Zero Dark Thirty (2012)
Hollywood op zoek naar Osama Bin Laden

23 januari 2013 · · Kritiek

Osama Bin Laden. Voor de Verenigde Staten van Amerika sinds 9/11 de personificatie van alles wat kwaad is. Dit werd op zijn rauwst duidelijk na de succesvolle inval in zijn schuilplaats en de daaropvolgende dood van de terrorist. Een waar volksfeest barstte uit op de Amerikaanse straten waar vreugde en agressie samenkwamen. De jacht op ‘s werelds meest beroemde en beruchte terrorist is met Zero Dark Thirty op het witte doek te zien, onder regie van Oscarwinnares Kathryn Bigelow. Maar valt deze jacht op Bin Laden eigenlijk wel te verfilmen en in hoeverre komt het aspect van marteling naar voren?

De hoofdrol in dit epische relaas wordt vertolkt door Jessica Chastain. Zij speelt de keiharde en obsessieve CIA-agente Maya, een jonge vrouw die van de zoektocht naar Bin Laden haar levenswerk heeft gemaakt. We volgen haar in Pakistan waar ze getuige is van een keiharde ondervraging, precies het deel van de film waarover zoveel ophef is ontstaan. Na vele episodes met onder meer waterboarding en opsluiting in een kleine kist vertelt een vermeende kennis van Bin Laden dat een koerier in Abbottabad een belangrijke schakel is. Dit – en zeer belangrijk voor de context – jarenlang onderzoek leidt er uiteindelijk toe dat Bin Laden gevonden wordt.

Zero Dark Thirty is net als Bigelows vorige oorlogsfilm The Hurt Locker (2008) in weinig opzichten een echt politieke film, veel meer dan dat is het een onderhoudende schets van een jarenlange zoektocht naar een man ondanks dat de film dankzij hoofdstuk-indeling wel ietwat als een quasi-documentaire overkomt. Toegegeven, de eerste akte gaat voor een deel over de wijze van ondervraging maar een echt keihard waardeoordeel wordt er niet gegeven en je hebt ook nooit het idee dat Bigelow de intentie heeft om een groot verhaal te vertellen of bloot te leggen. Zeker nadat de film zich verplaatst naar de Verenigde Staten verandert Zero Dark Thirty meer en meer in een politiek getinte thriller à la All the President’s Men (1976). Toch wordt het concept van actie nooit uit het oog verloren met enkele opwindende achtervolgingen in auto’s door de drukbezette straten van Abbottabad en een enerverende laatste akte waar de muziek steeds bombastischer wordt en we uiteindelijk worden getrakteerd op de onvermijdelijke climax in het zwaar beschutte pand waar Osama Bin Laden zich met enkele naasten begeeft.

Het is de mix van genres gekoppeld aan de zo vertrouwde visuele stijl van Bigelow die de film tot een succes maakt. Het is razend knap dat Bigelow en scenarist Mark Boal de spanning er constant in weten te houden ondanks dat iedereen weet wat er gaat komen. De uiteindelijke inval is bijvoorbeeld een staaltje briljant opgezette actie waar je echt op het puntje van je stoel zit. Met gebruik van nachtvisie word je als kijker serieus meegezogen met de acties van de commando’s. Wat helpt is dat zoals gezegd Zero Dark Thirty een a-politieke film is en je daardoor nooit echt morele vragen stelt, het kijkt vooral erg goed weg ondanks de behoorlijke lengte van 157 minuten. Naast een schitterende Jessica Chastain die de film helemaal draagt duiken allemaal bekende gezichten op, de een zeer kort zoals John Barrowman en de ander wat langer zoals Mark Strong. Maar het is bovenal de show van Chastain die ondanks haar onschuldige overkomen zonder meer de meest krachtige verschijning van Zero Dark Thirty is.

Uiteraard kent de film ook wel wat minpunten, maar ze wegen in geen opzicht op tegen de positieve kanten. Zo komen we niks, maar dan ook niks over Maya te weten. Wat is haar achtergrond? Hoe zit haar privé-leven in elkaar? Buiten haar speurtocht naar Bin Laden om krijgen we geen informatie over haar. Dat maakt het allemaal wat afstandelijk, maar past ook wel bij de stijl van de film. Op de loer liggende soap-elementen zoals die zijn ontstaan in de vergelijkbare TV-serie Homeland (2011) worden radicaal vermeden. De inval is buiten het feit dat deze erg spannend is soms een wat afleidende kijkervaring omdat in de montage er hier en daar wat ongemakkelijk wordt geswitcht tussen de groene nachtvisie en dan weer een normaal zicht. Hoe interessant had het wel niet kunnen zijn als de gehele inval vanuit het perspectief van de soldaten zou zijn geweest met constante nachtvisie? En dan kom je uiteindelijk onvermijdelijk toch weer terug op de controverse. Het onhandige gekissebis tussen de makers en de CIA is niet al te fraai, maar het gaat veel te ver om Zero Dark Thirty te betichten van pro-marteling. Daarvoor is de film veel te subtiel en is dit aspect enkel in het begin van enig zij het niet eens doorslaggevend belang. Het is uiteindelijk toch een film van Kathryn Bigelow wat betekent dat je vooral een erg onderhoudende, spannende en technisch zeer fraaie film voorgeschoteld krijgt.

★★★★☆


Onderwerpen: , , , , ,


1 Reactie

  1. Rik Niks

    Dat we niks te weten komen over het Maya, lijkt me juist een functionele keuze. Het gaat over een jarenlange zoektocht die een obsessie wordt. En zoals dat gaat met obsessies, is er niet veel ruimte voor andere zaken. Zie de stilte in het afsluitende shot op de vraag ‘where do you want to go?’. Een scène die vergelijking oproept met The Hurt Locker, beiden over mensen die niet veel anders hebben dan het stressvolle werk waarin ze boven zichzelf uit kunnen stijgen.

    Wat betreft de martelingen zag ik vooral de onmacht in een spel van leven of dood. De technieken leken mij relatief onschuldig (als in: niet levensbedreigend), waarmee het tamelijk botte wapens zijn als er onder tijdsdruk nieuwe aanslagen voorkomen dienen te worden. Niet dat de grenzen opgerekt zouden moeten worden, maar ik begrijp de frustratie van de betrokkenen op het moment dat er weer ergens een aanslag gepleegd werd. In die zin heeft het dus een belangrijke thematische functie in de film (als weerslag op de obsessieve onderzoekster), nog los van het daarmee impliciet aanstippen van het dilemma wat de grenzen zijn.

    Normaal juich ik een al te objectiverende, neutrale houding rond precaire thema’s niet zo toe. Ook in ZDT worden, zoals je al zegt, geen stellingen betrokken. Ik ben er nog niet helemaal uit waar ik qua oordeel ga komen. Het is in ieder geval een behoorlijk unieke film, en de inval in Bin Ladens fort puntje-van-de-stoel-cinema.


Reageer op dit artikel