Upstream Color (2013)
Een waardige opvolger van Primer?

1 september 2013 · · Kritiek

Upstream Color (2013)

In 2004 maakte Shane Carruth met zijn debuutfilm Primer indruk in de filmwereld, met name in de wat alternatievere hoek. Deze vrij complexe cultfilm heeft menig puzzelaar slapeloze nachten opgeleverd. Al snel na dit succes ging Carruth verder met een ambitieus sciencefictionproject genaamd A Topiary wat uiteindelijk niet afkwam. Hierdoor heeft het negen jaar geduurd voordat deze interessante filmmaker zijn tweede werk kon presenteren. Upstream Color is een film geworden die aantoont dat Carruth zich technisch als filmmaker sterk ontwikkeld heeft. Tevens is deze film mogelijk nog complexer geworden dan Primer.

De plot van deze film is dan ook vrij lastig te omschrijven. Op IMDb wordt de volgende poging gedaan:

A man and woman are drawn together, entangled in the life cycle of an ageless organism. Identity becomes an illusion as they struggle to assemble the loose fragments of wrecked lives.

Allereerst zien we hoe er een pil ontwikkeld wordt waar zich een insectenlarve in bevindt. Een jonge vrouw, Kris, heeft dit ogenschijnlijk geestverruimende middel tot zich genomen en krijgt last van het organisme in haar. Een varkensboer lijkt haar te hulp te schieten, hij pleegt in ieder geval een operatie op haar lichaam waar een varkenslichaam ook een rol lijkt te spelen. Vervolgens zien we hoe de vrouw, ietwat verlept ogend, in contact komt met Jeff, die zich over haar lijkt te willen ontfermen. Ondertussen doet de varkensboer experimenten met stenen en poogt hij geluidsgolven te detecteren. Oh, niet te vergeten, het boek Walden van Henry David Thoreau lijkt een belangrijke rol te spelen in dit alles.

Technisch is deze film uiterst kundig gemaakt en bij vlagen zelfs oogstrelend. Qua montage maar vooral qua geluidsmontage is Upstream Color een verademing, Carruth won hier dan ook een prijs voor op het afgelopen Sundance Film Festival. Toch ontbeert het ergens aan om dit echt een goede film te noemen. Wat Carruth erg sterk deed met Primer, technisch veel minder virtuoos, is dat hij de kijker wist te fascineren met de gebeurtenissen aangezien deze te begrijpen vielen. Wat er gebeurde was mogelijk niet te vatten, het was wel erg goed te in te zien waarom bepaalde dingen plaatsvonden en deze niet bij te houden waren. Oftewel, de regels in Carruths universum waren duidelijk en dienden als een stevige puzzelbasis.

In Upstream Color lijkt deze basis te ontbreken. Uiteraard kunnen er allerlei hypotheses en verbanden gelegd proberen te worden, het lijkt aan consistente logica te ontbreken. Mogelijk dat de filmmaker wel een interne consistentie aan heeft gehouden, hij heeft mij als kijker hier niet van kunnen verwittigen. Hoe mooi de film dan ook mag zijn, en dat is deze zeker, neiging tot herkijk, zoals dat bij Primer bijna meteen het geval was, wekt deze film niet op. Niet alleen lijkt Carruths puzzel onoplosbaar, veel belangrijker is het dat het je als kijker absoluut niet duidelijk is waarom je de puzzel op zou willen lossen. De gebeurtenissen lijken te veel op zich te staan en lieten mij als kijker daarmee onverschillig en deden weinig beroep op mijn analytische kant.

Aangezien bovenstaande bij vlagen verveling en ook teleurstelling bij mij tot gevolg heeft gehad zou ik Upstream Color niet willen betitelen als een waardige opvolger van Carruths uitstekende debuutfilm. Wel stemt de technische vooruitgang van Carruth als cineast hoopvol voor interessante(re) producties in de toekomst. Cinefielen die van technische hoogstandjes houden zullen uit deze film ongetwijfeld voldoende plezier kunnen halen, mij ontbrak het toch aan duiding en coherentie.

★★½☆☆


Onderwerpen: ,


12 Reacties

  1. Fedor Ligthart

    “Niet alleen lijkt Carruths puzzel onoplosbaar, veel belangrijker is het dat het je als kijker absoluut niet duidelijk is waarom je de puzzel op zou willen lossen.”

    Ik denk dat Carruth zijn opvolger van Primer ook niet bedoeld heeft als puzzel, maar eerder als een poëtische vertelling van associaties over gekwetste ‘zielen’. Dat veel associaties die hij gebruikt (Walden) voor de filmmaker te persoonlijk blijven is inderdaad een euvel, omdat het een afstand schept in het inlevingsvermogen van de kijker dat nu op een louter esthetisch niveau blijft steken. Door zijn audiovisuele vondsten en ritme vond ik het zelf wel een prettige kijkervaring, hetzij verhaaltechnisch evenzeer een hoogst onbevredigende. Het helpt denk ik wel om deze film meer te beleven op een manier zoals je ook naar een Sergei Parajanov zou kijken, dan als een te kraken puzzel.

  2. Hendrik De Vries

    Ja, goed mogelijk dat ik, met Primer in het achterhoofd, te veel focus op het verhaaltechnische maar dan nog geldt voor mij persoonlijk dat er qua filmbeleving iets van herkenning of lading overgedragen moet kunnen worden. Er zijn zat films waar het esthetische het narratief overstijgt die erg goed werken (bv. Parajanov). Dit geldt voor deze film niet, hoe mooi ook, door wat je zelf heel scherp opmerkt. Voor mij slaagt een film dan niet.

  3. Bram Ruiter

    Ik ga bij deze een genre tot leven roepen: Poëtisch Fragmentarisme. Hiertoe behoren Gummo, Spring Breakers, The Tree of Life, Syndromes and a Century en dus Upstream Color.

    SPOILERS!

    Anyway, ik ben het met je oneens. Ja, de stijl is wat vaag bij vlagen, maar er wordt een vrij duidelijk sci-fi verhaal verteld. Let op, ik ga nu puur het plot uiteenzetten om aan te duiden dat dit een vrij duidelijk verhaal is: Een vrouw wordt gescamd voor haar geld, waarna ze blijft zitten met een trauma. Een trauma dat ze moeilijk te verwerken of uit te leggen vindt, omdat ze niets meer kan herinneren. Ze wordt enkel geteisterd door onduidelijke herinneringen. Jeff ontfermt zich vervolgens over haar omdat ze een connectie hebben, maar ook die aantrekkingskracht kan Jeff lastig uitleggen. Wel zijn ze, door wat er is gebeurd, paranormaal met elkaar verbonden.

    Walden is vervolgens enorm belangrijk voor het herinneren van de zaken. Niet zozeer Walden als interne informatiebron of als symbool, maar eerder een mechanisme om de herinneringen op te roepen. Dit zie je heel goed in de derde akte, als Kriss aan het zwemmen is en gedeeltes van het boek opsomt. Daarna komen ze er vrij snel achter. Daarvoor zijn het vooral 2 bange mensen die niet weten waar ze last van hebben en bijna op een soort instinctieve wijze door het leven gaan. Eigenlijk zijn ze beide intens depressief. Bovennatuurlijk depressief dan wel.

    De business met de maden is dus een scam. Een scam waarvan de scammers niet zo goed weten wat ze ermee moeten. En wat het voor effect heeft op de mensen in kwestie. Dat zie je aan het begin, als ze met die thee gaan experimenteren. De varkenshouder is denk ik daarin de man met tegelijk een God-complex als een schuldgevoel. Hij weet EXACT wat er gebeurt. Vermoedelijk een situatie waarin hij er per ongeluk achterkwam en er dus een organisatie omheen werd opgezet. Hij zat er vervolgens middenin en kon er niet meer uit. De shots dat hij achter de slachtoffers loopt moeten niet letterlijk worden genomen. Dit is zowel een symbolische uiteenzetting van zijn complex als zijn schuldgevoel. Dit verklaard ook waarom hij zijn passie als muzikant niet door kan zetten. Dit betekent uiteindelijk zijn dood als Krissy hem neerschiet.

    EINDE SPOILERS

    Ja, er zitten een hoop gaten in die gortdroge plotomschrijving, maar er zit een hoop in. En zeker op poëtisch/symbolisch vlak kan er inderdaad een theorie omtrent Gekwetste Zielen worden gemaakt.

    Ik vond het een vervreemdende film. Zeker mislukt, op een bepaalde manier, maar wel weer heel erg interessant. Een film waar ik zeker nog naar zal terugkeren.

    En Amy Seimetz, tja, daar heb ik nou eenmaal een zwak voor.

  4. Hendrik De Vries

    Een genre wat ik absoluut een warm hart toedraag! Je vergeet de beste film in deze: De Spiegel van Tarkovsky :).

    Wat je interpretatie betreft: natuurlijk valt er wel een en ander uit te halen maar mijn punt is dat het een te ver van m’n bed show is om diep over na te willen denken. Het ontbreekt aan emotie en inlevingsvermogen wat bij andere films in het door jou benoemde genre wel aanwezig kan zijn. Een soortgelijk euvel had ik dit jaar met Post Tenebras Lux, die ik wel iets beter vond.

    Ben wel benieuwd waarom jij de film dan een mislukking vindt, Bram.

  5. Bram Ruiter

    Hm, de Spiegel. Zerkalo toch? Moet ik dan nodig weer eens herkijken. Misschien een idee voor een topic op het forum, want ik ben benieuwd welke films nog meer toebehoren aan dit genre. Het is een genre dat ik veel interessanter vindt dan de CCC, omdat het over het algemeen veel meer gaat om de esthetiek, iets dat ik zelf heel belangrijk vind. Een ander vrij recent voorbeeld is overigens Verano, hoewel die minder met de tijd speelt.

    Enfin…

    Upstream Color balanceert voor mij heel erg op de rand van pretentieuze kolder en prachtige poezie, zoals elke film in het Poetisch Fragmentarisme, maar UC gaat regelmatig over de schreef aan de verkeerde kant. Er zijn momenten waarop de kolder de overhand neemt. En ik kan niet echt zeggen waar dat gebeurt. Het gebeurt op hele specifieke momenten. Zo kon de film 10 minuten lang briljant zijn, maar kort daarna me weer volledig kwijtraken. Een moment was bijvoorbeeld de climax met de varkensboer. Die in die lege ruimte. Dat was enerzijds prachtig, maar heel knullig uitgevoerd.

    En zo waren er talloze momenten die niet werkten. Kleine fouten in een vrij briljante montage. Die door Malick geinspireerde shots van handen (je weet wel welke ik bedoel), die enerzijds iets toevoegden, maar vaak ook weer helemaal nergens op sloegen. Shots van starende personages: het ene moment toepasselijk, het andere moment apathische nonsens. Ik zou de film nog een keer moeten zien om exact te kunnen zien WAAR het misgaat, maar op een instinctief niveau kan ik niets anders zeggen dan: het werkte en het werkte niet.

    Maar mislukking is niet per definitie een slechte zaak. Het geeft aan dat de maker wat heeft geprobeerd te maken dat van hem is, wat resulteert in ene uniek product. UC is net zo mislukt als een Southland Tales of een Spring Breakers. Beide films zijn verre van perfect, maar die imperfectie maakt ze juist veel beter, gek genoeg. Dit omdat de film een eigen gezicht heeft en daardoor nooit saai wordt. Maar misschien is Mislukt een verkeerde benaming.

  6. Camera Obscura

    Ik dacht dat die zelf bedachte term als grapje bedoeld was, maar er wordt hier doodserieus op in gegaan. ;) En waarom mislukt als je steeds instinctief blijft speculeren naar de filmmaker’s bedoelingen? Misschien
    (Dat kan je toch best ‘turven’ en daarmee enigszins beargumenteren of een filmmaker maar wat doet of dat zijn opzet geslaagd is (los van of het jou aanspreekt), maar Shane Carruth’s films spreken mij niet aan, maar nooit komt films die hier op een hoop worden gegooid zijn qua vorm en thematiek zó verschillend dat je er praktisch alles onder kan gooien. Zo leiden termen als ‘poëtisch fragmentarisme’ er toe. Mij lijken het allemaal regisseurs die zo’n unieke individuele touch hebben, dat je ze beter als de unieke filmmakers kan behandelen in plaats van naar vaag

  7. Camera Obscura

    Excuus. Mijn comment ging er vandoor voor ik klaar was. Punt is: ik zie weinig in bovenstaande vergelijkingen van zulke verschillende filmmakers.

  8. Bram Ruiter

    Niets mis met labeltjes en sub-genres. Houdt het lekker overzichtelijk allemaal. Maar het is thematisch ook niet vergelijkbaar. Dit is puur wijzend op de esthetiek en dan vooral op de non-lineaire narratieve montage. Ik vind Spring Breakers, Upstream Color en The Tree of Life heel erg op elkaar lijken qua losse polsen shots, avant-gardistische montage en associatieve narratiefvormen. En het is leuk om er dan meer gelijksoortige films bij te zoeken, die dezelfde ‘stijl’ hebben en ik nog niet gezien heb. En ik kan wel elke keer verwijzen naar die ‘losse polsen shots, avant-gardistische montage en associatieve narratiefvormen’-films, dan bekt Poëtisch Fragmentarisme toch wat lekkerder.

    Wel een vrij belachelijke naam voor een genre, uiteraard. ^__^

  9. Beavis

    Maar ja, zo is dat CCC gedoe dus inderdaad ook ontstaan en wat film-kennis betreft voegt het niets toe, het is afleiding, het is pseudo-(vul zelf maar verder aan), het is vooral niet interessant. Ik ben het erg met CO eens dus wat dat betreft

  10. Kaj van Zoelen

    Ja, dat zie je ook met die CCC nu op het forum, het werkt eerder vertroebelend dan verhelderend en gezien de vaagheid creëert het echt geen overzicht. Daarbij zijn die drie stijlelementen veel te weinig om iets een genre te noemen. En als je dan er ook nog films bij pakt als Syndromes and a Century, waarin de genoemde stijlelementen ofwel ontbreken danwel onderdeel uitmaken van wat eigenlijk gewoon een heel andere stijl is, dan blijft er bar weinig verbintenis over…

  11. Bram Ruiter

    Hey, ik ben hier geen academisch stuk aan het schrijven. Het is een ondoordachte opsomming van films die qua associatieve montage op elkaar lijken. En daar plakte ik voor het gemak van deze discussie (en als een soort parodie op dat hele CCC gebullshit op het forum) even een labeltje aan. En ja, zo kun je er ook Pulp Fiction aan toevoegen, maar dat maakt me niet veel uit. Ik wil gewoon even wat films opsommen met een overeenkomende stijl in montage/narratief en doe dat door het Poetisch Fragmentarisme te noemen.

    Jammer dat zo’n non-discussie over een half-serieus ding dat ik zei dan weer de analyse van de film moet overheersen.

  12. beavis

    dan zijn we er nu definitief over uit dat vage termen non-discussies uitlokken die alleen voor voor verwarring ipv verheldering zorgen en snijden we ons niet meer in de vinger door er aan mee te doen (of er al parodiërend tegen in te gaan) :)

    Heb de film nog niet gezien dus kan helaas niet meedoen met een analyse. Primer vond ik nogal overhyped en tegen vallen, maar door de verhalen over een iets meer poëtische (jazeker ;)) inslag bij deze (+ een aantal erg hoge scores van mensen die qua smaak toch wel in mijn buurt zitten) ben ik toch wel érg benieuwd.


Reageer op dit artikel