Budd Boetticher
Het beste van het westen (3)

Enkele maanden geleden startte Salon Indien redacteur Kaj van Zoelen een maandelijks terugkerende reeks waarin bekende en minder bekende western-regisseurs worden uitgelicht. Als mede-liefhebber van het genre zal ik eens in de zoveel tijd ook een bijdrage leveren aan de reeks en ik begin mijn tocht met Budd Boetticher, een filmmaker die in de jaren 50 en vroege jaren 60 meerdere westerns regisseerde en ondanks dat hij niet tot het elitekorps van western-regisseurs wordt gerekend toch een zekere status kent onder fans van het genre, zeker die westerns waarin de eenzame en eervolle cowboy zich een weg probeert te vinden in een wereld van mannen van minder onbesproken gedrag. Niet alleen keren in de westerns van Boetticher specifieke thema’s constant terug, ook de belangrijkste acteurs waarmee hij regelmatig samenwerkte passen precies in dit wereldbeeld van het westen.

Boettichers carrière als western-regisseur begint apart genoeg met twee westerns waarin juist mannen met een duistere kant centraal staan. Het zijn westerns die ik nog niet eerder gezien had en het valt op dat ze behoorlijk afwijken van de latere, meer bekende genrefilms van Boetticher. Neem The Cimarron Kid (1952) bijvoorbeeld. In deze eerste western van Boetticher volgen we de pogingen van het titelpersonage om na een gevangenisstraf terug te keren in de maatschappij, iets wat gaandeweg de film duidelijk wordt hem niet makkelijk afgaat. Sterker nog, al vrij snel vervalt de cowboy in zijn oude stramien en wordt hij achterna gezeten door justitie. Ondanks dat The Cimarron Kid duidelijk een vroege en ietwat knullige western van de regisseur is, zien we hoe Boetticher in constante stijl in het vervolg te werk zou gaan. Goedkope westerns van ongeveer 75 minuten, waarin het verhaal lekker vlot verteld wordt maar verwacht zeker geen visuele grandeur à la John Ford. Dit zijn echte b-films en zo moeten ze ook gewaardeerd worden. Overigens is de hoofdrolspeler in The Cimarron Kid wel een ideale Boetticher-acteur, namelijk Audie Murphy. Want over eer gesproken, hij is de meest gedecoreerde Amerikaanse soldaat van de Tweede Wereldoorlog en dus prima gecast in een Budd Boetticher-film ondanks dat hij in feite toch een zekere slechterik speelt.

Horizons West (1952) is een van Boettichers meest interessante westerns omdat er veel aandacht wordt geschonken aan de naweeën van de Amerikaanse Burgeroorlog en ook hier weer een slecht personage centraal staat, gespeeld door niemand minder dan Robert Ryan. Het grootste winstpunt haalt de film uit een broederstrijd tussen het personage van Ryan (een machtswellusteling die wil profiteren van het nieuwe Amerika) en zijn eervolle en meer bescheiden broer die het prima vindt rancher te worden en zelfs op een gegeven moment de kant van de wet kiest, iets wat hem regelrecht tegenover zijn broer zet. Horizons West in een zeer solide en vliegensvlugge western waarin Boetticher het presteert in korte tijd toch een vrij groot en zwaar verhaal uit de doeken te doen met ondertussen ook zat actie. Het is ook de eerste samenwerking met Rock Hudson (die hier de goede broer speelt), het duo zou terugkeren met het minder sterke Seminole (1953) welke een film is die ondanks een interessante link met de omgang met indianen vooral een hoop geklets kent.

Maar dan treedt de meest bekende en ook sterkste periode van Boetticher als western-regisseur aan als hij een lang samenwerkingsverband met acteur Randolph Scott aangaat. Samen zouden ze zeven films maken in een periode van vijf jaar, van 1956 tot en met 1960. Het zijn wederom low-budget westerns en puur bekeken vanuit de basis allemaal ongeveer hetzelfde qua opzet. Randolph Scotts personage tuimelt al dan niet bedoeld in een misdadig plot en als einzelgänger (hij krijgt hulp, maar eigenlijk heeft hij dit niet nodig) trotseert hij het gevaar. Vaak is de premisse het beschermen of redden van een vrouw en vrijwel iedere keer rijdt Scott aan het eind alleen richting de horizon. Het is opvallend dat ondanks de aanwezigheid van vrouwen, Scotts personages bijna per definitie a-seksueel zijn. Het is ook vaak zo dat de vrouwen in moeilijkheden al getrouwd zijn en het Scott zijn eer te na is hier in te gaan rommelen. Het a-seksuele aspect is in meerdere opzichten een van de blauwdrukken voor latere western-helden als Clint Eastwood en Charles Bronson, toch ook niet de grootste casanova’s van het genre.

Ondanks dat de westerns van Boetticher niet de psychologische diepgang kennen van tijdsgenoot en klassieker The Searchers (1956), heeft het merendeel van de Boetticher-Scott westerns zat te bieden qua afwisseling als je verder kijkt dan Scotts herhalende karaktertrekjes. The Tall T (1957) kent een simpel doch zeer doeltreffend plot waarin Scott samen met een vrouw gevangen wordt genomen en ze tegenover een meerderheid van bandieten moeten zien te overleven in een afgelegen hutje. Gebaseerd op een verhaal van Elmore Leonard is de film niet alleen erg vermakelijk, maar bij tijden ook behoorlijk duister. Onschuldige mensen gaan er bruut aan – zelfs een kind – en Scott is in de film vooral bezig met zijn eigen kans op overleven, niet zozeer de eervolle man met een missie. Ook in Buchanan Rides Alone (1958) verzeilt Scott pardoes in een avontuur al krijgt zijn plichtsbesef hier al vrij snel de overhand. Maar het fijnste aan de film is dat het misschien nog meer dan een western ook een komedie is. Buchanan Rides Alone is regelmatig ontzettend hilarisch met gortdroge humor en enkele rake bijrollen. Het doet qua luchtigheid enigszins denken aan Rio Bravo (1959) al is die qua opzet en aanwezige namen vele malen groter en bekender.

Het echte stoïcijnse en eenzame aspect van Scotts vertolkingen komt tenslotte het best naar voren in twee echte man-met-een-missiewesterns: Decision at Sundown (1957) en Seven Men from Now (1956). De eerstgenoemde film vertelt het verhaal van een cowboy (Scott uiteraard) die een stadje inrijdt en het gemunt heeft op de lokale baas die hij bij zonsondergang wil doden. Reden: Scotts vrouw heeft een verhouding gehad met de baas en erna zelfmoord gepleegd, genoeg reden voor Scott om zich te wreken. Seven Men from Now kent een soortgelijke opzet, zei het qua meerdere locaties en prachtig gefilmde natuur een stuk enerverender. Scott speelt hier een gefrustreerde sheriff die vast van plan de moord op zijn vrouw te wreken waarbij hij zeven bankovervallers moet doden. Het is zoals gezegd een zeer enerverende film die voorbij schiet voor je er erg in hebt en de klassieke aftelsom van slechteriken kent in de film een extra dimensie omdat de sheriff hulp krijgt uit onverwachte en onzeker hoek, onder meer een jonge Lee Marvin speelt hierin een belangrijke rol. Legendarisch filmcriticus André Bazin wijdde een heel artikel aan Seven Men from Now die hij omschreef als een exemplarische western, maar ook eentje zonder echt intellectuele diepgang. En dat is wellicht ook de beste omschrijving van Boettichers westerns, ze zijn vrijwel allemaal ontzettend vermakelijk en iconisch maar verwacht niet veel meer dan dat. Het is wat dat betreft weinig verassend dat Boetticher niet in het straatje van bijvoorbeeld een John Ford of Howard Hawks past qua fraaie vergezichten en diepere verhalen, maar wil je lekker achterover zitten en genieten van een ouderwetse western zonder poespas die qua speelduur ook makkelijk te behappen is, dan is Budd Boetticher een ideale regisseur en Seven Men from Now het meest uitgelezen voorbeeld hiervan.


Onderwerpen: , , , , , , , , , , ,


3 Reacties

  1. Kaj van Zoelen

    Bazin schreef toch dacht ik dat Seven Men From Now juist wel één van de intelligentste westerns was die hij kende, maar één van de minst intellectuele. Dat is wat anders dan geen diepgang hebben. Het knappe is juist van Boetticher hoeveel betekenis nog te vinden is in zijn (en Scotts) ‘minimalisme’. Geen seconde wordt verspilt in hun films, geen gebaar of blik is overbodig. Aan de andere kant moet je soms ook wel goed je best doen om iets uit Scotts stoïcijnse blik te extraheren, terwijl je dat op andere momenten misschien niet moet willen. :P

  2. Kaj van Zoelen

    Ik ben ondertussen wel benieuwd geworden naar Horizon’s West, die kende ik nog niet!

  3. Erwan

    Ja, dat had ik beter kunnen formuleren. Het is inderdaad van alle Randolph Scott westerns van Boetticher zeker de meest intelligente en strakke film.

    Horizons West was inderdaad de grootste verassing voor mij. Aangezien ik tot nog toe uitsluitend bekend was met zijn Scott-films, was dit echt andere koek. Sterker nog, ik denk dat Scott in plaats van Robert Ryan totaal niet gewerkt had in dit geval dus beter dat ze toen nog niet samenwerkten.


Reageer op dit artikel