8½ (1963)
Een discussie over een alom geprezen meesterwerk

23 februari 2014 · and · Beschouwing + De SI-xties

Otto e Mezzo (1963)

Geroemd als Fellini’s meesterwerk. 8½ (1963) of Otto e Mezzo wordt vaak genoemd door moderne filmmakers als invloedrijk en is uit geen enkele toplijst aller tijden weg te denken. Maar wat is er zo goed aan deze film? Een discussie tussen liefhebber Rik en de iets minder enthousiaste Hendrik beantwoordt deze vraag wellicht.

Hendrik: Na Otto e Mezzo voor de derde keer gezien te hebben is mijn reactie eigenlijk nog steeds dezelfde als na de eerste keer: wat een vermoeienis. Begrijp me niet verkeerd, dit is geen slechte film, bij vlagen oogstrelend zelfs, maar het verhaal, of het ontbreken daarvan, zuigt je leeg. De eerste scènes wisten mij op het emotionele vlak nog te prikkelen maar daarna is het alsof je naar een stijlvolle Martini-reclame zit te kijken zonder een rode draad. Natuurlijk, deze observatie is in lijn met de belevingswereld van de protagonist Guido maar helaas moet ik een paar dagen na herkijk al weer graven naar wat ik ook alweer gezien heb. Een effect wat ik nog als positief zou kunnen ervaren als mij een bepaalde sfeer of gemoedstoestand was bijgebleven, ook dit is helaas niet echt het geval. Als groot liefhebber van films als Le notti di Cabiria, La dolce vita en Giulietta degli spiriti durf ik dus te beweren dat Otto e Mezzo mij tegenvalt.

Rik: je hebt zeker gelijk dat de film diffuus is, en zelfs bij het snel vervliegen van de herinnering kan ik me wat voorstellen. Dat ongrijpbare vertaalt zich er bij mij in dat Otto e Mezzo van de weinige films is die ik steeds met een nieuwe blik kan kijken. De film is zo rijk aan associatieve suggesties, dat je vanzelf allerlei parallellen trekt; niet alleen binnen de film zelf, maar ook met wat je net toevallig gelezen of gezien hebt. Zo heb ik in het verleden wel veel raakvlakken met Dante’s Goddelijke Komedie gevonden na lezing daarvan. Of het zo bedoeld is of niet, doet er niet eens zo veel toe. Waar het om gaat is dat je als kijker zelf de betekenis invult. Die kan steeds veranderen, en is dus sterk afhankelijk van de context van de kijker. Met zo’n vrije ruimte voor interpretatie, vind ik het moeilijk te begrijpen dat je er niet iets aansprekends aan betekenis uit hebt kunnen halen.

Nu ik deze film opnieuw zag, viel me vooral op dat er veel herkenbare thema’s schuilgaan achter het op zichzelf afstandelijke gegeven van een regisseur met een creatieve impasse. Slechte relaties, leven in leugenachtigheid (niet vrij jezelf kunnen zijn), prestatiedruk, werkstress of zelfs levensstress; een breed scala aan onderwerpen waar menigeen wat in zal herkennen. Zelfs de creatieve impasse vind ik herkenbaar. Feitelijk draait dit om het vat krijgen op, en het kanaliseren van roerige gedachtestromen. Als er al een duidelijke rode draad is, dan is het deze wel. We zien een versmelting van het leven (realiteit) en film (illusie), en de problemen met de film vallen pas op te lossen als Guido zijn gedachten over z’n leven op orde heeft, en eindelijk de keuzes maakt die hij steeds heeft uitgesteld. Zijn keuze voor het leven (‘Het leven is een feest, laten we dat vieren’) is Fellinesque grotesk, maar ontroert me zeker.

Otto e Mezzo (1963)

Hendrik: Misschien is de film wel zo rijk dat ik door de spreekwoordelijke bomen het bos niet zie, te weinig houvast krijg. Ik kan wel degelijk aansprekende momenten uit de film halen, met name in de eerste akte (Ana Nisi Masa) en vind deze zeker niet slecht, maar in zijn geheel beklijft de film niet. Wat ik me voor herkijk vooral herinnerde waren enkele losstaande fragmenten wat eigenlijk na herkijk niet veranderd is. Misschien zit hierin wel mijn grootste teleurstelling, het feit dat herkijk niet verrijkend werkt maar louter een herhaling van dezelfde frustratie blijkt. Eigenlijk deed het kijken naar deze film me terugdenken aan toen ik ooit Multatuli’s Max Havelaar las; ik wist dat ik iets goeds in handen had, maar kon me er door de vorm niet door laten beroeren en het verloor daardoor vaak en snel mijn aandacht. De vorm in deze film dan met name de structuur of het gebrek daaraan zijnde.

Ik vind je omgekeerde descend into madness uitleg interessant, maar deze, en de vele andere theorieën die ik eerder las, prikkelen mij helaas niet meer om deze film nog een kans te geven. De vermoeienis die Otto e Mezzo in mijn boekje is, weegt niet op tegen een eventuele openbaring. Hierin is deze film toch redelijk uitzonderlijk, meestal weet een dergelijke gelaagde en polyinterpretabele film mij voldoende te fascineren om op herhaling hogere ogen te gooien. Plat gezegd zou ik de film nu alleen nog uit de kast trekken voor een enkele oogstrelende scène, zoals die met de prachtige Claudia Cardinale bijvoorbeeld.

Rik: los van de betekenis is Otto e Mezzo inderdaad vooraleerst een esthetische ervaring. In eerste instantie heel afstandelijk; ‘een stijlvolle Martini-reclame’, dat klopt ergens wel. Moeilijk om direct erg van te houden, maar ik merk dat hoe vaker ik de film zie hoe dichterbij de schoonheid komt. Let bijvoorbeeld eens op de handvol momenten die we vanuit Guido’s perspectief zien, zoals de introductie van Cardinale. Juist dat zijn de meest betoverende scènes. Niet zo gek, want Guido kijkt met de blik van de filmmaker, maakt iets poëtisch van iets gewoons of een verzinsel. Komt het personage Guido daardoor niet dichterbij?

Ook ik vind de jeugdherinneringen uiteindelijk het meest ontroerend denk ik. Ze zijn een baken van rust, stralen een warmte uit die bedwelmend is. Een schril contrast met de schreeuwerigheid die Guido in werkelijkheid omringt. Een verlangen naar de ongecompliceerdheid van onze vroege jaren, die we denk ik allemaal wel eens hebben. Het spel met lakens, schaduwen en textuur (de blanke pleisterwanden) vind ik prachtig, en komt nogmaals terug in misschien wel het hoogtepunt van de film: het visioen waarin Guido zich geconfronteerd ziet met de vrouwen in zijn leven.

Meer nog dan een ‘verzameling losstaande fragmenten’ blijft me vooral de sfeer en algehele schoonheid van de film bij. Die is op zichzelf al genoeg om het verlangen de film opnieuw te zien warm te houden. Ik heb de film nu een keer of vijf gezien. Meestal is het beste er dan wel vanaf, heeft een film zijn geheimen wel prijs gegeven. Dat gevoel heb ik met Otto e Mezzo nog lang niet, wat het simpelweg de beste film maakt die ik op dit moment ken.


Onderwerpen: , , ,


Reageer op dit artikel