Boogie Nights (1997)
Zowel een ode aan als kritiek op de porno-industrie

27 november 2014 · · Beschouwing + Salon Erotica

Boogie Nights

Onder de noemer ‘Salon Erotica’ komen er bij mij een paar films boven die naast dat ze de naam ‘erotisch’ eer aan doen ook nog eens tot mijn persoonlijke favorieten behoren. Het vorige week door mij besproken Basic Instinct (1992) valt hier onder. Naast klassiekers als Eyes Wide Shut (1999) of Blue Velvet (1986) denk ik aan Boogie Nights van Paul Thomas Anderson. Een film die de wereld van de pornofilm centraal stelt en waarmee Anderson zoveel zijn ‘liefde’ voor het genre alswel zijn kritiek weet te uiten. Een film die daarmee zowel hilarisch, dramatisch, uiterst genietbaar en vooral ook een technisch hoogstandje van één van de beste regisseurs van zijn generatie is.

Mark Wahlberg schittert als Dirk Diggler, uitgerust met een 33 cm lang geslachtsdeel, een revelatie in de porno-industrie eind jaren 70. We zien hoe hij als 17-jarige keukenhulp ontdekt wordt door pornoregisseur Jack Horner (Burt Reynolds) die in een mum van tijd een superster van hem weet te maken. Hij wordt moeiteloos opgenomen in de wereld van zijn collega’s die allen hun, vaak droevige of dubieuze, achtergrond met zich meedragen. In de wereld van glitter en glamour is ongelukkig zijn bijna een vanzelfsprekendheid. Wat deze notie betreft is Boogie Nights geen vernieuwende film. Veel meer lijkt dit een ode aan de ‘gouden eeuw’ van de pornofilm toen deze nog in de bioscoop vertoond werd. Daarnaast brengt Anderson middels de bekende rise-and-fall-formule een ode aan Martin Scorsese, quote hij letterlijk zijn stijl en weet deze te integreren met enkele hilarische momenten. Momenten die Scorsese zelf recentelijk met Wolf of Wall Street (2013) nog omarmde. Denk hier, in het geval van Boogie Nights, bijvoorbeeld aan William H. Macy en zijn constant met anderen neukende vrouw, gespeeld door senior porno-actrice Nina Hartley.

Boogie Nights

Grappig is ook het beroemde laatste shot, waarin Wahlberg de 33 cm tellende prothese tevoorschijn haalt. Een confrontatie die Anderson de gehele film heeft uitgesteld maar de kijker vooral de verbijsterende indrukken van de porno-acteur zijn omgeving heeft getoond. Tegelijkertijd toont Anderson met het einde van zijn film een nieuwe rise, of eigenlijk een val terug in de wereld van de pornoindustrie. De enige wereld waarin de hoofdrolspelers wellicht niet gelukkig, maar in ieder geval niet heel erg ongelukkig lijken. Deze constatering is deprimerend en weinig romantisch, waar de regisseur met zijn fenomenale openingstake deze wereld nog lijkt te romantiseren.

Wat maakt deze film nou goed? Naast de al voldoende bewierookte technische prestatie van Anderson is het vooral de combinatie met absurde, en daardoor soms hilarische situaties die maken dat Boogie Nights met zijn hoofd boven het maaiveld uitsteekt. Ik zou durven stellen dat Anderson zijn collega’s bewust imiteert wanneer de thematiek zich hiervoor leent. Tegen het einde van de film, wanneer een aantal voormalige pornosterren een dubieuze drugsdeal voorbereiden roteert het camerastandpunt om de tafel waar de drie heren vergaderen zoals we dit kennen van de opening van Reservoir Dogs (1992), een duidelijk handelsmerk van Quentin Tarantino, en zeker van toepassing op deze en de volgende scène. Tarantino, een goede vriend van Anderson, looft Boogie Nights nog steeds als de beste uit Andersons oeuvre.

Boogie Nights

De bewuste scène is daarnaast supergrappig vanwege de absurde over-the-top typetjes. Welke drugsbaron heeft er nou een Chinees rondlopen die met rotjes in de woonkamer loopt te gooien? Anderson gebruikt deze vondst optimaal door deze functioneel te maken in de gegenereerde spanningsopbouw. Zijn humor zit ook in kleinere details. De rol van Scotty (Philip Seymour Hoffman) bijvoorbeeld, die met zijn lichaamsbouw totaal uit de toon valt maar de gehele film achter de mannelijk pornosterren aan huppelt. Zo kan ik nog wel even doorgaan.

Qua erotische elementen geldt dat Anderson eigenlijk weinig onthuld en alleen naakt en seks laat zien wanneer het plot dit vereist. Veel meer zoomt hij tijdens deze scènes in op de gezichten van omstanders en laat hij veel aan de verbeelding over. Dit maakt een aantal van deze scènes zeker niet minder opwindend en het valt op dat de getoonde beelden in het tweede deel van de film, bijvoorbeeld wanneer Heather Graham een scène wil schieten met een van straat geplukte jongen in een limousine qua geweld veel explicieter zijn. Ze lijken aan te tonen hoe grimmig, deprimerend en uitzichtloos het pornoleventje op termijn kan zijn. Hierin gloreert de altijd fenomenale Julianne Moore. In de buitenwereld faalt ze als moeder en in de porno-industrie poogt ze de moeder voor haar collega’s te spelen. Ze is hier de moeder voor hen die hier behoefte aan hebben, een troostend surrogaat voor haar falen. Het falen wat pijnlijk duidelijk wordt wanneer ze haar ex-man onder ogen komt bij de rechter. Ook de symphatieke Don Cheadle, die zijn eigen zaak wil beginnen, wordt resoluut afgewezen door de bank vanwege zijn verleden. Confronterend voor zowel hem als voor de kijker.

Anderson heeft met Boogie Nights een complete film gemaakt die de hand van een meesterregisseur verraadt. Hier en daar voelt de bijna 150 minuten durende vertelling ietwat plichtmatig maar over de hele lijn is deze grappig, spannend en bij vlagen ontroerend. Deels een ode aan porno, waar Anderson zonder meer veel van gezien heeft in zijn leven maar net zozeer een aanklacht jegens de pornowereld. Bedenk dat de regisseur hier nog geen dertig was en zoals we inmiddels weten nog veel meer in zijn mars zou hebben.


Onderwerpen: , , , , , , , , , , , , , , ,


Reageer op dit artikel