Als je begrijpt wat ik bedoel (1983)

8 maart 2014 · · Kritiek + Was Getekend

Van 17-23 maart vind alweer de 17e editie van het Holland Animation Film Festival plaats. Salon Indien heeft speciaal in dit kader deze maand een themamaand rondom animatiefilms, van over de hele wereld en in allerlei stijlen.

Ook in Nederland loopt er enorm veel animatie-talent rond. We brachten als land interessante namen voort als Borge Ring, Gerrit van Dijk, Paul Driessen, Piet Kroon, Michael Dudok de Wit, Hisko Hulsing, Christa Moesker, Arjan Wilschut, etc. Toch gebeurt het amper dat er een lange animatiefilm van Nederlandse bodem in productie gaat. Oké, in de jaren negentig was er de Duits-Nederlandse co-productie Beertje Sebastiaan: De geheime Opdracht (1991) , en meer recentelijk Sprookjesboom De Film (2012), Nijntje De Film (2013) en, te zien op dit HAFF, Pim & Pom: Het Grote Avontuur. Toch zijn de Nederlandse geanimeerde features, in productie of al verschenen, op één hand te tellen. De eerste volwaardige Nederlandse animatiefilm geldt dan ook als een eenzame klassieker: Als Je Begrijpt Wat Ik Bedoel (1983), gebaseerd op het werk van Nederlands illustratie-gigant Marten Toonder.

De Bommel-strips en strookjes gelden als zo’n beetje de grootste literaire strips die Nederland heeft voortgebracht. Marten Toonder heeft, dankzij zijn creaties Ollie B. Bommel en Tom Poes, terecht een enorme status. Hij opperde inmiddels ingeburgerde termen als “Kommer en Kwel”, “Een eenvoudige doch voedzame maaltijd”, “Minkukel”, “Ziel(e)knijper” én “Als je begrijpt wat ik bedoel”. Het is dan ook niet verwonderlijk dat ook de adaptatie van zijn werk, de door Rob Houwer geproduceerde animatiefilm Als Je Begrijpt Wat Ik Bedoel inmiddels geldt als een van de “grote Nederlandse films”.

Terecht is dat niet geheel. De animatie is ruw en kent vele, vele schoonheidsfouten. Regelmatig bevat de animatie een aantal frames te veel of te weinig, en ontstaan er houterige en vertraagde bewegingen. Het effect van deze ontbrekende of herhalende frames doet denken aan Godard’s beruchte Jumpcuts. Toonder was naar verluid niet blij met de kwaliteit van de animatie, en ook had hij problemen met de manier waarop het verhaal verteld werd. Inderdaad worden er wat simpele concessies aan de commercialiteit gedaan, met als dieptepunt een overbodige gezongen ode van Heer Ollie aan zijn butler Joost.

Deze mankementen terzijde valt er wel goed te begrijpen waarom de film zo hoog aangeslagen wordt. De spontaniteit en speelsheid van Toonder is grotendeels intact gebleven, en de personages bevatten genoeg interessante aspecten om ze uit te diepen voorbij een stereotype. Het opvallende is ook dat de film bij vlagen bijzonder ontroerend wordt, en dat komt omdat regisseur Harrie Geelen ook goed heeft gekeken naar Disney. Geelen is ook bekend van zijn vertalingen voor Disney-films, en lijkt ook hier inspiratie te hebben geput uit deze gigant. De sentimentele terzijdes en de grote huilerige ogen van de personages komen zo uit Bambi, en ook de verlorenheid van een antropomorf kinderlijk dier in een vijandige omgeving speelt in zowel Disney-films als bij Als Je Begrijpt Wat Ik Bedoel een grote rol. Door hoog te mikken in schaal, en op de traanbuizen in te spelen, ontstijgt Als Je Begrijpt Wat Ik Bedoel de beperkende filmische omgeving van Nederland. Het is Hollywood op zijn Hollands, en doordat de film daarmee uitsteekt in een Nederlands animatielandschap wat het vooral artistiek, klein en kort houdt, is het niet verwonderlijk dat de film geldt als De Klassieker der Klassiekers.


Onderwerpen: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,


Reageer op dit artikel