Anthony Mann
Het beste van het westen (2)

The Man From Laramie

Anthony Mann (geboren als Emil Anton Bundesmann) is naast Howard Hakws en John Ford een van de grootste westernregisseurs van het oude Hollywood. Hoewel hij net als de meeste filmmakers in het studiosysteem films in allerlei genres maakte, valt zijn carrière grotendeels in drie genres op te delen: de film noirs die hij eind jaren veertig samen met de geweldige cinematograaf John Alton maakte, het historische epos zoals El Cid (1961) en Fall of the Roman Empire (1964) , en de westerns die hij in de jaren vijftig maakte. Met psychologisch geteisterde figuren die door ruwe landschappen worden verzwolgen gaf hij het genre een nieuwe richting, en een nieuwe impuls aan de carrière van Jimmy Stewart (die vijf films met hem maakte).

Jimmy Stewart stond tot dan toe dankzij films als Mr. Smith Goes to Washington (1939) en It’s A Wonderful Life (1946) als dé Amerikaanse goedzak. Daar kwam hij vanaf dankzij allereerst Winchester ’73 (1950), zijn eerste samenwerking met Mann. Het schijnt dat het Amerikaanse publiek destijds schrok op het moment dat hij boos uitvalt tegen slijmbal Dan Duryea. Net zoals later in The Man From Laramie (1955) wordt Stewart gedreven door wraakgevoelens. De slachtoffers en chaos die hij bij het navolgen van dat doel veroorzaakt zijn voor hem een bijzaak. De woestijnen van respectievelijk Arizona en New Mexico zijn even onveranderlijk en hard als zijn personages.

The Man From Laramie

Zo zijn de juist gevarieerde landschappen van Oregon en Colorado in Bend of the River (1952) en The Naked Spur (1953) eveneens een spiegel voor Stewarts protagonisten aldaar. Hij reist door rivieren, bergen, bossen en prairies en ondergaat telkens een verandering van gedachten en emoties. In de eerste van deze twee films heeft die verandering al min of meer plaatsgevonden en probeert hij zijn leven te beteren door zijn premiejagersverleden achter zich te laten. In The Naked Spur is hij juist nog een premiejager, die zo verbeten zijn prooi opjaagt dat hij al zijn compagnons kwijtraakt, en pas als het te laat is erachter komt dat er meer dan geld is in het leven. The Far Country (1954) verkent een soortgelijk territorium.

Vaak worden de western mannen van Mann verdeeld door een tweedeling, soms van binnenin en soms van buitenaf. Dat eerste geldt voor de personages van Jimmy Stewart, en voor Victor Mature in The Last Frontier (1955), dat laatste voor de mannen in Devil’s Doorway (1950), Tin Star (1957) en Man of the West (1958) Victor Mature speelt in The Last Frontier een pelsjager die verwikkeld raakt in de strijd tussen een garnizoen van het Amerikaanse leger en een lokale stam Indianen, maar ook vooral in de innerlijke strijd tussen een hang naar vrijheid en naar het legeruniform, en tussen wildernis en het huwelijk.

Devil's Doorway

In Devil’s Doorway keert een Indiaanse veteraan na de burgeroorlog terug naar huis, maar komt er daar achter dat zijn militaire dienst hem als Indiaan nog geen respect of rechten van zijn blanke medemens oplevert. Daar waar hij zichzelf als een volwaardig lid van de Amerikaanse samenleving en zich daarom bij het leger aansloot, ziet die samenleving hem nog altijd als een inferieure wilde, en dwingt hem uiteindelijk om de wapenen tegen die samenleving op te pakken om zijn landgoed te verdedigen. In zowel Tin Star als Man of the West worden oude mannen gedwongen zich weer te gedragen als de jonge mensen die ze ooit waren, respectievelijk als sheriff en als boef, terwijl ze dat verleden het liefst achter zich zouden laten.

Al deze western mannen van Mann hebben wat betreft hun dualiteit flink wat gemeen met zijn noir ‘helden’ van de jaren veertig, maar weinig met de hoofdpersonen uit zijn epossen van de jaren zestig. Cimarron (1960) vormt de brug tussen deze twee genres, een epische western waarmee Mann anderhalf decennium aan bijna altijd constante kwaliteit achter zich laat en in de valkuilen stapt waar zijn latere epossen ook last van hebben (en dat genre in het algemeen). Maar dat decennium aan westerns van constant hoge kwaliteit maakt van Mann hoe dan ook een van de grote regisseurs van klassieke westerns, wiens naam naast die van Ford mag genoemd worden, ook al maakte hij een ander soort western.


Onderwerpen: , , , , , ,


Reageer op dit artikel