De beschaving en andere hersenspinsels…
...beschouwd tijdens het maken van een uiterst kunstzinnige speelfilm (2009)

8 april 2014 · · Beschouwing

beschaving1

There are two-way mirrors which allow you innocently to spy on people. This is one of the finest metaphors for consciousness. There is no two-way screen because there is nothing to see on the other side of the screen, nothing to see without being seen.
Jean Baudrillard. Fragments.

Met bovenstaande quote begint De Beschaving en Andere Hersenspinsels Beschouwd Tijdens het Maken van een Uiterst Kunstzinnige Speelfilm(2009) (in de rest van dit artikel afgekort tot De Beschaving), een documentaire die regisseur Aryan Kaganof maakte op de set van Winterland (2009), van debuterend regisseur Dick Tuinder. Winterland is niet in de reguliere verkoop te vinden, en De Beschaving valt enkel te bestellen bij Aryan Kaganof zelf. Aangezien ik Winterland niet gezien heb valt het moeilijk te zeggen in hoeverre de twee films elkaar werkelijk aanvullen, maar gezien het beeld dat De Beschaving schetst van Winterland kan wel gesteld worden dat de films elkaar spiegelen.

De Beschaving speelt erg met het idee van spiegels en de essentie van film, die ook al naar voren komen in de quote van Baudrillard. Baudrillard’s concept van de simulacra speelt ook een duidelijke rol in de docu, want de scheidslijn tussen fictie en werkelijkheid, en de kopie van de werkelijkheid, en de kopie daarvan, etc, worden doelbewust door elkaar gehaald. Kaganof verwart expres de kijker over wat echt is en niet, en ligt daarmee in het verlengde van wat Dick Tuinder schijnt te doen in Winterland.

Winterland is namelijk een film waarin, zoveel wordt duidelijk uit de Beschaving, het maken van de film een onderdeel is van de film zelf. We volgen in Winterland het meisje Sally, gespeeld door de briljant genaamde Kiriko Mechanicus, maar we komen ook terecht op de set van Winterland, waar regisseur Dick Tuinder en actrice Tara Elders, zichzelf spelend, een strijd der seksen uitvechten. Om het geheel ingewikkeld te maken wordt De Beschaving gefilmd op de set van het maken van Winterland, maar er wordt niet duidelijk vermeld welke scènes onderdeel zijn van het script van Dick Tuinder, en welke scènes werkelijk echte beelden zijn van de making-off van Winterland. De enige scènes waar de kijker zich bewust is dat deze door Kaganof geschoten zijn, zijn die waarin de acteurs gefilmd worden terwijl ze geïnterviewd worden bij een spiegel, versierd met de bovenstaande quote van Baudrillard.

De film zelf zit vol met spiegelbewegingen, scènes en motieven die terugkeren, maar in een vervormde context. Het is opletten geblazen. De film zit vol met terugwijzingen naar details die eerder niet significant leken, zoals de blootvoetse Dick Tuinder in het midden van de film die in de laatste scène opeens een metafoor blijkt te zijn voor Jezus. Ook interessant zijn scènes waarvan we later vernemen dat deze gescript zijn, die twee keer voorkomen en die elkaar dus spiegelen, doordat we nu context rijker zijn. Of scènes waarin de film meer weg heeft van een spiegelpaleis, wanneer Aryan Kaganof regisseur Dick Tuinder op de set laat kijken naar beelden van de making-off documentaire, van de set, die de kijker weer te zien krijgt in dezelfde making-off documentaire. Een beeldscherm, in een beeldscherm, in een beeldscherm, in een beeldscherm. Het droste-effect als docu. Door de kijker constant te laten graven in het geheugen, en verschillende scènes pas achteraf een context te geven, krijgt de film de uitgekiende structuur van een essay-film, meer dan die van een making-of documentaire.

Het spiegelpaleis dat De Beschaving is fungeert daarmee als een spiegel van Winterland. Ook in Winterland versmelten fictie en realiteit, en Kaganof maakt bewust de grenzen tussen de making-off van Winterland in het echte leven, en “de making-off” van Winterland als onderdeel van Winterland extreem diffuus. Hij onthult het feit dat Winterland passages heeft met een gescripte making-off pas laat in de film, maar voor de goede verstaander zijn de hints er al vanaf de eerste scènes. Waarom zou anders een assistent-regisseur aan Dick Tuinder kenbaar maken dat hij te dichtbij zijn acteur stond in het shot? Kort gezegd is De Beschaving de semi-fictieve documentaire tegenhanger van de semi-documentaire fictiefilm Winterland.

Dit soort spelletje met realiteit en fictie zijn natuurlijk erg leuk, maar wil een metatekstuele film echt beklijven, dan moet er een innerlijke kern verborgen zitten achter alle metatekstuele maskers. Dat is zeker het geval in De Beschaving, waarbij de titel al aangeeft wat de inzet van de film is. Niet alleen gaat de film over fictie en werkelijkheid, en de dunne scheidslijn daartussen, maar breder over het concept van hersenspinsels. Hersenspinsels kunnen in De Beschaving staan voor concepten met een bedrieglijk voorkomen én voor ongrijpbare intellectuele processen. Beiden werkt De Beschaving uit op basis van het materiaal dat Winterland verschaft. De eerste van de twee verklaringen van het begrip hersenspinsels, concepten met een bedrieglijk voorkomen, analyseert De Beschaving door vragen te stellen over identiteit en samenleving, en de tweede van de verklaringen, ongrijpbare intellectuele processen, wordt bezocht door te kijken naar het verschil tussen het fysieke en het verstandelijke. Beide verklaringen worden beschouwd door het spectrum van een van Kaganof’s favoriete onderwerpen: performance.

Lees verder op Pagina 2

Bladzijdes: 1 2 3


Onderwerpen: , , , , , , , , , ,


Reageer op dit artikel