Sita Sings the Blues (2008)

20 april 2013 · · Beschouwing

Sita Sings the Blues

Sita Sings the Blues (2008) is indrukwekkend. Een animatiefilm die moeiteloos wisselt tussen stijlen en daarmee een rijk weefwerk van visies, symbolen en thema’s creëert. Een viervoudige visie op verbannen vrouwen. Nog indrukwekkender is dat deze animatiefilm volledig geanimeerd, geregisseerd en geschreven is door één persoon: Nina Paley, die haar creatieve proces naadloos verweeft in de rest van de film. En het leuke is, Sita Sings the Blues is door copyright-problemen (waarover later meer) in zijn volledigheid, gratis én legaal te bekijken of te downloaden.

Sita, het personage, is een voetnoot in de Ramayana, een klassieke saga uit India. Sita is de vrouw van Rama die ontvoerd wordt door een schurk en door Rama bevrijd wordt. Rama twijfelt echter aan haar “reinheid” (of ze niet seksueel misbruikt is tijdens haar ontvoering) en dumpt Sita vervolgens. Sita probeert keer op keer te bewijzen dat ze rein is, en klampt zich vast aan Rama, hoewel deze haar nog steeds blijft negeren. Pas wanneer Sita het lot in eigen hand neemt en zelfmoord pleegt accepteert Rama haar.

Nina Paley werd geraakt door deze passage toen ze verlaten werd door haar toenmalige vriend. Ze herkende zich in Sita’s onterechte schuldgevoel en het moeilijke acceptatie- en loslatingsproces dat Sita ondergaat. Haar keuze voor onafhankelijkheid was echter geen zelfmoord maar een artistiek proces. Nina begon aan Sita Sings The Blues, geïnspireerd door de Ramayana, haar eigen situatie én de muziek van Annette Hanshaw, een blueszangeres wiens muziek Nina eveneens door haar zware periode heen sleepte.

Sita Sings the Blues is opgedeeld in vijf soorten segmenten: de eerste is de klassieke hervertelling van de Ramayana, gevisualiseerd door flashanimatie in de stijl van Indiase tempelschilderingen met gesimplificeerde figuren in kalk- en pastelkleuren. Deze segmenten zijn een vrij klassieke benadering van de Ramayana. De Ramayana komt ook terug in het tweede soort segment, een dialoog tussen drie Indiërs. Elk van deze drie Indiërs komt uit een ander gebied van India, en daardoor kennen ze elk hun eigen versie van de Ramayana. De Ramayana is folklore dus elk dialect heeft zijn eigen vertelling. De drie Indiërs worden vormgegeven als poppen uit een schaduwtheater en hun hersenspinsels zien eruit als Gilliamneske animaties met poeziëplaatjes.

Het derde soort zijn bluesfragmenten, waarbij de muziek van Annette Hanshaw geanimeerd wordt in een Betty Boop-esque stijl. De flashanimatie maakt regelmatig gebruik van simpele copy-and-paste van elementen, wat aanvankelijk stoort. Maar uit de rest van de (symmetrische) vormgeving spreekt een ode aan Indiase schilderkunst. Deze schilderkunst wordt gekenmerkt door symmetrie en herhalingen, waardoor de copy-and-paste te verklaren valt. Het went vanzelf en krijgt op een gegeven moment ook zijn charme. Deze muziekfragmenten worden gekoppeld aan één ander segment in een andere stijl (stijl nummer vier): een MTV-achtige videoclip, waarin de veerkracht van de vrouw centraal staat en waarin de flashy elementen elkaar snel opvolgen.
Het vijfde en laatste soort segment is de autobiografie van Nina Paley. In een losse, rommelige, underground-comic-stijl zien we hoe Nina gedumpt wordt, hiermee probeert om te gaan en aan het einde van haar acceptatieproces de Ramayana openslaat.

Al deze fragmenten vertellen eigenlijk hetzelfde verhaal: hoe liefdesverdriet (de blues) voelt, en hoe vrouwen zichzelf te afhankelijk kunnen stellen van hun geliefde. De boodschap is feministisch, maar niet belerend. De boodschap is ook opbeurend, waarbij benadrukt wordt niet je leven afhankelijk te maken van de aandacht van andere mensen die je niet goed gezind zijn, maar dat individueel geluk in de eerste plaats te vinden is door zelfacceptatie.

Sita Sings the Blues is dus volstrekt postmodern; een andere visie op een bestaand verhaal wordt toegeëigend door een nieuwe kunstenaar. Andermans kunst sluit aan bij jouw eigen persoonlijke verhaal: de Ramayana is een symbool voor Nina’s liefdesverdriet. Maar ook andere mensen hebben hun eigen visie van de Ramayana, zoals de drie Indiërs, die elk hun eigen waarheid over Rama en Sita hebben. En de stijlwisselingen passen perfect bij deze filosofie. Stijl en verhaal sluiten op elkaar aan. Maar ook de distributie past hier perfect bij. Sita Sings the Blues is gratis te downloaden van de site van Nina Paley, is op een in eigen beheer uitgegeven (promo-)dvd verkrijgbaar, is beschikbaar voor publieke viewing én staat op verschillende streaming sites.

Deze vorm van distributie is broodnodig, want Sita Sings the Blues mag niet verkocht worden op de gewone markt (slechts als promo-dvd). Dit komt omdat er rechtenproblemen rondom Sita Sings the Blues zijn. De muziek van Annette Hanshaw bevindt zich in het publieke domein om te downloaden en te beluisteren, maar blijkt, via ingewikkelde verplichtingen en regels binnen de wet, niet gebruikt te mogen worden voor financieel winstoogmerk. Daardoor mag Nina Paleys film slechts via ingewikkelde procedures winst maken, waardoor Nina zich genoodzaakt ziet om de film gratis en voor niks aan te bieden. Deze omwegen hebben ervoor gezorgd dat Nina voorvechter is geworden voor Creative Commons Copyright en strijd levert tegen de ingewikkelde en malafide copyright-wetten van de grote concerns. De nieuwe film waarmee ze bezig is, Seder-Masochism zal wanneer voltooid, ondanks dat al het gebruikte materiaal rechtenvrij is, ook gratis aangeboden worden. De bekostiging van de film werd gedaan door Kickstarter, en Paley heeft geen winstoogmerk. Paley is dankzij de rechtenkwestie rondom Sita Sings the Blues een belangrijke stem geworden in de remix- en mash-up-cultuur. Toe-eigening van bestaand materiaal om nieuw werk te creeëren for the win!


Onderwerpen: , , , , , , , ,


Reageer op dit artikel