Samoerai, ronin, seppuku en harakiri
Gebruiken en erecodes in Seppuku (1962)

26 februari 2013 · · Beschouwing + Sanippondien

Seppuku (1962)

Aangezien het Japanmaand is op Salon Indien ben ik, bij wijze van achterstallig onderhoud, een aantal klassiekers gaan kijken. Een hoogtepunt hierin is Masaki Kobayashi’s Seppuku (1962). Een film die naast alle andere kwaliteiten erg goed inzicht geeft in de gebruiken en erecodes rondom samoerai in de 17e eeuw. Iets wat als achtergrondinformatie zeker een waardevolle toevoeging is alvorens aan deze film te beginnen.

De naamgeving van de film, die zowel Seppuku als Harakiri genoemd wordt behoeft al enige uitleg. Beide termen betreffen rituele en eervolle zelfmoord van een samoerai. In het geval van deze film een samoerai zonder leider, een ronin. Harakiri betekent letterlijk zoiets als het opensnijden van de onderbuik. Wanneer hier een kaishakunin aan te pas komt, die de betreffende samoerai gelijktijdig onthoofd, dan spreekt men van Seppuku. Een ritueel wat als bijzonder eervol beschouwd wordt. De kaishakunin is meestal een vriend van de samoerai of een vijand die bijzonder onder de indruk is van deze persoon en een laatste dienst wil bewijzen.

Seppuku opent met een wat oudere samoerai die zich meldt op het landgoed van de Li clan. Hij geeft aan daar waardig het zelfdodingsritueel te willen uitvoeren. Vervolgens wordt hem een verhaal verteld over een jongere samoerai die zich een paar weken eerder bij de clan gemeld had met dezelfde vraag. In een flashback zien we hoe deze jongen met bijzonder veel tegenzin zijn eervolle daad diende te plegen. Aan de hand van dit verhaal blijkt dat de oudere samoerai meer van dit verhaal afweet en heeft de film een aantal vernuftige verrassingen voor de kijker in petto.

Er zijn een aantal Japanse gebruiken die de motivaties van de hoofdrolspelers in dit meesterwerk verklaren. Zo gebeurde het in die tijd regelmatig dat samoerai die aanklopten bij een landgoed als dat van de Li clan niet daadwerkelijk op zelfdoding over wensten te gaan. Soms kreeg de onteerde krijger een aalmoes van de huismeester aangeboden en dit was waar veelal op gehoopt werd. Ook blijkt uiterlijke schijn, in dit geval van de Li clan, belangrijker dan intrinsieke eergevoelens.

Seppuku levert bijzonder effectief kritiek op deze gebruiken die zijn opgeschreven in de erecode van de samoerai, de bushido. Een code die in het begin van de 17e eeuw was opgenomen in de Japanse wet onder de heerschappij van de Tokugawa Shogunaat. Gedurende de film wordt duidelijk dat de dood op zich niet als hoogste vorm van wraak gezien wordt. Eerverlies is voor de Japanner van die tijd vele malen erger en heeft vervolgens vaak alsnog de dood tot gevolg.

Seppuku is een fantastische film qua zowel cinematografie als plot maar voegt voor mij een interessante component toe aan het ‘ waarom film?‘ waar collega Rik zo graag over schrijft. Het leert je als kijker erg veel over een cultuur die normaal gesproken ver van je bed staat. Zo is deze film voor mij naast onderhoudend, spannend en steengoed ook nog eens erg educatief. Al met al een prachtig document.


Onderwerpen: , , , , ,


1 Reactie

  1. Thiver

    Iemand heeft hier zijn meervoudsvormen niet helemaal op orde. :P


Reageer op dit artikel