The Master (2012)
De comeback van Joaquin Phoenix

24 januari 2013 · · Kritiek

The Master

Paul Thomas Anderson is samen met (achter)naamgenoot Wes Anderson één van de grote Amerikaanse cineasten van zijn generatie. Zijn vorige film, There Will Be Blood (2007) was niet alleen zijn tweede meesterwerk maar een film die mettertijd heel goed tot de klassiekers van het afgelopen decennium zou kunnen gerekend worden. En die bovendien via allegorie profetisch bleek te zijn voor de globale crisis die het jaar daarna volgde met zijn portret van hebberigheid en destructief kapitalisme. Elke film daarna komt dus met hoge verwachtingen. Zeker als daar al jarenlang geruchten over gaan dat de ontstaansgeschiedenis van Scientology aan de kaak zou stellen, en dat Anderson daarom aanvankelijk geen financiering kon krijgen voor The Master.

Nadat Universal het project liet vallen leek het even héél moeilijk te worden voor de productie, maar toen sprong rijke erfgename Megan Ellison in met haar Annapurna Pictures (dit jaar ook verantwoordelijk voor Killing Them Softly (2012) en Zero Dark Thirty (2012), nog twee risicovolle films die flink wat stof konden of deden opwaaien) en kon de film toch nog gemaakt worden. Zoals wel vaker blijkt de controverse vooraf overbodig, want hoewel het titelpersonage deels op L. Ron Hubbard is gebaseerd, gaat de film niet over hem of over Scientology. The Master behandelt een soortgelijke, fictieve zelfhulporganisatie wel, maar gaat toch vooral over twee mannen en hun complexe onderlinge verhouding.

The Master

Ze hebben elkaar nodig, Freddie en de Master. Waarom precies, dat is lastig te duiden. Wat voor meer in deze film geldt, die ergens toch ongrijpbaar blijft. Ergens wringt dat een beetje, maar eigenlijk is dat ook deels wat de film zo intrigerend maakt. En voor herhaling vatbaar. Al is het alleen maar voor de prachtige cinematografie van Mihai Malaimare Jr., die in samenwerking met de muziek van Johnny Greenwood een zeer hypnotiserende werking heeft. Op die manier vraagt de film misschien wel meer om overgave dan om begrip. En laat dat nou ergens flink lijken op wat de Master van zijn volgelingen vraagt.

The Master is niet alleen de terugkeer van Anderson na vijf jaar afwezigheid, het is ook de terugkeer van Joaquin Phoenix op het witte doek. Hij verdween een beetje uit het publieke oog na zijn nep zenuwinstorting in 2008 voor de mockumentary I’m Still Here (2010). Het leek een doodsteek voor zijn op dat moment zeer veelbelovende carrière, maar hij keert ijzersterk terug als Freddie, de getraumatiseerde oorlogsveteraan die na de Tweede Wereldoorlog zijn draai in de maatschappij niet kan vinden en uiteindelijk in handen van de Master en diens nieuwe therapieën belandt.

Philip Seymour Hoffman is zoals altijd betrouwbaar in de titelrol, maar Phoenix is fenomenaal. Elke beweging, elke houding die hij aanneemt, hij lijkt met zijn hele wezen te acteren. Hij belichaamt de verwarde macho Freddie met zijn plotseling oudere en vermagerde gestalte, of hij nou stoer doet op het strand met andere soldaten, honderd keer in een vertrek heen en weer loopt in opdracht van de Master of intieme geheimen ontboezemt. Er zijn al heel wat acteurs “de nieuwe Brando” genoemd, maar is er iemand anders sinds Brando die zo mooi fragiele masculiniteit speelt? Het is een genot om Phoenix weer echt aan het werk te zien.

★★★★½


Onderwerpen: , , , ,


3 Reacties

  1. Erik Butter

    Was het de bedoeling dat Philip Seymour Hoffman op die foto op de godfather lijkt?

  2. Fedor Ligthart

    Met Joaquin Phoenix’ Freddie in de rol van John Cazale’s Fredo? Zou zo maar kunnen…

  3. ed crane

    Gisteren gezien in het Eye, dus die geile 70mm print. Ik heb enorm naar de film uitgekeken. Sowieso omdat het een film is van Paul Thomas Anderson, en dan ook nog eens de opvolger van There Will Be Blood, een meesterwerk waar ik maar niet genoeg van kan krijgen. Maar ook omdat ik als science fiction liefhebber buitengewoon gefascineerd ben door dit meest absurde aller randverschijnselen van sf: pulp-sf-schrijver L. Ron Hubbard die dus met Scientology zijn eigen, bizarre religie/ sekte is begonnen. Dus wat kan er beter zijn dan Anderson die hier een film over maakt?

    Tuurlijk, overal lees je dat het geen biografische film is over L. Ron Hubbard, dat het breder gezien moet worden etc. en dat is natuurlijk ook zo. Dat maakt het ook zo fascinerend. Neemt echter niet weg dat Anderson wel degelijk heel duidelijk ook een heel scherp portret van L. Ron Hubbard neerzet, echt heel erg herkenbaar, buitengewoon treffend.

    Er zijn wel wat overeenkomsten met There Will Be Blood op te noemen. Beiden zijn boven alles erg scherpe psychologische analyses; in beide gevallen gaat het om onsympathieke personen; en in beide gevallen rust deze psychologische analyse op de verstrengeling van twee verschillende, tegengestelde geesten.

    Opvallend vond ik ook dat het lijkt alsof Anderson voor beide films sterk beinvloed is door de filosofie van Nietzsche, je kunt de twee films enorm goed gebruiken om wat van de belangrijkste ideeen van Nietzsche’s denken uit te leggen en te illustreren. Zo is There Will Be Blood typisch een uiteenzetting van twee soorten nihilisten die Nietzsche onderscheidt; The Master gaat over de verstrengeling van de Meester en de Slaaf (Herenmoraal en Slavenmoraal). Misschien ligt het aan mij, maar het personage dat in There Will Be Blood speelt alsof hij zijn broer is lijkt met zijn haar, zijn scherpe gezicht en zijn specifieke snor ook enorm op Nietzsche (diezelfde gast speelt ook een rol in The Master).

    Anyway, topfilm. 9/10


Reageer op dit artikel