Silver Linings Playbook (2012)
De romantisering van stoornissen

27 februari 2013 · · Kritiek

Silver Linings Playbook

Silver Linings Playbook was de afgelopen maanden dé sleeperhit in de VS, en kreeg maar liefst acht Oscarnominaties. De film geeft de eerste twintig minuten een vrij aardige schets van een man met een bipolaire stoornis, Pat (Bratley Cooper), die na acht maanden in een psychiatrische inrichting zijn leven weer op de rails probeert te krijgen. Regisseur en scenarioschrijver David O. Russel (The Fighter (2010), Three Kings (1999)) zet de film zo op als zo’n typische mooie, gevoelige, psychologisch realistische film, met de stijl die daarbij hoort – low budget, handheld camera, vaak dicht op de acteurs etc. Hij zou hiermee bijna weten te verhullen hoe we toch vooral te maken hebben met een gimmick, een andere insteek voor wat eigenlijk gewoon een bijzonder clichématige romantische feelgoodfilm blijkt.

Pat trekt weer in bij zijn ouders (Robert DeNiro en Jacki Weaver), wat aanvankelijk de nodige conflicten oplevert. Zoals gebruikelijk bij een bipolaire stoornis is Pat veelal gespannen, hyper, heeft emotionele schommelingen, flapt alles eruit wat in hem opkomt en is hevig geobsedeerd door zijn ex. Maar dan gaat hij op bezoek bij het burgerlijke stel Ronnie en Veronica, en ontmoet daar Veronica’s zus, de depressieve en aantrekkelijke Tiffany (Jennifer Lawrence). Pat is onbedoeld meteen tactloos en veel te direct, maar Tiffany waardeert zijn ontwapenende eerlijkheid en herkent zich in hem. Dit vormt het begin van een periode van aantrekking en afstoting, waarbij Tiffany met een geheim plannetje probeert Pat af te helpen van zijn ex-obsessie en hem voor zich probeert te winnen. Een moeizaam proces, maar geheel opgebouwd volgens de conventies van de romantische feelgoodfilm, met zelfs een typische danswedstrijd als climax.

Silver Linings Playbook

Op zich zijn clichés natuurlijk niet perse een probleem bij dit genre. Het publiek verwacht en wíl juist dat een bepaalde formule wordt afgewerkt. Problematischer wordt Silver Linings Playbook als een film over mensen met een stoornis. Men zou kunnen zeggen dat het positief is dat Russel zich niet alleen richt op de problemen en moeilijkheden. Hij probeert óók te laten zien dat er gelachen mag worden, dat ze hun eigen charmante eigenaardigheden hebben, en dat het oké is om anders te zijn. Een nobel streven. Probleem is dat Silver Linings Playbook ook hiér bijzonder clichématig blijkt. Als we ietsje onder de oppervlakte graven, blijkt namelijk dat de film leidt aan het syndroom waar wel meer Hollywoodfilms aan leiden: het positief willen benaderen van een stoornis gebeurt door een zeker romantiseren ervan.

De boodschap is: eigenlijk zijn Pat en Tiffany zo vreemd nog niet, want ‘normale’ mensen hebben óók hun vreemde kant en zijn er veel overeenkomsten. Zo is Pats vader bijvoorbeeld ontslagen en probeert geldt te verdienen door te wedden op American footballwedstrijden, waardoor hij onder zeer grote druk staat en zich overgeeft aan dwangmatige rituelen en bijgeloof. Ronnie staat permanent onder druk door baan, huis, baby, huwelijk, en krijgt het soms te kwaad, sluit zich wel eens op in de garage om zich over te geven aan woede-uitbarstingen en slooppartijen. Eigenlijk best herkenbaar, en net zoiets als de permanente stress en OCS, en de woede-uitbarstingen, paniekaanvallen en agressie van Pat! Nú echter, probeert Pat hén duidelijk te maken dat ze daar niet aan toe moeten geven, zoals hij dat zelf ook probeert niet te doen.

Bladzijdes: 1 2


Onderwerpen: , , , ,


11 Reacties

  1. Fedor Ligthart

    Sterke filmkritiek, Arjen; ik schrijf graag in dezelfde trant en kijk uit naar de film in hoeverre mijn beleving hetzelfde zal zijn.

  2. Theodoor Steen

    Mooie binnenkomer, Arjen! Volledig eens met je recensie. Ik kijk uit naar meer van je hand (wanneer schrijf je die Devil’s Rejects recensie?)

  3. Arjen

    Dank jullie! Oja, The Devil’s Rejects… Misschien wanneer Lords Of Salem uitkomt?

  4. Thiver

    Inderdaad een mooi debuut op Salon Indien, met een stuk dat een groot deel van mijn problemen met deze film onder woorden brengt. Weliswaar niet alles: ik heb persoonlijk minder moeite met de seksualisering van het personage van Jennifer Lawrence, maar des te meer met het hoge MPDG-gehalte (weinig verrassend dus te vernemen dat Russell bij het schrijven van het script voor deze rol Zooey Deschanel in gedachten had), maar mijn voornaamste bezwaar is toch simpelweg de overdaad aan clichés. Er wordt constant gepoogd daar een frisse draai aan te geven en soms lukt dat best aardig (zoals wanneer de personages bij de finale danswedstrijd euforisch zijn om een mager vijfje), maar uiteindelijk blijf je toch met de clichés zitten: dansen als geestelijk helend proces, een alles-of-niets-weddenschap, tijdens de poging een verloren liefde terug te winnen een nieuwe liefde vinden… Weinig nieuws onder de zon. Jammer, want het begon allemaal nog zo veelbelovend.

  5. Arjen

    Dank je Thiver. Ja het einde vond ik ook nogal vreemd. Dat ze blij zijn met een vijfje is natuurlijk ook een (wat klunzig) symbool voor dat ze tevreden zijn met wie ze zijn, ook als ze niet aan de standaarden van de maatschappij kunnen voldoen. Wat ik bizar vond aan het einde is vooral het volgende. Eerst wordt laten zien hoe dwanggedachtes/ ocs een onderdeel is van de problematiek van Pats bipolaire stoornis. Hoe hij leeft met het *waanidee* dat zijn vrouw hem terug zou willen, zo wordt dat neergezet. De flashback waarin hij voor haar ogen die vent in elkaar trapt en het feit dat hij een verbod opgelegd heeft gekregen bij haar in de buurt te komen (wat iedereen nog eens met klem benadrukt), maken dat erg duidelijk. En dan ineens komt de film met een eindstuk waarin Ronnie en Veronica zijn huwelijk willen redden en zij ineens naar de danswedstrijd komt. Moet het even heel spannend worden omdat er ineens een mogelijkheid is dat ze hem terug wil. Blijkt Pat dus al die tijd een vrij realistische gedachte te hebben gehad. Wat voor een bizarre fantasieconstructie is dat :)

  6. Hendrik De Vries

    Goed artikel, Arjen. Wat je in je laatste comment zegt stoorde mij ook. Pat lijkt wel heel snel genezen. Ondanks de vele makken vond ik de acteerprestaties wel uitstekend. Vooral Bradley Cooper verraste mij positief. De Niro speelt voor het eerst in jaren weer zeer behoorlijk.

  7. Thiver

    Dat genezingsproces van Pat gaat inderdaad wel erg vlot, maar dat vond ik een stuk makkelijker te vergeven dan hoe Tiffany bij de danswedstrijd ineens de labiele van de twee wordt. Een korte blik op Pats ex is voor haar genoeg om zich direct aan de bar te gaan bezatten en met een wildvreemde te gaan flirten. Een terugval in haar oude gedrag natuurlijk, maar het komt wel behoorlijk ijskoud uit de lucht vallen; in het voorgaande uur was zij toch echt wel sterker dan dit. Maar goed, in principe is er dan nog geen man overboord, want Russell had dit kunnen aanwenden voor een goede climax: Tiffany heeft Pat in de voorbije weken geholpen en nu redt hij haar. In plaats daarvan trekt Pat haar gewoon bij de bar weg en duwt hij haar de dansvloer op. Geen mooie woorden, geen verklaring van genegenheid of dankbaarheid… gewoon een verplichting die even moet worden volbracht, wat alleen kan met een partner. Maar niet specifiek Tiffany.

  8. Erwan

    Ik zat er zo nu en dan met stijgende verbazing naar te kijken. Net op het moment dat de film overtuigend uit de hoek leek te komen (een fantastische Robert De Niro), wordt het meteen afgewisseld met vreemde humor of dik aangezet melodrama. Ik haakte helemaal af toen het kerstliedje werd ingezet en de uiteindelijke dans is vooral erg sexy, niets meer. Het meest bizarre vond ik echter dat de film in feite een sprookje is en in dat opzicht had ik de lichte aanpak rondom de bi-polaire aandoening wel kunnen hebben, maar doordat de makers ook proberen een groter verhaal te vertellen slaat dat redelijk de plank mis. Als de acteurs niet uitstekend op dreef waren, was dit waarschijnlijk op een hopeloze mislukking uitgelopen. Nu vraag ik me vooral af wat er zou zijn gebeurd als de film enerzijds een totaal bizarre blik was geweest op een geestelijke aandoening zoals in Punch-Drunk Love of anderzijds een realistische of in ieder geval meer geloofwaardige aanpak. Nu is het halfbakken drama en wenkbrauw fronsend.

  9. Erwan

    Prima recensie trouwens, Arjen! Was ik nog vergeten te zeggen :-)

  10. Verhoeven

    Aha, ben dus niet de enige die de film ziet als een mislukt ‘sprookje’. Ik bedoel wat was dat op het einde van de film waar ze bijna één van haar schoenen verloor terwijl ze naar buiten rent?! ?

    De grootste hekel aan dit soort Amerikaanse films is nog wel dat (hoofd)personen hele straten opeisen om te kunnen wandelen en een stukje te rennen. Waarom hebben ze in Amerika stoepen als ze die toch niet gebruiken?!?

  11. Theodoor Steen

    @Verhoeven Ik zag een mooie vergelijking op het internet die ongeveer zo ging: The protagonist move in the same way as the film itself: always in the middle of the road.


Reageer op dit artikel