig expliciet shot van genitaliën. Niet dat die genitaliën daadwerkelijk van de echte acteurs zijn, die zijn van stand-ins. Die erectie is dus niet écht van Shia LaBeouf, zo kan ik u geruststellen. Goed, genoeg huishoudelijk mededelingen, op naar de daadwerkelijke bespreking van de film.

Schuld

Nymphomaniac (I) begint met hoofdpersonage Joe (Charlotte Gainsbourg) die in elkaar geslagen in een steeg wordt gevonden door Seligman (Stellan Skarsgård). Hij neemt haar mee naar zijn huis om haar te verzorgen en aldaar vertelt ze hem tot in detail haar levensverhaal, ons getoond in uitgebreide flashbacks. In dit eerste filmdeel draait het verhaal nog geheel om de jonge jaren van Joe, in deze incarnatie overtuigend gespeeld door nieuweling Stacy Martin. De flashbacks worden zo nu en dan onderbroken terwijl we terugschakelen naar Seligman en de oudere Joe. Joe noemt zichzelf al vanaf het begin van haar verhaal pervers, haar gedrag moreel verwerpelijk, alsof ze één lange schuldbekentenis aflegt. Ze illustreert dit telkens weer met een nieuwe anekdote die weer een schepje bovenop de vorige doet. Maar Seligman veroordeelt haar niet, hij lijkt haar gerust te willen stellen, probeert haar gedrag de hele tijd te nuanceren en verdedigt Joe tegen haarzelf. Hij interpreteert en rationaliseert. Hij maakt vergelijkingen met onder andere de literatuur, wiskunde en klassieke muziek en is bezig haar nymfomanie te esthetiseren tot een soort kunstwerk.

Seligman is ongetwijfeld zelf ook van zijn eigen oprechtheid overtuigd. Maar is deze hele biecht, waarbij Joe zich opwerpt als schuldig en de aseksuele Seligman vrij duidelijk als een soort priester wordt neergezet, eigenlijk niet zélf een soort seksuele fantasie die Von Trier hier creëert? En is Joe echt gewoon haar levensverhaal aan het vertellen of is ze bewust en feilloos psychologisch op Seligman aan het inspelen om ook hém langzaam maar zeker binnen te hengelen? Zou de juiste reactie van Seligman eigenlijk niet eerder moeten zijn: ik keur jou niet af als mens, maar wél je gedrag, dat is pathologisch en destructief, je zou voor je eigen bestwil geholpen moeten worden? Staat Seligman met het relativeren en esthetiseren niet gewoon, om het maar eens in psychoanalytische termen te vatten, een onderbewust pervers genot te sublimeren? Een pervers genot dat slechts kan worden voortgezet wanneer hij voor zichzelf de schijn ophoudt? Is hij vooral zichzélf aan het geruststellen?

Bladzijdes: 1 2 3


Onderwerpen: , , , , , , ,


Reageer op dit artikel