The Hudsucker Proxy (1994)
Broederliefde: de films van Joel en Ethan Coen (5)

The Hudsucker Proxy

The Hudsucker Proxy (1994) is een paradoxale film: aan de ene kant is het een van de meest doortimmerde en berekenende films van de gebroeders Coen, waarbij geen enkel frame aan het toeval wordt overgelaten. Aan de andere kant zijn nogal wat mensen teleurgesteld in het einde van de film, wat letterlijk uit de lucht lijkt komen te vallen. De teleurstelling van het grote publiek in het einde van een Coen Brothers film zou vaker terugkeren, onder andere bij No Country for Old Men (2007), Burn After Reading (2008) en A Serious Man (2009), en in geen van de gevallen is het terecht. Ook niet in het geval van The Hudsucker Proxy.

Een circulaire vorm en inhoud

Dat de Coen Brothers weten wat ze doen is te zien in de symbiose tussen stijl en inhoud. Overal keren cirkelpatronen terug: Norville Barnes, de hoofdpersoon, vind zijn baan bij Hudsucker Industries enkel doordat de advertentie omlijnd wordt door de circulaire afdruk van een koffiekopje. Overal zijn klokken te zien, inclusief in het decor van zijn nieuwe directiekantoor, die precies huist achter een grote klok. En natuurlijk zijn de uitvindingen die Norville doet (en zijn rivaal Buzz eveneens) allemaal circulair: van hoepel, tot frisbee, tot rietje.

De grote focus op circulaire patronen in de film, waarvan de voorbeelden ontelbaar zijn, verwijst naar de circulaire structuur van het verhaal. We beginnen letterlijk bij het einde, waar we het vermeende lot van Norville te zien krijgen, en we keren, precies op klokslag twaalf Oudejaarsnacht 1958 terug bij het lot van Norville. Daartussen zit een verhaal waar verschillende elementen meerdere malen terugkeren (zoals zelfmoordpogingen) en waarbij kleine details uit het begin belangrijk worden tegen het einde (zoals de blauwe brief). De reis die Norville aflegt is zelf circulair. Hij begint in de put, klimt omhoog tot hij het schopt tot directie, keldert het bedrijf en zijn eigen reputatie, en klimt vervolgens weer omhoog. Het is een rags to riches verhaal, populair in het tijdperk waarin de film zich afspeelt (de jaren vijftig) en waar ook het bizarre einde zijn elementen aan ontleend.

Deus Ex Machina

Het eindigt namelijk letterlijk met een engel die de dag red en de tijd die bevriest doordat een magische verteller de klok stilzet, net voor klokslag twaalf. Moses, de zwarte man die vanuit de raderwerken van de klok op bovennatuurlijke wijze alle personages beschouwt, zet de klok op stil, en daarmee eveneens de circulaire vertelling. Precies één voor twaalf, symbolisch voor het moment waarop alles verloren lijkt voor een personage, zet de god in de machine de vertelling stil. Het is letterlijk een Deus ex Machina, inclusief een persoon met goddelijk overzicht (hij weet verleden, heden en toekomst) en een machine. Alsof de knipoog nog niet dik genoeg erop ligt, daalt Hudsucker, de zelfmoordenaar wiens positie Norville heeft overgenomen, terug als Engel, onderwijl zingend over circulaire motieven en terugkeer (“She’ll be coming round the mountains when she comes”).

Het is een dikke knipoog naar It’s a Wonderful Life (1946) en dergelijke melodramas uit de fifties, waarin goddelijke interventie de machinaties van het plot stopzet, en waarin personages omhoog kunnen krabbelen vanwege dit bovennatuurlijk ingrijpen. Als The Hudsucker Proxy zich in het heden had afgespeeld, had het waarschijnlijk niet gewerkt, want dit soort zoetsappige eindes zitten ingebakken in de stijlkenmerken van het genre waar naar geknipoogd wordt. Er is dus zeker wel een reden voor de Deus Ex Machina, en de Coens leggen het er zo dik boven op, dat de vervreemding zondermeer een bewust effect is. Daarnaast is de Deus Ex Machina toch geen gigantische stijlbreuk, want de manier waarop Waring Hudsucker neerdaalt, past daarnaast toch in de circulaire stijl van de film. We openen met Waring Hudsucker die neerdaalt als zelfmoordenaar en die daarmee kansen opent voor Norville, en we eindigen met Waring Hudsucker, de zelfmoordenaar, die neerdaalt als Engel (kennelijk heeft de Rooms-Katholieke doctrine rondom suïcide geen gelijk) en die daarmee kansen opent voor Norville. We zijn terug bij het begin en het cirkeltje is rond. What goes around, comes around.


Onderwerpen: , , , , , , ,


Reageer op dit artikel