Tussen hoop en vrees
Het IDFA volgens Erwan (slot)

Mijn laatste blik op het inmiddels afgelopen en zeer succesvolle IDFA waar bijna iedere zaal tjokvol zat is er eentje waarin ik twee films bespreek en tevens in navolging van Theo een persoonlijke top vijf geef. Het werd eens tijd voor een Nederlandse documentaire aangezien we binnen dit genre een behoorlijke reputatie hebben en een van de meest geprezen documentaires (ook door Theo overigens) passeert de revue, zo succesvol dat een grote en monumentale zaal als Tuschinski 1 op een doordeweekse avond propvol zat.

Land of Promise (René Roelofs & Paul Scheffer, 2013)

In 2007 verscheen het historische boek ‘Het land van aankomst’ van publicist Paul Scheffer. Het was een tamelijk omstreden boek over immigratie in Nederland en de gevolgen hiervan. Als meer internationaal antwoord hierop regisseerde Scheffer mede met René Roelofs Land of Promise, een documentaire die puur op basis van archiefbeelden een schets geeft van pakweg 50 jaar immigratie in west-Europa. Land of Promise is een stortvloed aan televisie-fragmenten door de jaren heen en komend uit verschillende Europese staten. We zien een jongen van Turkse afkomst zijn Vlaamse vriendje de Nederlandse taal leren maar ook interviews met onder meer Jean-Marie Le Pen, Pim Fortuyn en Margaret Thatcher. En veel, zeer veel observerend materiaal van het veranderende alledaagse leven in zowel Nederland (Rotterdamse arbeiders die bang zijn hun baan kwijt te raken) als de rest van Europa.

Een echt waardeoordeel geeft Land of Promise niet, de kijker beslist zelf wat te vinden van het immigratieproces van de laatste halve eeuw. Je kan het eens zijn met Wilders’ idee van de kopvodden-tax of niet, de documentaire toont het zonder extra uitleg. Wat ontzettend boeiend aan de film is, is de historische kracht van het geheel; zeker met de blik van nu. Het is bijna hilarisch om modale Nederlanders te zien die verbaasd naar al die buitenlanders kijken, geen idee hebbend hoe te reageren. Maar ook de gastarbeiders zelf die nauwelijks een beeld kunnen vormen van het land waar ze naar toe gaan. Zeker de eerste helft van de film is voor een jongere generatie verplichte kost omdat hier eigenlijk niet zo heel veel van bekend is, zeker niet in de alledaagse wijze waarop het getoond wordt. Gaandeweg neemt de film iets in kracht af omdat we de beelden en interviews allemaal wel kennen en Land of Promise legt de nadruk (logisch ook wel aangezien het een Nederlandse productie betaamt) iets te veel op ons eigen land. Toch, als historisch document is Land of Promise absoluut de moeite waard omdat beide kampen voldoende aandacht krijgen en het gezien de recent Europese geschiedenis ook wel nodig was een breed beeld te schetsen van immigratie.
★★★½☆

Narco Cultura (Shaul Schwartz, 2013)

Ciudad Juarez was tot 2006 een grote stad als de meeste anderen. Maar sinds de karteloorlog waarin drugsbaron en meest gezochte persoon op Aarde “El Chapo” Guzmán een bloederige drugsstrijd begon is Juarez voorgoed verandert in de wereldwijde moordstad nummer één. In een stad waar dagelijks gemiddeld tien mensen worden vermoordt (vaak in executie-stijl) baant forensisch onderzoeker Richard Soto zich een levensgevaarlijke weg door Juarez, op weg van lijk naar lijk. Narco Cultura spiegelt deze alledaagse chaos en tragiek aan de zogenaamde narcocorrido, een muziekstijl waarin in een haast overtreffende trap van gangsta-rap de drugscultuur en het geweld wordt verheerlijkt door artiesten die in zowel Mexico als ook in de Verenidge Staten super populair zijn.

Narco Cultura is in meerdere opzichten een zeer bijzondere documentaire. Neem bijvoorbeeld de visuele aanpak. Waar veel filmmakers het zouden afdoen met veilige talking heads of louter archiefbeelden gaat Narco Cultura op pad met zowel Soto als een van de Narcocorrido artiesten. Het resultaat is een indringend en bij tijden uiterst intens portret van een volstrekt uit de hand gelopen situatie. De camera draait niet weg zodra levenloze lichamen in beeld komen, soms wordt er zelfs ingezoomd op los van elkaar liggende lichaamsdelen. Dat had sensationele trekjes kunnen hebben, maar over het algemeen zijn deze beelden vooral nodig om de realiteit en schande te laten zien. Want laten we wel zijn: een stad waar jaarlijks bijna 4.000 mensen worden afgeslacht staat in schril contrast met El Paso, een plaats in Texas een paar honderd meter verderop die bekend staat als de veiligste stad van de Verenigde Staten, een land dat mede aan de basis van de doffe ellende in Mexico staat. En dan zijn er de beelden van de hele cultuur rondom de narcocorrido. El Chapo wordt aanbeden, kitscherige kerkhoven van drugsbaronnen worden gezien als heilige plekken en de artiesten zelf ondernemen zonder enige gêne voor het oog van de camera drugsdeals en snuiven er flink op los, soms met hun eigen kinderen in hetzelfde shot. De totaal verschillende en soms ronduit absurde tegenstelling tussen het politiewerk en de muziekwereld werkt uitmuntend en ondanks dat Narco Cultura hier en daar ontzettend schokkende beelden kent, is het zeker een film die een uitgebreidere release verdient.
★★★★½

Toplijst IDFA 2013:

IDFA was niet alleen met de bezoekersaantallen een groot succesnummer, ook de vertoonde films waren over het algemeen van hoge kwaliteit. Dan lag je helemaal in een deuk, dan zat je met afgrijzen naar walgelijke figuren te kijken en dan werd je weer met je neus op harde feiten gedrukt. Toegegeven, een euvel waar veel (zelfs de beste) documentaires regelmatig mee te kampen hebben is de speelduur en ook tijdens dit IDFA waren genoeg films te zien die makkelijk de twee, of zelfs drie uur passeerden. Maar misschien het grootste nadeel (wat meteen het grote voordeel van IDFA is) betreft toch wel de toegankelijkheid. Zeer veel uitstekende titels zullen nooit verder komen dan IDFA en daardoor moeilijk op te sporen wat ontzettend jammer is, want ze verdienen zeker alle aandacht. De onderstaande top vijf van het afgelopen festival bestaat wat mij betreft uit allemaal van dat soort aanraders.

De lijst:
01. Narco Cultura
02. Muscle Shoals
03. The Stone Roses: Made of Stone
04. At Berkeley
05. Géographie Humaine


Onderwerpen: , , , , , ,


Reageer op dit artikel