De essentie zichtbaar gemaakt.
HAFF 2014: Dag 2

21 maart 2014 · · HAFF 2014 + Was Getekend

Cheatin

Animatie is niet zo zeer een genre, maar een techniek. Eigenlijk niet eens één techniek, maar zelfs meerdere technieken. Dat laat het HAFF zien, want het scala aan genres is veelzijdig, evenals de technieken. Er zijn shorts die politiek zijn, of humoristisch, of dramatisch, en zelfs een opvallend groot aantal horror-shorts (allen in zwart-wit opvallend genoeg). Er wordt gebruik gemaakt van stop-motion, pixelation, computer-animatie, handgetekend en cut-out-animaties, en zelfs houtskool-animaties. Vandaag bespreek ik twee films die qua genre en techniek niet verder uit elkaar zouden kunnen liggen. De een is een handgetekende groteske en karikaturale komedie, de andere een combinatie tussen documentaire en uiterst realistische computeranimatie. Beiden gebruiken echter hun techniek voor een vergelijkbaar doeleinde: de essentie van hun onderwerp vinden.

Cheatin’

Bill Plympton is een van de weinige onafhankelijke animators die geen opdrachtfilms of grote studio nodig heeft om zijn broekriem op te houden. Helaas ging hij tijdens het maken van Cheatin’ (2013) bijna failliet, en moest hij een beroep doen op kickstarter om zijn film af te kunnen maken. Cheatin’ blijkt gelukkig de moeite waard en is zeker een goede investering geweest voor de particulieren die op kickstarter hier hun geld in staken.

Cheatin’ vertelt het verhaal van Jake en Ella, die hun stormachtige relatie beginnen als hij als een regelrechte Tarzan haar red van elektrocutie door middel van botsauto. Beiden zijn begeerlijke figuren. Zij heeft het postuur van Jessica Rabbit, voor 90% bestaande uit kont en tieten en met een wespetaille ter dikte van een luciferhoutje. Zijn torso is T-vormig, een imposante borstpartij op een volledig afgetrainde smalle en rotsharde pilaar van buikspieren. Zij zijn Plymptonesque karikaturen, met een sportschool-esthetiek die zo ver doorgevoerd is dat het groteske vormen aanneemt. Ook hun relatie neemt zulke hyperbolische vormen aan dat de smart nog nauwelijks herkenbaar is als menselijk leed.

Dit is Plympton eigen. Hij houd van de overdrijving die animatie hem bied en in zijn fijn ruwgeschetste tekeningen, en waterverf-achtige kleurenpalet weet hij op hilarische en trefzekere wijze de wereld ontstellend uit te vergroten. Wanneer de buurvrouw bijvoorbeeld Jake probeert te versieren door kledingstukken over de schutting te laten waaien zorgt dit voor een squadron aan overvliegende onderbroeken die als schaapjeswolken al het blauw aan de lucht onttrekken. Door de relatieclichès uit te vergroten word Cheatin’ bij vlagen ongemeen hilarisch. Bill Plympton is een mimespeler, die alle romantische clichès op de hak neemt, en zo een moderne opera creëert met heerlijk vileine humor.

Helaas vertrouwt Plympton niet altijd evenveel op de kracht van zijn hyperbool en vind hij het nodig tegen het einde een scifi-element toe te voegen. Dit aspect van de film is niet altijd even duidelijk uitgewerkt en kent een aantal problemen in logica en duidelijke communicatie naar het publiek. De uiteindelijke finale stelt ook teleur, maar dat neemt niet weg dat Cheatin’ een mooie aanvulling op het toch al niet geringe oeuvre (in kwaliteit en omvang) van Bill Plympton.

★★★★☆

Last Hijack

Last Hijack

Documentaire en animatie lijken niet meteen makkelijk samen te gaan. Puristen binnen de documentairewereld gaan part op de waarheid, terwijl animatie een vrijbrief is om de werkelijkheid af te weren. Het filmmakende stel Tommy Pallota en Femmy Wolting komen afzonderlijk uit een van beide disciplines, waarbij de Nederlandse Wolting haar sporen voornamelijk verdiende in de documentairewereld en Tommy Pallota komt uit Richard Linklater’s stal, met vermeldingen op de aftitelingen van Waking Life en A Scanner Darkly. Samen maken ze nu Last Hijack (2014), een film die op het HAFF niet in de competitie draait omdat er te weinig animatie in zou zitten, maar die op uitstekende wijze documentaire en animatie met elkaar versmelt.

Last Hijack maakt duidelijk dat animatie niet alleen, zoals in Cheatin’, de werkelijkheid kan persifleren, maar ook de waarachtigheid op kan zoeken. Niet alleen is de animatie in de film, die zo’n twintig procent van de speelduur beslaat, haarscherp en uiterst realistisch, hij geeft ons ook inzicht in dingen die de filmmakers onmogelijk op een andere manier in beeld konden brengen.

Last Hijack volgt de Somalische piraat Mohammed, die worstelt met het feit dat hij moet stoppen vanwege een aankomende uithuwelijking. Piraterij betekent een kans op een beter, rijker leven, maar brengt ook zoveel gevaren met zich mee, dat het ook niet de ideale optie is. In Somalië waar de kansen niet voor het oprapen liggen, en het dagelijks leven ongelooflijk armoedig is, lijkt piraterij echter wel een uitweg.

Voor de filmmakers levert dit echter een moeilijkheid op, omdat het onmogelijk is het dagelijkse beroep van Mohammed op de voet te volgen zonder het eigen leven in gevaar te brengen. De filmmakers moesten sowieso een beroep doen op cameramensen met plaatselijke connecties, die met gevaar voor eigen leven de barre omstandigheden in Somalië moesten trotseren. De flashbacks naar het vroegere leven van Mohammed, en de beelden van kapingen komen uit de computer, in een staaltje uiterst realistische animaties, met prachtige geschilderde achtergronden van een van Neerlands beste animators, Hisko Hulsing.

Ook wordt er animatie gebruikt om dichter bij de belevingswereld van Mohammed te komen, in een aantal animaties waarin Mohammed in een adelaar veranderd die de schepen uit het water plukt met zijn reusachtige klauwen. Het symboliseert de gevaarlijke kant van Mohammed, die hij in de interviews nauwelijks laat zien, maar ook zijn hang naar vrijheid, die doorschemert achter het masker dat Mohammed ophoud. Animatie wordt dus gebruikt om door het pantser van Mohammed heen te priemen, want hij laat weinig van zichzelf zien in de interviews. Animatie geeft de kijker dus een lens om de protagonist door te bekijken, en de nuances en verborgen signalen van Mohammed op te pikken die een onoplettende anders misschien gemist had.

Net als Cheatin’ weet Last Hijack door middel van animatie de essentie te vinden, maar op geheel andere wijze. Cheatin’ gebruikt de essentie van personages voor het karikaturale en om op scherpe wijze te persifleren, terwijl Last Hijack animatie gebruikt om in de ziel te kijken van iemand die weigert deze te willen laten zien. De essentie kan dus aan volledige andere einde van het spectrum liggen, evenals techniek en uiterlijk, maar het laat wel zien dat animatie als geen ander filmisch hulpmiddel gebruikt kan worden om het ongeziene zichtbaar te maken.

★★★½☆


Onderwerpen: , , , , , , , , , , ,


Reageer op dit artikel