Opsluiting en afsluiting.
Het IDFA volgens Theo (slot)

1 december 2013 · · IDFA 2013 + salonindien.doc

Death Row II

In het laatste verslag van het IDFA bespreek ik in de eerste plaats de beste film die het afgelopen festival heeft gedraaid, en vervolgens besluit ik met een korte toplijst. Als begin van deze afsluiting wil ik vermelden dat mijn eerste editie IDFA ontzettend goed beviel. Het merendeel van de films die draaide was erg goed, de bezoekers waren vriendelijk en over het algemeen werd alles goed geregeld. Het enige nadeel van 7 dagen films is dat de schema’s moordend zijn, en het eten een week lang ongezond. Na zoveel dagen IDFA kwam ondergetekende gesloopt de bioscoop uit, maar het hoge niveau maakte de uitputtingsslag meer dan de moeite waard.

Death Row II

Death Row II is in de strikte zin van het woord geen film, maar een geheel seizoen van een serie. Werner Herzog vervolgde zijn film Into the Abyss (2011) met vier portretten van mensen in de dodencel, en deze werden op televisie uitgezonden als On Death Row. Death Row II is het gehele tweede seizoen van On Death Row achter elkaar geplaatst, en dan blijkt dat ze als geheel beter werken dan afzonderlijk. Death Row II maakt over de gehele linie duidelijk wat het probleem is met de doodstraf, doordat de interviews met justitie allemaal uit hetzelfde hout gesneden blijken.

In alle vier de afleveringen worden de schuldigen door justitie weggezet als “satan himself” of een variatie daarop. De ontmenselijking van de dader door een partij die onafhankelijk zou moeten blijven is zorgzaam, evenals het feit dat in vrijwel elke aflevering oordelen over de persoonlijkheid van de dader even zwaar te lijken wegen als de daden van die persoon. Het ergste is, volgens justitie, niet dat een vrouw haar zoontjes om het leven heeft gebracht, maar dat ze erg oppervlakkig met haar uiterlijk bezig was. Het ergste is niet dat een man zijn vrouw heeft om laten brengen, maar dat hij hield van poepseks en biseksueel was. Er wordt pijnlijk duidelijk dat in het juridische systeem niet alleen de daden van een persoon meetellen, maar dat zijn of haar afwijking van de norm ook zwaar lijkt te wegen. Het enge is dat een van de daders, die gruwelijke daden heeft begaan en dat zelf toegeeft, de spijker op zijn kop slaat als hij dit benoemt. Het probleem is dat dit deels een motivatie is geweest van zijn daden. De morele complicaties, tegenstrijdigheden en nuances die volgen als je alle vier de afleveringen achter elkaar kijkt maken van Death Row II een bijzondere ervaring.

Werner Herzog weet door dit soort nuances de film boven het “true crime”-genre uit te laten stijgen. Aan de ene kant gebruikt de film de vorm van dat genre op effectieve wijze, maar Herzog verplaatst zich dieper in de dader aan de ene kant, en kijkt op grotere schaal naar de morele implicaties van doodstraf en het Amerikaanse juridische systeem aan de andere kant. Ook zijn er de vertrouwde poëtische terzijdes, zoals wanneer Herzog zich in voice-over afvraagt wat de aard is van het occulte terwijl vertraagde beelden van vogels in vlucht zijn stem begeleiden. Of wanneer hij home-videos van een gelukkig gezinnetje afwisselt met beelden van de plaats delict op precies dezelfde locatie.

Ook zijn gift om mensen interessante uitspraken te ontlokken blijft intact. De dader van het vierde segment, een jongeman die in een psychotische bui willekeurige mensen ombracht blijkt bijvoorbeeld interessante reisverhalen te hebben en op basis daarvan een connectie te leggen met de avontuurlijke vroege jaren van Herzog. Zo blijkt tijdens het filmen van Fitzcarraldo deze man nog geen twintig kilometer verder te zijn geweest. Ook frappant is de nicht van de dader uit het eerste segment, die er van overtuigd is dat The Exorcist (1973) een documentaire is, omdat niemand “het zou overleven als haar nek 180 graden om zou draaien zonder dat ze bezeten zou zijn”. De wonderlijke uitspraken van mensen, de vreemde zijpadjes die gedachten soms nemen, het persoonlijk drama achter een gebeurtenis, de existentie van een mens binnen een samenleving; het zijn thema’s die keer op keer terugkeren bij Herzog, en die Death Row II zoveel meer maken dan een simpele exploratie van waargebeurde misdaden.

★★★★½

Toplijst IDFA 2013:

Het beste wat ik zag deze dagen was Death Row II, en veel van de andere titels in deze toplijst heb ik uit de doeken gedaan in mijn andere festivalverslagen. Voor een oordeel over At Berkeley verwijs ik graag door naar de recensie van Erwan, die de spijker op zijn kop slaat met de bevindingen van zijn film. Het niet besproken Narco Cultura (2013), tenslotte, is een aanrader vanwege de effectieve (hetzij ietwat manipulatieve) juxtapositie van gruwelijke kartelmoorden in Juarez (expliciet in beeld) met de glorificatie van deze geweldsdaden in de popcultuur van Mexico. Narco Cultura maakt op pijnlijke wijze duidelijk wat er gebeurt als een land zo ver tot zijn nek in de misdaad zit dat de enige manier van overleven glorificatie van de uitzichtloze situatie lijkt te zijn. Kijken voor de sociologische inzichten, roemen om de compromisloze beelden. Alles krijgen we te zien, zonder dat het exploitatief wordt.

De lijst:
1. Death Row II
2. An Inconsolable Memory/ Narco Cultura
3. At Berkeley
4. The Last of the Unjust
5. 20 Feet From Stardom/Jingle Bell Rocks.


Onderwerpen: , , , , , , , , , ,


Reageer op dit artikel